به گزارش خبرگزاری ایمنا، در ادامه روزهای پرالتهاب و سرنوشتسازی که ملت ایران و بسیاری از ملتهای منطقه پشت سر گذاشتند، عراق نیز صحنه مراسمی گسترده و کمسابقه شد؛ آیینی که از نگاه ناظران، تنها یک تشییع رسمی یا آیین بدرقه یک چهره اثرگذار نبود، بلکه به نمادی از پیوند عمیق عاطفی، هویتی و سیاسی میان ملتهای منطقه تبدیل شد.
از ساعات ابتدایی برگزاری این مراسم در شهرهای مذهبی عراق، بهویژه نجف و کربلا، حضور انبوه مردم، دستههای عزاداری، پرچمها، شعارها و تصاویر منتشرشده در رسانهها و شبکههای اجتماعی، از رویدادی خبر میداد که فراتر از مرزبندیهای متعارف سیاسی قابل تحلیل است.
این حضور گسترده در حالی شکل گرفت که در روزهای گذشته نیز تهران و قم شاهد اجتماعات عظیم مردمی بودند؛ تجمعاتی که با حضور مردم از نقاط مختلف کشور، رنگ و بویی ملی و تاریخی به خود گرفته بود. اکنون در عراق نیز همان شور، همان احساس و همان تعلق خاطر، در قالب بدرقهای پرشکوه بازتاب یافت؛ حضوری که برای بسیاری از تحلیلگران، حامل این پیام روشن بود که تأثیر شخصیتهای محوری جبهه مقاومت، محدود به جغرافیای ملی یا مرزهای سیاسی نیست.
چرا عراق؟
پرسشی که از نخستین ساعات پس از اعلام برگزاری این مراسم در عراق مطرح شد، این بود که چرا مردم عراق، از همان روزهای ابتدایی، بر برگزاری آیین تشییع در این کشور، بهویژه در نجف و کربلا، اصرار داشتند؟ پاسخ به این پرسش را باید در مجموعهای از عوامل تاریخی، اجتماعی، مذهبی و امنیتی جستوجو کرد؛ عواملی که طی سالهای گذشته، رابطهای ویژه میان افکار عمومی عراق و چهرههای شاخص محور مقاومت ایجاد کرده است.
بخش مهمی از این پیوند، به سالهای نبرد با تروریسم تکفیری بازمیگردد؛ دورانی که عراق با یکی از سختترین و خطرناکترین تهدیدهای موجودیتی خود مواجه بود. در آن مقطع، بسیاری از شهرهای عراق در معرض سقوط قرار داشتند و بیم آن میرفت که ساختار ملی، اجتماعی و مذهبی این کشور در اثر توسعه تروریسم، بهطور کامل متلاشی شود. در چنین شرایطی، نیروهای مقاومت و فرماندهان میدانی که در کنار مردم عراق ایستادند، در حافظه عمومی این کشور بهعنوان عاملان دفاع از امنیت، کرامت و تمامیت عراق ثبت شدند.
تصویری که در عراق ماندگار شد
در میان روایتهایی که امروز درباره ریشههای این اقبال مردمی در عراق بازگو میشود، برخی ناظران به خاطره سفر پاپ فرانسیس به عراق در سال ۱۳۹۹ اشاره میکنند؛ سفری که در اوج تحولات منطقهای و فشارهای سنگین آمریکا علیه ایران انجام شد، در آن مقطع، بنا بر برخی روایتهای رسانهای، آنچه توجه هیئت همراه پاپ را در شهرهای مختلف عراق جلب کرده بود، کثرت تصاویر چهرههایی بود که برای عراقیها تنها نماد یک فرمانده نظامی نبودند، بلکه نشانهای از دفاع در برابر فروپاشی، اشغال و تروریسم به شمار میرفتند.
در این تلقی عمومی، نقش این چهرهها تنها در سطح عملیات میدانی تعریف نمیشود. بخشی از جامعه عراق، آنان را نماد ایستادگی در برابر تحقیر ملی، تجزیه اجتماعی و سلطه خارجی میدانند. به همین دلیل است که مراسم اخیر در عراق، از نگاه بسیاری از شرکتکنندگان، ادای احترام به یک نقش تاریخی و هویتی بود؛ نقشی که با مفاهیمی چون عزت، استقلال، آزادگی و دفاع از هویت ملی عراق گره خورده است.
تشییعی با ابعاد هویتی و فرامذهبی
یکی از نکات قابل توجه در تحلیل این مراسم، گستره مخاطبان و حاضران در آن است. روایتهای منتشرشده نشان میدهد که این بدرقه، در ذهن بخش قابل توجهی از افکار عمومی عراق، محدود به یک قرائت تنها مذهبی یا درونگروهی نیست. هرچند شهرهای مذهبی عراق بهطور طبیعی کانون اصلی این حضور بودند، اما پیام مراسم، برای بسیاری، مفهومی فراتر از تقسیمبندیهای شیعه و سنی، قومیت و جغرافیا داشت.
در واقع، آنچه در شعارها و تحلیلهای پیرامونی این آیین برجسته شد، دفاع از «همه عراق» بود؛ از جنوب تا غرب، از شیعه تا سنی، از عرب تا کرد. به باور بسیاری از حاضران، حمایت از عراق در سالهای بحرانی، تنها دفاع از یک گروه یا مذهب نبود، بلکه دفاع از اصل بقا، وحدت و استقلال این کشور به شمار میرفت. همین برداشت سبب شده است که مراسم تشییع اخیر، از سوی برخی ناظران، بهعنوان نمادی از پیوندهای تمدنی و تاریخی دو ملت ایران و عراق توصیف شود.
ناکامی پروژه اختلافافکنی
تحلیلگران منطقهای همچنین بر این باورند که مراسم اخیر، نشانهای از شکست پروژههای چندساله برای ایجاد شکاف میان ملتهای ایران و عراق نیز بود. در سالهای گذشته، همزمان با تحولات داخلی عراق، بازیگران خارجی و برخی رسانههای منطقهای تلاش فراوانی کردند تا ریشه مشکلات داخلی این کشور را به روابط آن با ایران گره بزنند و افکار عمومی عراق را نسبت به این پیوند بدبین سازند.
با این حال، حضور گسترده مردم عراق در این مراسم، از نگاه بسیاری، نشان داد که این تلاشها نتوانسته تصویر عمیقی را که از سالهای مبارزه با تروریسم، حمایت از حاکمیت ملی عراق و احترام به استقلال این کشور در ذهن مردم شکل گرفته، از میان ببرد. به تعبیر برخی ناظران، افکار عمومی عراق میان مداخلات تحمیلی خارجی و حمایتی که با منطق حفظ استقلال و امنیت عراق انجام شده، تفاوت قائل است؛ تفاوتی که در صحنه امروز نجف و کربلا بهوضوح دیده شد.
بازتاب منطقهای یک بدرقه
ابعاد این رویداد، البته به عراق محدود نمانده است. این بدرقه در افکار عمومی جهان عرب و منطقه نیز بازتابی فراتر از یک مراسم سوگواری معمول داشته است. در نگاه این تحلیلگران، چنین صحنههایی میتواند به بازتعریف برخی معادلات روانی و رسانهای در منطقه منجر شود؛ بهویژه در شرایطی که طی سالهای اخیر، رقابت روایتها و جنگ ادراکی، بخشی جدی از تحولات خاورمیانه را شکل داده است.
نمایش این سطح از همبستگی مردمی، حامل این پیام است که گفتمان مقاومت همچنان در میان بخشهایی از ملتهای منطقه، دارای ظرفیت بسیجکنندگی عاطفی و اجتماعی است. به تعبیر آنان، این آیین تنها یک رخداد میدانی نبود، بلکه بازتابی از ذخیره عاطفی و اعتقادیای بود که در بزنگاههای تاریخی خود را آشکار میکند.
امت و امامت؛ مفهومی که در عراق عینیت پیدا کرد
در جمعبندی بسیاری از روایتهای موجود درباره این مراسم، یک مفهوم بیش از دیگر مفاهیم تکرار میشود: پیوند «امت و امامت». از این منظر، آنچه در عراق رخ داد، تنها گردهمایی جمعیتی عزادار نبود، بلکه جلوهای از نوعی همگرایی اجتماعی و فراملی بود که در آن، مرزهای سیاسی و ناسیونالیستی در برابر یک درک مشترک از رهبری، ایثار و مقاومت، رنگ باخت.
برخی ناظران معتقدند که همین ویژگی، سبب شده است که رسانههای بینالمللی در تحلیل دقیق این صحنه با دشواری مواجه شوند. عراق در دهههای گذشته، آیینهای تشییع متعددی برای شخصیتهای برجسته مذهبی و سیاسی به خود دیده است، اما آنچه این مراسم را متمایز کرد، حجم حضور مردمی و بار نمادین آن بود؛ حضوری که از نگاه شرکتکنندگان، نه فقط بدرقه یک شخصیت، بلکه تجلیل از یک مسیر، یک مکتب و یک تجربه تاریخی مشترک بود.
در مجموع، آیین باشکوه تشییع در عراق را میتوان یکی از برجستهترین صحنههای همبستگی مردمی در روزهای اخیر دانست؛ صحنهای که از دل آن، پیامهایی روشن درباره حافظه تاریخی ملتها، عمق روابط میان ایران و عراق، و جایگاه عناصر هویتی در تحولات منطقه استخراج میشود. این مراسم نشان داد که برخی چهرهها و برخی وقایع، در محدوده زمان و مکان متوقف نمیمانند و به بخشی از روایت ماندگار ملتها تبدیل میشوند؛ روایتی که در آن، سوگ با آگاهی، احساس با هویت، و بدرقه با معنا درهم میآمیزد.
نظر شما