به گزارش خبرگزاری ایمنا از گیلان، تالابها از ارزشمندترین اکوسیستمهای طبیعی جهان به شمار میروند؛ زیستبومهایی که علاوه بر تأمین زیستگاه هزاران گونه گیاهی و جانوری، نقش مهمی در تنظیم چرخه آب، کنترل سیلاب، تغذیه سفرههای زیرزمینی، کاهش آثار تغییرات اقلیمی و حفظ تنوع زیستی ایفا میکنند.
در ایران نیز تالابها همواره بخشی جداییناپذیر از میراث طبیعی کشور بودهاند، اما طی دهههای اخیر این زیستبومهای حساس زیر فشار مجموعهای از تهدیدهای انسانی و طبیعی از جمله خشکسالی، برداشت بیرویه از منابع آب، آلودگیهای صنعتی و کشاورزی، تغییر کاربری اراضی و ورود گونههای مهاجم قرار گرفتهاند، تهدیدهایی که آینده بسیاری از تالابهای کشور را با ابهام روبهرو کرده است.
در میان این چالشها، گسترش «سنبل آبی» به یکی از پیچیدهترین و پرهزینهترین معضلات زیستمحیطی ایران تبدیل شده است.
این گیاه شناور که با گلهای بنفش و ظاهری زیبا شناخته میشود، در واقع یکی از مهاجمترین گونههای گیاهی جهان است، گونهای که توانایی تکثیر بسیار بالا، سازگاری گسترده با شرایط محیطی و رشد انفجاری آن، موجب شده است در مدت کوتاهی بتواند سطح وسیعی از تالابها، آبگیرها، رودخانهها و کانالهای آبی را بپوشاند.
آنچه این گیاه را به تهدیدی جدی تبدیل کرده، است نه ظاهر آن، بلکه پیامدهای گستردهای است که بر ساختار و عملکرد اکوسیستمهای آبی بر جای میگذارد.
سنبل آبی با ایجاد لایهای متراکم روی سطح آب، مانع نفوذ نور خورشید به اعماق تالاب میشود و فراآیند فتوسنتز گیاهان بومی را مختل میکند، کاهش اکسیژن محلول در آب، مرگ و کاهش جمعیت ماهیان، نابودی زیستگاه پرندگان و سایر آبزیان، افت کیفیت آب، افزایش رسوبگذاری و برهم خوردن تعادل اکولوژیکی تالابها از پیامدهای اجتنابناپذیر حضور این گونه مهاجم است.
علاوه بر خسارتهای زیستمحیطی، گسترش سنبل آبی فعالیتهای اقتصادی وابسته به تالابها از جمله صیادی، گردشگری، قایقرانی و حتی انتقال آب را با مشکلات جدی روبهرو کرده است و سالانه هزینههای قابل توجهی را برای جمعآوری و کنترل آن به دستگاههای اجرایی تحمیل میکند.
بررسیها نشان میدهد ورود سنبل آبی به ایران بیشتر از طریق عرضه بهعنوان یک گیاه زینتی برای آکواریومها، حوضچههای خانگی و فضاهای سبز صورت گرفته، اما رهاسازی آگاهانه یا ناآگاهانه آن در طبیعت، زمینه گسترش سریع این گونه را در برخی تالابها و منابع آبی کشور فراهم کرده است.
تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که پس از استقرار کامل این گیاه در یک زیستبوم، ریشهکن کردن آن بسیار دشوار، زمانبر و پرهزینه خواهد بود و در بسیاری از موارد تنها میتوان با مدیریت مستمر از گسترش بیشتر آن جلوگیری کرد.
در سالهای اخیر، گزارشهای متعددی از گسترش سنبل آبی در تالاب انزلی، تالاب عینک رشت، آببندانها و دیگر منابع آبی شمال کشور منتشر شده و زنگ خطر را برای مدیران محیطزیست، پژوهشگران و فعالان حوزه منابع طبیعی به صدا درآورده است.
هرچند عملیات جمعآوری مکانیکی این گیاه در مقاطع مختلف انجام شده است، اما تداوم مشاهده کانونهای جدید آلودگی نشان میدهد که مقابله با این بحران، تنها با پاکسازیهای مقطعی امکانپذیر نیست و نیازمند برنامهای جامع شامل پیشگیری، پایش مستمر، آموزش عمومی، کنترل عرضه گونههای مهاجم و مشارکت مردم است.
اکنون و در شرایطی که بسیاری از تالابهای ایران با بحران کمآبی، کاهش حقابههای زیستمحیطی و آثار تغییرات اقلیمی دستوپنجه نرم میکنند، گسترش سنبل آبی میتواند فشار مضاعفی بر این اکوسیستمهای شکننده وارد کند و روند تخریب آنها را شتاب بخشد، از اینرو شناخت ابعاد مختلف این تهدید، بررسی علل شکلگیری آن، ارزیابی اقدامات انجامشده و تبیین راهکارهای علمی و عملی برای کنترل این گونه مهاجم، ضرورتی انکارناپذیر در مسیر حفاظت از تالابهای ایران به شمار میرود.
سنبل آبی؛ مهمان ناخواندهای که نفس تالاب انزلی را گرفت
عباس حسنپور، رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به روند مقابله با سنبل آبی در تالاب انزلی اظهار میکند: این گونه مهاجم اکنون در بسیاری از کشورهای جهان از جمله هند، بنگلادش، کشورهای شرق آفریقا، برزیل، حوضه آمازون و حتی ایالات متحده آمریکا مشاهده میشود و به یکی از چالشهای جدی اکوسیستمهای آبی تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه نخستین آلودگی گسترده تالابهای گیلان به سنبل آبی به سالهای ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ بازمیگردد، میافزاید: برای نخستینبار تالاب عینک رشت به این گیاه آلوده شد و به دلیل گسترش سریع آن، اداره کل حفاظت محیط زیست با همکاری شهرداری رشت، سایر دستگاهها و تشکلهای مردمنهاد عملیات پاکسازی را آغاز کرد.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان ادامه میدهد: پس از آن، سنبل آبی از طریق منابع آبی مختلف به دیگر پهنههای آبی استان از جمله تالاب انزلی راه پیدا کرد، اما در آن مقطع حساس، اعتبارات لازم برای مقابله با این گونه مهاجم اختصاص پیدا نکرد در حالی که اگر همان زمان اقدام جدی صورت میگرفت، امکان کنترل آن بسیار بیشتر بود.
حسنپور با اشاره به طرح این موضوع در جلسات استانداری خاطرنشان میکند: نخستینبار در یکی از نشستهای پدافند غیرعامل نسبت به مشاهده سنبل آبی در تالاب انزلی هشدار دادم و اعلام کردم این گیاه یک گونه مهاجم است، اما در آن زمان این هشدارها جدی گرفته نشد و بودجهای برای مبارزه با آن اختصاص پیدا نکرد.
وی تصریح میکند: پس از آن، اداره کل حفاظت محیط زیست با همکاری مردم محلی، ذینفعان تالاب و فعالان محیط زیست بهصورت محدود عملیات جمعآوری سنبل آبی را ادامه داد، اما به دلیل نبود اعتبارات کافی، این اقدامات پاسخگوی سرعت گسترش این گیاه نبود.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان با بیان اینکه همزمان چند عامل موجب تشدید گسترش سنبل آبی شد، میگوید: کاهش سطح آب تالاب، خشکسالی، ممنوعیت صید و شکار و کاهش حضور آببندانداران و ذینفعان در تالاب، شرایط را برای رشد گسترده این گیاه فراهم کرد و در نتیجه، سنبل آبی در مدت کوتاهی بخش وسیعی از تالاب را فرا گرفت.
حسنپور با اشاره به برآوردهای انجامشده میافزاید: در اوج گسترش این گونه مهاجم، حدود ۶۰۰۰ هکتار از پهنه تالاب انزلی به سنبل آبی آلوده شده بود.
آغاز مقابله جدی؛ از تأمین اعتبار تا ساخت تجهیزات بومی
وی با بیان اینکه از سالهای ۱۴۰۱ و بهویژه ۱۴۰۲ مبارزه جدی با این گیاه آغاز شد، اظهار میکند: برای نخستینبار اعتبارات مشخصی برای مقابله با سنبل آبی در تالاب انزلی اختصاص پیدا کرد و همزمان از ظرفیت دستگاههای بومیسازیشده برای جمعآوری این گیاه استفاده شد.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان ادامه میدهد: یکی از این دستگاهها با مهندسی معکوس نمونه کانادایی طراحی و ساخته شد و اکنون بهصورت مستمر در تالاب فعالیت میکند، علاوه بر آن سه دستگاه بومی دیگر نیز توسط متخصصان داخلی ساخته شده است که در کنار نیروهای اداره کل حفاظت محیط زیست، ذینفعان تالاب و قایقرانان در عملیات جمعآوری سنبل آبی مشارکت دارد.
حسنپور با اشاره به نتایج این اقدامات میافزاید: اکنون بخش قابل توجهی از مسیرهای آبی و آبراهههای تالاب بازگشایی شده و حجم سنبل آبی نسبت به سالهای گذشته کاهش چشمگیری پیدا کرده است.
وی خاطرنشان میکند: اگرچه به دلیل ویژگی شناور بودن این گیاه، پاکسازی کامل آن امکانپذیر نیست و سنبل آبی با جریان آب و وزش باد به نقاط مختلف منتقل میشود و دوباره رشد میکند، اما عملیات مدیریت و کنترل آن با جدیت ادامه دارد.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان تصریح میکند: در نتیجه این اقدامات، حدود ۹۰ درصد سنبل آبی در تالاب شرق انزلی و حدود ۷۰ درصد در تالاب غرب مهار و پاکسازی شده است؛ ضمن اینکه سیلابها نیز بخشی از این گیاه را به دریای خزر منتقل میکنند که در محیط شور دریا از بین میرود.
حسنپور با اشاره به اینکه سنبل آبی تنها محدود به تالاب انزلی نیست، میگوید: این گونه مهاجم در سالهای گذشته برخی رودخانهها و منابع آبی دیگر استان از جمله رودخانه لنگرود و محدوده چمخاله را نیز آلوده کرده است و در برخی شهرستانها همچنان مشاهده میشود.
وی میافزاید: در برخی مناطق استان از جمله شهرستان آستارا، با انجام عملیات مستمر پاکسازی، آلودگی به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کرده است و در بعضی نقاط دیگر اثری از این گیاه مشاهده نمیشود.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان با بیان اینکه مطالعات مقابله با سنبل آبی در سطح کشور نیز در حال انجام است، خاطرنشان میکند: استانهای دیگری از جمله مازندران نیز با این گونه مهاجم درگیر هستند و سازمان حفاظت محیط زیست، تالاب انزلی را بهعنوان پایلوت مدیریت و مقابله با سنبل آبی انتخاب کرده است تا نتایج این تجربه در سایر استانها نیز مورد استفاده قرار گیرد.
حسنپور درباره شیوههای مقابله با این گیاه تصریح میکند: روشهای مختلفی از جمله استفاده از علفکشها و روشهای شیمیایی در برخی کشورها اجرا میشود، اما با توجه به حساسیت اکوسیستم تالاب انزلی، اداره کل حفاظت محیط زیست استفاده از روشهای مکانیکی و فیزیکی را در اولویت قرار داده است.
بهرهگیری از تجهیزات مکانیکی و نیروی انسانی برای مهار سنبل آبی
وی میگوید: استفاده از مواد شیمیایی اگرچه میتواند در کوتاهمدت مؤثر باشد، اما در بلندمدت به اکوسیستم تالاب، آبزیان و سایر موجودات زنده آسیب وارد میکند، از اینرو تلاش شده است عملیات جمعآوری سنبل آبی با بهرهگیری از تجهیزات مکانیکی و نیروی انسانی انجام شود.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای گیلان با تشریح آثار مخرب این گیاه مهاجم میافزاید: سنبل آبی با پوشاندن سطح آب، مانع تبادل اکسیژن میان آب و هوا میشود و کاهش اکسیژن محلول، مرگومیر ماهیان و سایر آبزیان را به دنبال دارد.
حسنپور ادامه میدهد: این گیاه از نفوذ نور خورشید به بستر تالاب جلوگیری میکند، فرصت رشد را از گونههای بومی میگیرد، مواد مغذی آب را مصرف میکند و پس از خشک شدن نیز با تبدیل شدن به رسوب، روند پر شدن تالاب را تسریع و چرخه طبیعی اکوسیستم را بهطور جدی مختل میکند.
وی تغییرات اقلیمی را از عوامل مؤثر در گسترش سنبل آبی میداند و اظهار میکند: افزایش دمای هوا و گرمتر شدن اقلیم، شرایط بسیار مناسبی برای رشد این گیاه فراهم کرده است، به نحوی که سنبل آبی در مدت زمان کوتاهی چند برابر میشود و سرعت تکثیر بالایی دارد.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان درباره نیازهای اعتباری برای مقابله با این گونه مهاجم میافزاید: با توجه به وسعت تالاب انزلی، مبارزه کامل با سنبل آبی نیازمند اعتبارات قابل توجهی است، اما رویکرد فعلی اداره کل حفاظت محیط زیست مدیریت و کنترل این گونه است تا از افزایش حجم آن جلوگیری شود.
حسنپور با اشاره به دشواری عملیات پاکسازی در مساحت ۲۰ هزار هکتاری تالاب انزلی خاطرنشان میکتد: گستردگی تالاب و دشوار بودن دسترسی به بعضی نقاط، عملیات جمعآوری را با پیچیدگیهایی روبهرو کرده است، اما با وجود محدودیتهای مالی، سازمان حفاظت محیط زیست هر سال اعتبارات مشخصی برای ادامه این طرح اختصاص میدهد و عملیات مقابله در تمام طول سال ادامه دارد.
وی با تأکید بر اینکه حفاظت از تالابها تنها وظیفه سازمان حفاظت محیط زیست نیست، تصریح میکند: تالابها متعلق به همه مردم هستند و حفظ آنها بدون مشارکت جوامع محلی، ذینفعان و همراهی دستگاههای اجرایی امکانپذیر نخواهد بود.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان از رسانهها میخواهد در مطالبهگری و فرهنگسازی نقش فعالتری ایفا کنند و میگوید: انتظار ما از رسانهها این است که مردم را نسبت به اهمیت حفاظت از تالابها آگاه و در صورت مشاهده سنبل آبی، موضوع را اطلاعرسانی کنند تا عملیات پاکسازی در سریعترین زمان ممکن انجام شود، زیرا هرچه بوتههای اولیه زودتر جمعآوری شود، کنترل این گیاه آسانتر خواهد بود.
حسنپور با اشاره به تجربه موفق در بعضی مناطق میافزاید: در پناهگاه حیات وحش سلکه، به دلیل پایش مستمر، کوچکترین بوتههای سنبل آبی نیز جمعآوری میشود و به همین دلیل این گیاه فرصت گسترش پیدا نمیکند، این تجربه نشان میدهد که پیشگیری و واکنش سریع، مؤثرترین راهکار در مقابله با این گونه مهاجم است.
احیای تالاب بدون مشارکت مردم و دستگاهها ممکن نیست
وی با بیان اینکه سازمان حفاظت محیط زیست بهتنهایی قادر به احیای تالاب انزلی نیست، اظهار میکند: اگر سایر دستگاههای مسئول همچون محیط زیست پای کار بیایند، میتوان روند تخریب تالاب را متوقف و شرایط آن را بهبود بخشید.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست گیلان با اشاره به برنامههای در دست اجرا برای احیای تالاب انزلی میافزاید: در سازمان حفاظت محیط زیست اراده جدی برای مدیریت و احیای تالاب وجود دارد.
حسنپور با تأکید بر اینکه بخش زیادی از مشکلات تالاب انزلی منشأ انسانی دارد، خاطرنشان میکند: باور ما این است که انسان در شکلگیری وضعیت فعلی تالاب نقش اصلی را داشته است، از اینرو احیای آن نیز تنها با همکاری دستگاههای اجرایی و مشارکت مردم امکانپذیر خواهد بود.
وی با ابراز امیدواری نسبت به آینده تالاب انزلی تصریح میکند: با حمایت سازمان حفاظت محیط زیست، پیگیریهای مدیرکل حفاظت محیط زیست گیلان، اجرای برنامههای مدیریت تالاب و همراهی سایر دستگاهها، میتوان روند تخریب تالاب را متوقف کرد و در مسیر احیای این زیستبوم ارزشمند گامهای مؤثری برداشت.
پاکسازی کامل سنبل آبی در آستارا و تداوم پایش تالابها
محمدرضا سلامی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست آستارا نیز در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به اقدامات انجامشده برای مقابله با گیاه مهاجم سنبل آبی اظهار میکند: سال ۱۴۰۳ عملیات پاکسازی کامل این گیاه در شهرستان آستارا انجام شد و در حال حاضر این شهرستان با معضل سنبل آبی روبهرو نیست.
وی با بیان اینکه یکی از کانونهای اصلی آلودگی، تالاب موسوم به «تالاب شیلات» در بلوار سفیر امید بود، میافزاید: این پهنه آبی که حدود سه هکتار وسعت داشت، از سالهای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ به تدریج به طور کامل توسط سنبل آبی پوشیده شده بود، اگرچه در سالهای گذشته اقدامات مقطعی برای جمعآوری این گیاه انجام میشد، اما به دلیل سرعت بالای رشد و تکثیر آن، این تلاشها نتیجه مطلوبی نداشت.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان آستارا خاطرنشان میکند: سال ۱۴۰۳ و با مشارکت شهرداری، مالکان اراضی اطراف و همکاری دستگاههای مرتبط، عملیات پاکسازی به صورت کامل انجام شد، به نحوی که اکنون هیچ اثری از سنبل آبی در این پهنه آبی باقی نمانده است.
سلامی با تأکید بر اینکه پس از پاکسازی پایش مستمر منطقه در دستور کار قرار گرفته است، میگوید: این اقدام با هدف جلوگیری از رشد مجدد سنبل آبی انجام میشود، زیرا احتمال دارد برخی افراد از روی ناآگاهی یا کنجکاوی این گیاه را به تالاب استیل یا سایر آبگیرها منتقل و زمینه گسترش دوباره آن را فراهم کنند.
وی سنبل آبی را گونهای مهاجم و غیربومی میداند و میافزاید: این گیاه سالها به عنوان مهمان ناخوانده وارد تالابهای کشور شده است و علاوه بر تالاب انزلی، در برخی رودخانهها و آبگیرها نیز مشاهده میشود؛ زیبایی گلهای بنفش آن موجب شده است برخی افراد از آن به عنوان گیاه زینتی استفاده کنند که یکی از عوامل گسترش این گونه مهاجم است.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست آستارا با اشاره به مسئولیت دستگاههای متولی در مقابله با گونههای مهاجم اظهار میکند: سازمان حفاظت محیط زیست و جهاد کشاورزی موظف به کنترل و مقابله با این گونهها هستند و در شهرستان آستارا، سنبل آبی در سال ۱۴۰۳ به طور کامل ریشهکن شده است.
سنبل آبی اکوسیستم تالابها را تهدید میکند
سلامی با تشریح پیامدهای گسترش سنبل آبی بر اکوسیستم تالابها میافزاید: این گیاه با پوشاندن کامل سطح آب، مانع نفوذ نور خورشید به بستر تالاب میشود، در نتیجه گیاهان آبزی و بسیاری از جانداران امکان ادامه حیات طبیعی خود را از دست میدهند.
وی خاطرنشان میکند: سنبل آبی با کاهش تبادل اکسیژن، بر کیفیت آب تأثیر منفی میگذارد و علاوه بر ایجاد اختلال در چرخه طبیعی تالاب، زمینه مرگ آبزیان و نابودی تدریجی زیستگاهها را فراهم میکند.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست آستارا با اشاره به اینکه خطر گسترش این گونه مهاجم همچنان در برخی تالابهای کشور وجود دارد، تصریح میکند: در شهرستان آستارا این گیاه به طور کامل ریشهکن شده است، اما تالاب استیل به صورت مستمر پایش میشود، زیرا این تالاب از مهمترین زیستگاههای استان است و تلاش داریم آن را به عنوان تالاب بینالمللی ثبت کنیم.
مدیریت علمی؛ حلقه مفقوده مقابله با سنبل آبی
بررسیهای کارشناسی نشان میدهد که گسترش سنبل آبی در تالابهای ایران، تنها پیامد ورود یک گونه غیربومی نیست، بلکه نتیجه همزمان چندین عامل از جمله کاهش حقابههای زیستمحیطی، آلودگی منابع آب، افزایش مواد مغذی، تغییرات اقلیمی و ضعف در مدیریت یکپارچه تالابها است و در چنین شرایطی، این گیاه مهاجم با سرعتی بالا تکثیر میشود و فرصت رقابت را از گونههای بومی سلب میکند.
به اعتقاد متخصصان حوزه اکولوژی تالابها، تجربه تالاب انزلی نشان میدهد که مقابله با گونههای مهاجم باید از همان مراحل اولیه آغاز شود و تأخیر در شناسایی و حذف کانونهای اولیه آلودگی، موجب افزایش هزینههای اجرایی و دشوارتر شدن عملیات کنترل میشود؛ موضوعی که در بسیاری از کشورهای جهان نیز به اثبات رسیده است.
کارشناسان بر این باورند که جمعآوری مکانیکی سنبل آبی، با وجود هزینهبر بودن، در شرایط فعلی مناسبترین روش برای تالابهای حساس ایران است. استفاده از علفکشهای شیمیایی، هرچند ممکن است در کوتاهمدت بخشی از گیاه را از بین ببرد، اما میتواند آثار جبرانناپذیری بر کیفیت آب، آبزیان و سایر اجزای اکوسیستم برجای بگذارد.
از سوی دیگر، کنترل این گونه مهاجم بدون احیای شرایط طبیعی تالابها امکانپذیر نیست. تأمین حقابههای زیستمحیطی، کاهش ورود پسابهای آلوده، مدیریت رسوبات و بهبود کیفیت آب، از جمله اقداماتی است که در کنار عملیات پاکسازی باید بهصورت همزمان دنبال شود تا زمینه رشد دوباره سنبل آبی کاهش پیدا کند.
متخصصان همچنین هشدار میدهند که تغییرات اقلیمی، بهویژه افزایش دمای هوا و طولانیتر شدن دورههای گرما، شرایط را برای رشد سریعتر سنبل آبی فراهم کرده است. از اینرو، در صورت بیتوجهی به روندهای اقلیمی، احتمال گسترش این گونه به سایر تالابها و منابع آب شیرین کشور نیز دور از انتظار نخواهد بود.
کارشناسان نقش جوامع محلی را در مدیریت این بحران بسیار مهم ارزیابی میکنند. صیادان، کشاورزان، قایقرانان و ساکنان حاشیه تالابها، به دلیل حضور مستمر در این زیستبومها، میتوانند نخستین گزارشدهندگان کانونهای جدید آلودگی باشند و با مشارکت در پایش و جمعآوری اولیه، از گسترش گسترده این گیاه جلوگیری کنند.
در کنار مشارکت مردمی، هماهنگی میان دستگاههای اجرایی نیز یکی از الزامات موفقیت در مدیریت گونههای مهاجم است. حفاظت از تالابها تنها بر عهده یک دستگاه نیست و تحقق اهداف احیای تالابها نیازمند همکاری نهادهای متولی مدیریت منابع آب، بخش کشاورزی، شهرداریها، دهیاریها و سازمان حفاظت محیطزیست است.
در مجموع، تجربه سالهای اخیر نشان میدهد که سنبل آبی بحرانی قابل مدیریت، اما نیازمند برنامهای مستمر، علمی و هماهنگ است.
پیشگیری از ایجاد کانونهای جدید، واکنش سریع، تأمین اعتبارات پایدار، استفاده از روشهای سازگار با محیطزیست و مشارکت مردم، مهمترین عواملی هستند که میتوانند از گسترش این گونه مهاجم جلوگیری کنند و زمینه حفاظت مؤثر از تالابهای ارزشمند ایران را فراهم آورند.
به گزارش ایمنا، بررسی روند گسترش سنبل آبی در تالاب انزلی نشان میدهد که مقابله با گونههای مهاجم، بیش از آنکه به اقدامات مقطعی وابسته باشد، نیازمند برنامهریزی بلندمدت، تأمین اعتبارات پایدار و مدیریت یکپارچه است. تجربه سالهای گذشته ثابت کرده است که تأخیر در شناسایی و واکنش به این تهدید، زمینه گسترش آن را فراهم کرده و هزینههای اقتصادی و زیستمحیطی مقابله را بهمراتب افزایش داده است. در مقابل، هر جا پایش مستمر، واکنش سریع و مشارکت جوامع محلی در دستور کار قرار گرفته، کنترل این گیاه با موفقیت بیشتری همراه بوده است.
هرچند به گفته مسئولان، با اجرای عملیات مکانیکی، استفاده از تجهیزات بومی و همکاری نیروهای محیطزیست، قایقرانان و ذینفعان، بخش قابل توجهی از سنبل آبی در تالاب انزلی مهار شده است، اما ویژگیهای زیستی این گیاه و شرایط ناشی از تغییرات اقلیمی موجب شده است که خطر بازگشت و گسترش دوباره آن همچنان وجود داشته باشد. از اینرو، مدیریت سنبل آبی نباید بهعنوان یک طرح مقطعی، بلکه بهعنوان بخشی از برنامه دائمی حفاظت و احیای تالابها دنبال شود.
آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، این است که حفاظت از تالابهای ایران تنها بر عهده سازمان حفاظت محیطزیست نیست. احیای این زیستبومهای ارزشمند، نیازمند همکاری همه دستگاههای مسئول، تأمین منابع مالی کافی، نظارت مستمر، فرهنگسازی عمومی و مشارکت فعال مردم است. تجربه تالاب انزلی نیز نشان میدهد که اگر این همکاری شکل بگیرد، میتوان روند تخریب را متوقف و مسیر احیای تالاب را هموار کرد؛ اما در غیر این صورت، سنبل آبی همچنان یکی از جدیترین تهدیدها برای آینده تالابهای کشور باقی خواهد ماند.
گزارش از محمدرضا رشیدی؛ خبرنگار ایمنا
نظر شما