به گزارش خبرگزاری ایمنا، تحولات اخیر در عراق، تنها نشانهای از رونق یک بازار وارداتی نیست، بلکه از آغاز بازآرایی ژئواکونومیک غرب آسیا حکایت دارد، جایی که بغداد با عبور از سالهای بیثباتی، در حال بازتعریف جایگاه خود از یک مصرفکننده بزرگ منطقهای به یک بازیگر اثرگذار در زنجیره سرمایهگذاری، تولید و ترانزیت است. این تغییر، معادلات سنتی تجارت منطقه را به چالش کشیده و رقابتی فشرده میان قدرتهای اقتصادی برای تثبیت موقعیت در بازار عراق رقم زده است. به نوشته فایننشال تایمز، دولت عراق طی سالهای اخیر تلاش کرده است با توسعه زیرساختها، جذب سرمایه خارجی و تنوعبخشی به شرکای اقتصادی، وابستگی تاریخی خود به درآمدهای نفتی را کاهش دهد؛ رویکردی که تحلیلگران آن را نقطه آغاز تغییر توازن اقتصادی در غرب آسیا ارزیابی میکنند. در همین چارچوب، مصطفی محرابی، مشاور معاونت امور بینالملل اتاق تهران، تأکید میکند که بغداد دیگر تنها بهدنبال واردات کالا نیست، بلکه جذب سرمایهگذاری و توسعه تولید مشترک را در اولویت قرار داده است؛ تغییری که مزیت همسایگی را بهتنهایی برای حفظ سهم بازار کافی نمیگذارد و رقابت را به سطحی ساختاری و بلندمدت منتقل میکند.
همزمان با این تغییر راهبرد، رقابت قدرتهای منطقهای نیز وارد مرحلهای تازه شده است. ترکیه با گردش تجاری حدود ۱۷ میلیارد دلاری، چین با حضور گسترده در پروژههای زیرساختی و انرژی و عربستان سعودی و اردن با توسعه پیوندهای اقتصادی، هر یک تلاش کردهاند جایگاهی پایدار در معماری اقتصادی آینده عراق به دست آورند؛ حضوری که دیگر محدود به صادرات کالا نیست و سرمایهگذاری در زنجیرههای تأمین، صنایع و زیرساختها را نیز دربر میگیرد. در چنین فضایی، جایگاه ایران با وجود آنکه عراق همچنان دومین شریک تجاری آن محسوب میشود، با پرسشهای راهبردی روبهرو شده است. جهانبخش سنجابی، دبیرکل اتاق مشترک ایران و عراق، با اشاره به اینکه نام ایران در میان شرکای اولویتدار سند توسعه صنعتی عراق دیده نمیشود، از شکافی سخن میگوید که میان حجم تجارت کنونی و جایگاه برنامهریزیشده ایران در اقتصاد آینده عراق شکل گرفته است، شکافی که در صورت تداوم، میتواند وزن اقتصادی تهران را در یکی از مهمترین بازارهای صادراتی خود به تدریج تضعیف کند.
ابعاد این تحول زمانی آشکارتر میشود که پروژه «جاده توسعه» عراق در کنار توسعه بندرهای جنوبی و شبکههای حملونقل مورد توجه قرار گیرد؛ طرحی که به باور بسیاری از اندیشکدههای بینالمللی از جمله مؤسسه چتم هاوس، ظرفیت تغییر نقشه ترانزیتی غرب آسیا را دارد و میتواند مسیرهای سنتی تجارت منطقه را بازآرایی کند. فریدون وردینژاد، دبیرکل اتاق تهران، نیز هشدار داده است که این پروژه بخشی از مزیت ژئواکونومیک ترانزیتی ایران را به چالش خواهد کشید؛ مگر آنکه تهران با توسعه مناطق آزاد مشترک، بندرهای خشک و شهرکهای صنعتی بینالمللی، رقابت را به همکاری زیرساختی تبدیل کند. از سوی دیگر، دیاکو حسینی با مرور سه دوره تحول روابط اقتصادی ایران و عراق نشان میدهد که تجارت دو کشور همواره بیش از آنکه تابع منطق بازار باشد، تحت تأثیر متغیرهای سیاسی، امنیتی و تحریمهای مالی قرار داشته است؛ موضوعی که پیشبینیپذیری این رابطه را کاهش داده و ضرورت تدوین راهبردهای چندسناریویی را بیش از گذشته برجسته کرده است.
در همین حال، تغییر ماهیت واردات عراق نیز پیام روشنی برای صادرکنندگان منطقه دارد، بازاری که تا دیروز بر کالاهای مصرفی متکی بود، اکنون به سمت تجهیزات صنعتی، فناوری، خدمات فنی و پروژههای سرمایهبر حرکت میکند و همین تغییر، مزیت رقابتی را از قیمت به کیفیت، برند، خدمات پس از فروش و حضور در پروژههای توسعهای منتقل کرده است. محمدعلی مهتدی با اشاره به موفقیت ترکیه در تمرکز بر کیفیت و استانداردهای صادراتی، این کشور را مهمترین رقیب ایران در بازار عراق میداند؛ رقابتی که دیگر در مرزها تعیین نمیشود، بلکه در توانایی حضور در پروژههای بلندمدت، انتقال فناوری و مشارکت در توسعه زیرساختها معنا پیدا میکند. در چنین شرایطی، آینده روابط اقتصادی ایران و عراق نه با تکرار الگوهای دو دهه گذشته، بلکه با میزان توانایی بازیگران در بازتعریف نقش خود در اقتصاد نوظهور عراق رقم خواهد خورد؛ اقتصادی که اگر روند کنونی را حفظ کند، تنها یک بازار بزرگ وارداتی نخواهد بود، بلکه به یکی از کانونهای اصلی قدرت ژئواکونومیک غرب آسیا تبدیل خواهد شد و موازنه تجارت، ترانزیت و سرمایهگذاری در سراسر منطقه را دگرگون خواهد کرد.
نظر شما