رهبر شهید و میراث جمهوریت

به گزارش خبرگزاری ایمنا، در منظومه فکری رهبر شهید، جمهوریت نه یک واژه تزئینی در کنار اسلامیت، بلکه یکی از ارکان هویت نظام جمهوری اسلامی بود؛ اصلی که ریشه در اندیشه بنیان‌گذار انقلاب اسلامی داشت و در طول دهه‌های بعد نیز با همان صلابت دنبال شد. از همین‌رو، هرگاه سخن از انتخابات، مشارکت عمومی و صندوق رأی به میان می‌آمد، ایشان آن را تنها یک سازوکار سیاسی برای انتقال قدرت نمی‌دانستند، بلکه تجلی اراده ملت و نشانه مردم‌سالاری دینی قلمداد می‌کردند.

این نگاه، امتداد همان مسیری بود که امام خمینی(ره) تنها ۵۱ روز پس از پیروزی انقلاب اسلامی ترسیم کرد؛ زمانی که با برگزاری همه‌پرسی تعیین نظام سیاسی، تصمیم درباره آینده کشور را به رأی مستقیم مردم سپرد. اقدامی که در تاریخ انقلاب‌های جهان کم‌نظیر بود و نشان داد جمهوریت، از نخستین روزهای استقرار نظام، جزئی جدایی‌ناپذیر از ساختار جمهوری اسلامی است. رهبر شهید نیز در تمام دوران پیشوایی خود، همین اصل را با قوت دنبال کرد و بارها تأکید داشت که مشروعیت مسئولان اجرایی کشور از رأی مردم سرچشمه می‌گیرد و احترام به این رأی، احترام به حق تعیین سرنوشت ملت است.

از نگاه رهبر شهید، انتخابات تنها رقابتی میان نامزدها نبود؛ عرصه‌ای برای نمایش اقتدار ملی، افزایش سرمایه اجتماعی و مشارکت مردم در اداره کشور به شمار می‌رفت. از همین رو، همواره بر حضور گسترده مردم در انتخابات تأکید می‌کردند و آن را ضامن امنیت، استقلال و عزت ملی می‌دانستند. ایشان در یکی از بیانات خود تصریح کردند: «حضور آگاهانه در انتخابات ریاست‌جمهوری و انتخاب هوشمندانه از سوی آحاد مردم، یک مشارکت در سرنوشت کشور است.» این تعبیر نشان می‌دهد که از منظر ایشان، رأی دادن تنها یک حق سیاسی نبود، بلکه مسئولیتی اجتماعی و ملی محسوب می‌شد.

رهبر شهید بارها تأکید کردند که حتی کسانی که نسبت به برخی سیاست‌ها یا مسئولان نقد دارند، نباید از صندوق رأی فاصله بگیرند. جمله مشهور ایشان که فرمودند: «آن‌هایی که حتی نظام را قبول ندارند، ایران را که قبول دارند؛ برای عزت ایران در انتخابات شرکت کنند»، یکی از روشن‌ترین جلوه‌های این نگاه فراگیر بود؛ نگاهی که مشارکت حداکثری را سرمایه کشور می‌دانست، نه‌تنها رأی به یک جریان یا نامزد خاص.

ویژگی مهم دیگر نگاه رهبر شهید، بی‌طرفی در برابر نتایج انتخابات و پایبندی کامل به رأی مردم بود. در منطق ایشان، آنچه اهمیت داشت، سلامت فرایند قانونی انتخابات و پذیرش رأی اکثریت بود، نه اینکه چه فرد یا جریانی از صندوق رأی خارج می‌شود. به همین دلیل، پس از هر انتخابات، بیش از آنکه بر نام رئیس‌جمهور منتخب تأکید کنند، از حضور گسترده مردم و خلق حماسه سیاسی تقدیر می‌کردند. این رویکرد در انتخابات‌های مختلف، از دولت اصلاحات تا دولت‌های بعدی، بدون تغییر ادامه پیدا کرد و نشان داد معیار اصلی ایشان، رأی ملت است، نه گرایش سیاسی منتخب مردم.

یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های این رویکرد، ایستادگی رهبر شهید در برابر هرگونه تلاش برای تضعیف نهاد انتخابات بود. ایشان صندوق رأی را امانت مردم می‌دانستند و معتقد بودند هیچ مصلحت سیاسی نباید جایگزین قانون شود. از همین رو، در مقاطع مختلف، چه در برابر درخواست تعویق انتخابات و چه در برابر تلاش برای ابطال یا بی‌اعتبار کردن نتایج، همواره بر اجرای قانون و صیانت از آرای مردم تأکید کردند.

نماد آشکار این رویکرد را می‌توان در خطبه‌های تاریخی ۲۹ خرداد ۱۳۸۸ مشاهده کرد؛ زمانی که فضای کشور تحت تأثیر ادعاهای تقلب و آشوب‌های خیابانی قرار داشت. رهبر شهید در آن خطبه‌ها با صراحت اعلام کردند: «جمهوری اسلامی اهل خیانت در آرای مردم نیست و سازوکارهای قانونی انتخابات اجازه تقلب نمی‌دهد.» در عین حال تأکید کردند اگر کسی مستندات و اعتراض قانونی دارد، باید از مسیرهای قانونی پیگیری شود، اما عبور از قانون و ایجاد بدعت، آینده همه انتخابات کشور را با خطر روبه‌رو خواهد کرد. این موضع، تنها مربوط به انتخابات سال ۱۳۸۸ نبود، بلکه بیانگر یک اصل ثابت در اندیشه سیاسی ایشان بود؛ اصلی که قانون را فصل‌الخطاب و رأی مردم را امانتی خدشه‌ناپذیر می‌دانست.

مرور عملکرد رهبر شهید در انتخابات‌های گوناگون نیز همین واقعیت را اثبات می‌کند. در مقاطعی که برخی جریان‌ها خواهان ابطال، تعویق یا زیر سؤال بردن نتایج انتخابات بودند، ایشان بدون توجه به منافع جناحی، از روند قانونی و رأی مردم حمایت کردند. این رویکرد موجب شد نهاد انتخابات، با همه اختلاف‌نظرهای سیاسی، جایگاه خود را به‌عنوان مهم‌ترین سازوکار مشارکت عمومی حفظ کند.

رهبر شهید بر این باور بودند که اقتدار جمهوری اسلامی، تنها در توان نظامی یا پیشرفت‌های علمی خلاصه نمی‌شود، بلکه یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های آن، اعتماد مردم به صندوق رأی و مشارکت آگاهانه آنان در تعیین سرنوشت کشور است. از همین‌رو، هرگونه خدشه به سلامت انتخابات را خدشه به سرمایه اجتماعی نظام می‌دانستند و دفاع از رأی مردم را دفاع از جمهوریت جمهوری اسلامی تلقی می‌کردند.

میراث سیاسی رهبر شهید در حوزه انتخابات را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد؛ جمهوریت برای ایشان یک تاکتیک سیاسی نبود، بلکه باوری ریشه‌دار و برخاسته از مبانی دینی و قانون اساسی بود. از نگاه ایشان، مردم صاحبان اصلی کشورند و رأی آنان، امانتی است که هیچ فرد، جریان یا نهادی حق تعرض به آن را ندارد. از همین‌رو، تا آخرین سال‌های حیات خود، بر مشارکت گسترده، اجرای دقیق قانون و صیانت از آرای ملت تأکید کردند و این مسیر را به‌عنوان یکی از ماندگارترین ابعاد میراث سیاسی خود برای آینده جمهوری اسلامی به یادگار گذاشتند.