به گزارش خبرگزاری ایمنا، امنیتی شدن ناگهانی منطقه سبز بغداد، بسته شدن راههای منتهی به مراکز حکومتی و بازداشت همزمان تعدادی از مدیران، نمایندگان و چهرههای سیاسی، عراق را وارد مرحلهای تازه از تحولات داخلی کرده است. اگرچه دولت عراق این اقدامات را در چارچوب مبارزه با فساد معرفی میکند، اما همزمانی این عملیات با نزدیک شدن سفر نخستوزیر عراق به آمریکا و همچنین تکرار ادبیاتی که ماههاست از سوی مقامات آمریکایی مطرح میشود، باعث شده بسیاری این پرونده را تنها یک اقدام قضایی تلقی نکنند.
جنجال از بازداشت یکی از معاونان وزیر نفت در امور پالایش آغاز شد؛ فردی که به اتهام فساد گسترده در استان صلاحالدین بازداشت شد. اندکی بعد، معاونی در وزارت برق نیز بازداشت شد و این پرونده به سرعت به مجموعهای از بازداشتهای گسترده در میان مدیران ارشد، نمایندگان پارلمان و مسئولان دولتهای پیشین گسترش یافت.
فضای امنیتی بغداد نیز بیسابقه بود. منطقه سبز که محل استقرار سفارتخانهها، مراکز دولتی و اقامت بسیاری از مسئولان است، تحت تدابیر شدید امنیتی قرار گرفت و تردد به آن تقریباً متوقف شد. تنها دانشآموزانی که کارت ویژه داشتند اجازه یافتند برای حضور در امتحانات وارد این منطقه شوند؛ موضوعی که از حساسیت بالای عملیات حکایت داشت.
اگرچه فساد در عراق موضوع تازهای نیست و سالهاست یکی از مهمترین مطالبات افکار عمومی به شمار میرود، اما این پرسش مطرح است که چرا اکنون چنین پروندهای با این شدت و گستردگی فعال شده است؟ بسیاری معتقدند پاسخ را باید در تحولات سیاسی ماههای اخیر و افزایش نقش واشنگتن در معادلات بغداد جستوجو کرد.
از زمان انتصاب نمایندگان ویژه آمریکا برای پرونده عراق، شعار «مبارزه با فساد» به یکی از محورهای اصلی مواضع واشنگتن تبدیل شد. همزمان، آمریکا تلاش کرده است خود را حامی اصلاحات اقتصادی و اداری در عراق معرفی کند؛ روایتی که میتواند بخشی از افکار عمومی ناراضی از فساد ساختاری را با خود همراه سازد.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که آمریکا همزمان پروندههای دیگری همچون محدودسازی گروههای مقاومت و بازتعریف ساختار امنیتی عراق را نیز دنبال میکند. در چنین شرایطی، مبارزه با فساد میتواند به ابزاری برای افزایش نفوذ سیاسی، فشار بر جریانهای مختلف و تغییر موازنه قدرت در بغداد تبدیل شود.
ترکیب افراد بازداشتشده نیز بر پیچیدگی ماجرا افزوده است. در میان بازداشتشدگان نام مسئولانی از طیفهای مختلف سیاسی، عمدتاً چهرههای اهل سنت، مدیران ارشد، استانداران سابق، نمایندگان پارلمان و حتی افراد نزدیک به نخستوزیر دیده میشود. همین گستردگی سبب شده برخی تحلیلگران این پرونده را تلاشی برای بازآرایی فضای سیاسی عراق پیش از تحولات مهم ماههای آینده بدانند.
از سوی دیگر، دولت جدید عراق هنوز نتوانسته کابینه خود را به طور کامل تشکیل دهد و بخشی از وزارتخانهها همچنان بدون وزیر اداره میشوند. اختلاف میان جریانهای سیاسی بر سر سهمخواهی، روند تشکیل دولت را با چالش روبهرو کرده است. در چنین فضایی، پرونده مبارزه با فساد میتواند ابزار فشاری برای وادار کردن برخی گروهها به عقبنشینی در مذاکرات سیاسی نیز باشد.
در عین حال، افکار عمومی عراق به شدت نسبت به فساد حساس است. سالها سوءمدیریت، هدررفت منابع و پروندههای مالی سنگین، مطالبه برخورد با مفسدان را به یکی از خواستههای اصلی مردم تبدیل کرده است. به همین دلیل، دولت امیدوار است این اقدامات بتواند بخشی از سرمایه اجتماعی از دست رفته را احیا کند؛ هرچند منتقدان هشدار میدهند اگر برخوردها گزینشی یا سیاسی باشد، این سرمایه نیز به سرعت از بین خواهد رفت.
همزمانی این تحولات با سفر وزیر امور خارجه ایران به بغداد نیز گمانهزنیهایی را درباره ارتباط دو موضوع ایجاد کرد، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند این همزمانی صرفاً یک تقارن زمانی است و سفر وزیر خارجه ایران با هدف هماهنگیهای مربوط به مراسم تشییع رهبر شهید ایران انجام شده و ارتباط مستقیمی با پرونده بازداشتها ندارد.
با این حال، برخی تحلیلگران هشدار میدهند که اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، احتمال گسترش بازداشتها به چهرههای سیاسی شناختهشدهتر، از جمله برخی شخصیتهای بانفوذ شیعه نیز دور از انتظار نخواهد بود؛ موضوعی که میتواند مرحله تازهای از رقابتهای سیاسی در عراق را رقم بزند.
در نهایت، آنچه امروز در بغداد جریان دارد، صرفاً یک عملیات ضدفساد نیست؛ بلکه صحنهای از رقابت پیچیده قدرت در عراق است؛ رقابتی که در آن پرونده فساد، معادلات داخلی، فشارهای خارجی، رقابت احزاب و تلاش بازیگران بینالمللی برای افزایش نفوذ، همگی در هم تنیدهاند. اینکه این پروژه به اصلاح ساختار اداری عراق منتهی شود یا به ابزاری برای مهندسی جدید قدرت در بغداد تبدیل گردد، پرسشی است که پاسخ آن در ماههای آینده روشن خواهد شد.
نظر شما