به گزارش خبرگزاری ایمنا، ورود دونالد ترامپ به ترکیه برای شرکت در سیوششمین نشست سران ناتو، بیش از آنکه یک حضور تشریفاتی باشد، حامل پیامهایی مهم درباره آینده معادلات امنیتی غرب آسیا بود. رئیسجمهور آمریکا در نخستین ساعات حضور خود با رجب طیب اردوغان دیدار کرد و از احتمال رفع تحریمهای اعمالشده علیه ترکیه بهدلیل خرید سامانه پدافندی اس-۴۰۰ روسیه سخن گفت؛ همچنین وعده داد موضوع فروش جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ به آنکارا را بررسی خواهد کرد.
اگرچه ترامپ هیچ تصمیم قطعی اعلام نکرد و همه چیز را به آینده موکول کرد، اما همین تغییر لحن نسبت به سالهای گذشته نشان میدهد جایگاه ترکیه در محاسبات امنیتی واشنگتن و ناتو در حال تغییر است. کشوری که روزگاری بهدلیل خرید اس-۴۰۰ از برنامه اف-۳۵ کنار گذاشته شد، اکنون دوباره بهعنوان یکی از بازیگران کلیدی معماری امنیتی غرب مورد توجه قرار گرفته است.
این تحول البته بیش از همه برای رژیم صهیونیستی اهمیت دارد؛ رژیمی که طی سالهای اخیر تلاش کرده بود خود را جانشین اصلی آمریکا در مدیریت امنیت غرب آسیا معرفی کند.
رقابت خاموش آنکارا و تلآویو
پس از عملیات هفتم اکتبر و جنگ طولانی رژیم صهیونیستی در غزه و سپس درگیری مستقیم با ایران، بسیاری از محاسبات راهبردی آمریکا دستخوش تغییر شد. واشنگتن همچنان راهبرد تمرکز بر مهار چین را دنبال میکند و برای تحقق آن، ناچار است بخشی از مسئولیتهای امنیتی غرب آسیا را میان متحدان خود تقسیم کند.
در سالهای گذشته، رژیم صهیونیستی امیدوار بود با پروژههایی همچون انتقال به حوزه مسئولیت سنتکام، پیمان ابراهیم، طرح ناتوی عربی و کریدور آیمک، به بازیگر مسلط منطقه تبدیل شود، اما تحولات میدانی، هزینههای جنگ و آشکار شدن آسیبپذیریهای امنیتی این رژیم، تحقق چنین رؤیایی را دشوار کرده است.
در چنین شرایطی، ترکیه به گزینهای جذابتر برای غرب تبدیل شده است؛ کشوری که هم عضو ناتو است، هم دومین ارتش بزرگ این پیمان را در اختیار دارد و هم از موقعیتی ژئوپلیتیکی برخوردار است که از دریای سیاه تا مدیترانه و قفقاز امتداد مییابد.
چرا اف-۳۵ برای اسرائیل نگرانکننده است؟
ترکیه تهدیدی موجودیتی برای رژیم صهیونیستی محسوب نمیشود، اما یک رقیب ژئوپلیتیکی جدی است.
تلآویو سالها تلاش کرده برتری مطلق هوایی خود را با انحصار جنگندههای اف-۳۵ در منطقه حفظ کند. بازگشت احتمالی ترکیه به این پروژه، این انحصار را با چالش روبهرو خواهد کرد.
هرچند اردوغان در دیدار با ترامپ از دریافت پنج فروند اف-۳۵ سخن گفت، اما اهمیت موضوع تنها تعداد هواپیماها نیست. ترکیه پیش از کنار گذاشته شدن از این پروژه، یکی از شرکای صنعتی برنامه اف-۳۵ بود و قرار بود حدود ۱۰۰ فروند از این جنگنده را تحویل بگیرد. بازگشت دوباره آنکارا، به معنای احیای بخشی از جایگاه صنعتی و نظامی این کشور در مهمترین پروژه دفاعی غرب خواهد بود.
برای رژیم صهیونیستی، این تحول تنها افزایش توان هوایی ترکیه نیست، بلکه نشانهای از تقسیم نقشهای امنیتی میان بازیگران مختلف منطقه است؛ موضوعی که با سیاست انحصارطلبانه تلآویو در تضاد قرار دارد.
اروپا نیز روی ترکیه حساب باز کرده است
افزایش اهمیت ترکیه تنها به آمریکا محدود نمیشود.
اروپا نیز در سالهای اخیر بیش از گذشته به ظرفیتهای راهبردی آنکارا توجه کرده است. کنترل تنگه بسفر، همجواری با قفقاز، دریای سیاه، شرق مدیترانه و غرب آسیا، ترکیه را به بازیگری تبدیل کرده که نمیتوان آن را از معادلات امنیتی اروپا حذف کرد.
افزون بر این، ترکیه با جمعیتی جوان، اقتصاد بزرگ، ظرفیت صنعتی قابل توجه و دومین ارتش ناتو، در شرایطی قرار دارد که بسیاری از کشورهای اروپایی بهدلیل بحران سالمندی و کاهش توان بسیج نظامی، بدون آن هستند.
از منظر نظامی نیز ارتش ترکیه پس از آمریکا بزرگترین نیروی انسانی ناتو را در اختیار دارد؛ ظرفیتی که در راهبردهای آینده این پیمان اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.
بازآرایی منطقه پس از جنگ
همزمان با افزایش نقش ترکیه، نشانههای مشابهی درباره مصر نیز دیده میشود. رونمایی همزمان دو کشور از ساختمانهای جدید وزارت دفاع، افزایش همکاریهای نظامی با غرب و تلاش برای ایفای نقشهای گستردهتر منطقهای، همگی از تغییر تدریجی معماری امنیتی غرب آسیا حکایت دارد.
در این میان، رژیم صهیونیستی همچنان تلاش میکند با ائتلافهایی همچون همکاری با یونان و قبرس در شرق مدیترانه، موازنه را به سود خود حفظ کند، اما واقعیت آن است که ترکیه از نظر وسعت، جمعیت، ظرفیت نظامی و نفوذ منطقهای، رقیبی است که بهسادگی قابل مهار نیست.
در نهایت، سخنان ترامپ درباره اف-۳۵ شاید هنوز در حد وعده باشد، اما نفس طرح دوباره این موضوع، پیامی روشن دارد؛ واشنگتن دیگر حاضر نیست، تمام بار امنیت غرب آسیا را تنها بر دوش تلآویو بگذارد. اگر این روند ادامه یابد، ترکیه میتواند به یکی از مهمترین بازیگران نظم جدید منطقه تبدیل شود؛ نظمی که در آن، انحصار امنیتی رژیم صهیونیستی بیش از هر زمان دیگری با تردید روبهرو خواهد شد.
نظر شما