به گزارش خبرگزاری ایمنا، تا چند سال پیش رقابت دولتها بر سر تصاحب منابع طبیعی، خطوط انتقال انرژی و کریدورهای تجاری تعریف میشد، اما امروز نبرد اصلی جهان در لایهای رخ میدهد که دیده نمیشود. جنگ قرن بیستویکم، جنگ بر سر زیرساخت محاسبات است؛ جایی که هر رک دیتاسنتر، هر خوشه پردازش گرافیکی، هر کیلومتر فیبر نوری و هر پروتکل امنیت سایبری، معادل یک دارایی راهبردی محسوب میشود. کشوری که نتواند این زیرساخت را بسازد، حتی اگر به پیشرفتهترین الگوریتمهای هوش مصنوعی نیز دسترسی داشته باشد، در عمل فقط مصرفکننده فناوری خواهد بود، نه تولیدکننده قدرت.
هوش مصنوعی، برخلاف تصویری که از چتباتها و تولید تصویر در ذهن عموم شکل گرفته، پیش از آنکه یک فناوری نرمافزاری باشد، مسئلهای عمیقا زیرساختی است. مدلهای زبانی بزرگ، سامانههای خودمختار و موتورهای تصمیمیار، همگی بر بستری متولد میشوند که از هزاران شتابدهنده پردازشی، شبکههای فوقپرسرعت، ذخیرهسازی توزیعشده، رایانش ابری و مراکز داده با مصرف انرژی در مقیاس نیروگاه تشکیل شده است، به همین دلیل امروز ارزش راهبردی یک GPU، در بعضی معادلات ژئوپلیتیکی از بسیاری از کالاهای سنتی بیشتر شده و صادرات تراشه به اندازه صادرات فناوری هستهای یا تجهیزات نظامی تحت کنترل دولتها قرار گرفته است.
۲۲ تیر، روز ملی فناوری اطلاعات فرصتی فراهم کرد تا از نگاه مناسبتهای تقویمی فاصله بگیریم و به یکی از بنیادیترین مسائل آینده فناوری کشور بپردازیم؛ جایگاه ایران در زنجیره ارزش اقتصاد هوش مصنوعی؛ به همین منظور در گفتوگویی کارشناسی، وضعیت زیرساختهای کلیدی این حوزه، از مراکز داده و توان پردازشی گرفته تا رایانش ابری، فیبر نوری، اینترنت اشیا و امنیت سایبری را تا حدودی بررسی کردهایم تا تصویری واقعبینانه از فرصتها، چالشها و مسیر پیشروی کشور ترسیم شود.
هوش مصنوعی کشورها را به بازندگان و برندگان جدید تقسیم میکند
محمدعلی کاظمی،کارشناس فناوری اطلاعات و ارتباطات در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: روز ملی فناوری اطلاعات که همزمان با زادروز محمدبن موسی خوارزمی در تقویم رسمی کشور ثبت شده است، فرصتی برای بازنگری در مهمترین زیرساختی است که آینده اقتصاد، صنعت، آموزش، سلامت و حتی امنیت ملی بر آن استوار خواهد بود؛ زیرساختی که دیگر تنها به اینترنت و رایانه محدود نمیشود و امروز ستون فقرات توسعه هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال و دولت هوشمند به شمار میرود.
وی افزود: همه ما میدانیم امروز رقابت کشورها دیگر صرفا بر سر تولید سختافزار یا توسعه نرمافزار نیست؛ رقابت اصلی بر سر ایجاد زیرساختهایی است که بتوانند میلیونها درخواست هوش مصنوعی، میلیاردها داده و هزاران خدمت دیجیتال را بهصورت پایدار پردازش کنند.
کارشناس فناوری اطلاعات و ارتباطات با اشاره به اینکه مدلهای زبانی بزرگ، سامانههای تشخیص تصویر، خودروهای خودران و دستیارهای هوشمند، همگی بر بستر مراکز داده قدرتمند فعالیت میکنند، گفت: اگر این مراکز به توان پردازشی کافی مجهز نباشند، توسعه هوش مصنوعی در همان مراحل اولیه متوقف خواهد شد.
کاظمی ادامه داد: در سالهای اخیر بسیاری از کشورهای جهان میلیاردها دلار برای ساخت مراکز داده جدید سرمایهگذاری کردهاند، زیرا ارزش واقعی هوش مصنوعی تنها در الگوریتمها نیست، بلکه در زیرساختی است که امکان آموزش و اجرای این الگوریتمها را فراهم میکند.
وی خاطرنشان کرد: اگر نفت سوخت انقلاب صنعتی بود، امروز پردازندههای گرافیکی (GPU) سوخت انقلاب هوش مصنوعی هستند، زیرا آموزش مدلهای هوش مصنوعی بدون هزاران GPU قدرتمند عملا امکانپذیر نیست، به همین دلیل رقابت جهانی برای تولید و تأمین این پردازندهها به یکی از مهمترین رقابتهای فناوری جهان تبدیل شده است.
کارشناس فناوری اطلاعات و ارتباطات با بیان اینکه هوش مصنوعی کشورها را به بازندگان و برندگان جدید تقسیم میکند، گفت: در ایران نیز توسعه آزمایشگاههای هوش مصنوعی، شرکتهای دانشبنیان و مراکز تحقیقاتی بیش از هر زمان دیگری به دسترسی پایدار به این توان پردازشی وابسته است و البته تلاشهایی نیز در این زمینه صورت گرفته، اما کافی نیست.
هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات از آن دسته حوزههایی نیستند که بتوان تاخیر در آن را با تصمیمی دیرهنگام جبران کرد
کاظمی با بیان اینکه امروزه کمتر شرکتی حاضر است همه زیرساختهای فناوری خود را بهصورت مستقل ایجاد کند، عنوان کرد: رایانش ابری این امکان را فراهم میکند که استارتاپها، شرکتهای دانشبنیان، صنایع و حتی دستگاههای اجرایی بدون سرمایهگذاری سنگین از منابع پردازشی، ذخیرهسازی و خدمات هوش مصنوعی استفاده کنند، زیرا هرچه زیرساخت ابری یک کشور توسعهیافتهتر باشد، هزینه ورود کسبوکارهای نوآور کاهش و سرعت نوآوری افزایش پیدا میکند.
وی با اشاره به اینکه هوش مصنوعی تنها به مراکز داده وابسته نیست و انتقال سریع داده نیز به همان اندازه اهمیت دارد، بیان کرد: توسعه شبکه فیبر نوری، تأخیر ارتباطی را کاهش میدهد، ظرفیت انتقال اطلاعات را چندین برابر میکند و زمینه لازم برای توسعه شهرهای هوشمند، خدمات ابری، آموزش مجازی، پزشکی از راه دور و اینترنت اشیا را فراهم میسازد؛ در حقیقت بدون شبکه ارتباطی پرظرفیت، حتی پیشرفتهترین مراکز داده نیز نمیتوانند تمام ظرفیت خود را در اختیار کاربران قرار دهند.
کارشناس فناوری اطلاعات و ارتباطات گفت: در آینده نزدیک میلیونها حسگر در کارخانهها، مزارع، نیروگاهها، بیمارستانها و شهرها بهطور مداوم داده تولید خواهند کرد و اینترنت اشیا امکان مدیریت هوشمند مصرف انرژی، کشاورزی دقیق، پایش تجهیزات صنعتی، کنترل ترافیک و مدیریت بحران را فراهم میکند، اما ارزش این دادهها زمانی آشکار میشود که بتوان آنها را با کمک هوش مصنوعی تحلیل کرد؛ به همین دلیل اینترنت اشیا و هوش مصنوعی دو فناوری جداییناپذیر محسوب میشوند.
حذف شدن الزاما با جنگ یا تحریم رخ نمیدهد گاهی کافی است از قطار تحول دیجیتال جا بمانید تا سهمی از آینده نداشته باشید
کاظمی با اشاره به اینکه هرچه وابستگی کشورها به خدمات دیجیتال بیشتر میشود سطح تهدیدات سایبری نیز افزایش پیدا میکند، تاکید کرد: مراکز داده، سامانههای بانکی، زیرساختهای انرژی، خدمات سلامت و حتی سیستمهای حملونقل، همگی به اهداف بالقوه حملات سایبری تبدیل شدهاند, از سوی دیگر خود هوش مصنوعی نیز میتواند هم ابزاری برای دفاع سایبری باشد و هم در اختیار مهاجمان قرار گیرد، به همین دلیل توسعه فناوری اطلاعات بدون سرمایهگذاری همزمان در امنیت سایبری، توسعهای ناپایدار خواهد بود.
وی عنوان کرد: واقعیت این است که در ایران با وجود همه تلاشهای انجامشده در سالهای اخیر همچنان فاصله قابلتوجهی با کشورهای پیشرو در حوزه زیرساختهای فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی دارد.
کارشناس فناوری اطلاعات و ارتباطات اضافه کرد: اقدامات ما برای رقابت در دنیایی که با سرعتی بیسابقه در حال تغییر است، کافی به نظر نمیرسند؛ امروز رقابت کشورها بر سر آینده نیست، بر سر اکنون است و هر روز تأخیر، فاصله را عمیقتر و هزینه جبران آن را سنگینتر میکند.
کاظمی تصریح کرد: تجربه سالهای گذشته نشان داده است که در بعضی حوزهها اهداف و شعارهای بزرگی مطرح شد، اما همه آنها به نتایج مورد انتظار نرسیدند، با این حال هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات از آن دسته حوزههایی نیستند که بتوان تأخیر در آن را با تصمیمی دیرهنگام جبران کرد.
وی تاکید کرد: کشوری که امروز زیرساخت محاسباتی، سرمایه انسانی، امنیت سایبری و توان پردازشی خود را تقویت نکند، فردا تنها مصرفکننده فناوریهایی خواهد بود که دیگران تولید کردهاند و قواعد استفاده از آنها را نیز دیگران تعیین خواهند کرد؛ در نظم جدید جهان، حذف شدن الزاما با جنگ یا تحریم رخ نمیدهد، گاهی کافی است از قطار تحول دیجیتال جا بمانید تا سهمی از آینده نداشته باشید.
به گزارش ایمنا، شاید بزرگترین خطای راهبردی در سیاستگذاری فناوری این باشد که هنوز فناوری اطلاعات را تنها یکی از بخشهای اقتصاد میدانیم، در حالی که در جهان امروز، فناوری اطلاعات دیگر یک صنعت مستقل نیست، بلکه زیرساختی است که تمام صنایع، از تولید و انرژی گرفته تا سلامت، آموزش، حملونقل، کشاورزی و حکمرانی بر آن استوار شدهاند؛ همانگونه که یک قرن پیش توسعه بدون برق و شبکههای انرژی ممکن نبود، در دهههای پیشرو نیز توسعه بدون توان محاسباتی، مراکز داده، ارتباطات پرسرعت و زیرساختهای دیجیتال معنایی نخواهد داشت.
در چنین شرایطی پرسش اصلی این نیست که آیا ایران وارد عصر هوش مصنوعی خواهد شد یا خیر؛ این تحول فارغ از اراده کشورها در حال وقوع است؛ پرسش تعیینکننده آن است که ایران در این نظم نوین چه جایگاهی خواهد داشت؛ کشوری که فناوری زیرساخت و استانداردهای آینده را میسازد یا کشوری که ناگزیر از استفاده از فناوریها و قواعدی است که دیگران طراحی کردهاند؛ پاسخ این پرسش بیش از آنکه در آزمایشگاههای هوش مصنوعی رقم بخورد به تصمیمهایی بستگی دارد که امروز برای توسعه زیرساختهای فناوری اطلاعات در نظر گرفته میشود.
نظر شما