به گزارش خبرگزاری ایمنا، دو تیم اتریش و الجزایر بامداد _یکشنبه هفتم تیر_ از ساعت ۵:۳۰ در چارچوب رقابتهای هفته سوم مرحله گروهی جام جهانی فوتبال به مصاف یکدیگر میروند.
رسوایی خیخون در کانزاسسیتی تکرار میشود؟ این سوالی است که پیش از دیدار حساس اتریش و الجزایر در مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶ بیش از هر زمان دیگری مطرح شده است. مسابقهای که از نگاه بسیاری تنها یک بازی سرنوشتساز برای صعود نیست، بلکه میتواند ضعفهای ساختاری فرمت جدید جام جهانی را به شکلی آشکار مقابل چشم میلیونها نفر قرار دهد.
۲۵ ژوئن ۱۹۸۲ روزی بود که به روایت روزنامه تایمز «روح جوانمردی در فوتبال مرد». در آن روز، آلمان غربی و اتریش در آخرین مسابقه گروهی خود در جام جهانی اسپانیا به مصاف هم رفتند؛ دیداری که قرار بود نبردی تمامعیار برای صعود باشد اما خیلی زود به یکی از جنجالیترین مسابقات تاریخ فوتبال تبدیل شد.
آلمان غربی که با شکست غیرمنتظره مقابل الجزایر کار خود را پیچیده کرده بود، تنها به پیروزی نیاز داشت و در دقیقه ۱۰ توسط هورست هروبش به گل رسید. از آن لحظه به بعد اما شرایط برای هر دو تیم ایدهآل شد. اتریش میدانست با شکست یک بر صفر نیز همچنان بالاتر از الجزایر قرار خواهد گرفت و راهی مرحله بعد میشود. نتیجه این شد که دو تیم عملاً دست از حمله کشیدند و دقایق طولانی مسابقه را بدون هیچ تلاشی برای تغییر نتیجه سپری کردند.
وقتی هواداران حاضر در ورزشگاه متوجه ماجرا شدند، شعار «تبانی، تبانی» سراسر سکوها را فرا گرفت. برخی تماشاگران اسکناسهای خود را آتش زدند و اعتراضشان را به نمایش گذاشتند. گزارشگر اتریشی از بینندگان خواست تلویزیون را خاموش کنند و گزارشگر آلمانی نیز برای دقایقی سکوت اختیار کرد. روز بعد، روزنامه الکومرسیو اسپانیا گزارش این مسابقه را نه در بخش ورزشی، بلکه در صفحه حوادث منتشر کرد.
هرچند فیفا در آن زمان اعلام کرد هیچ قانونی نقض نشده است، اما واکنشهای گسترده باعث شد این نهاد تصمیمی تاریخی بگیرد؛ از آن پس تمامی مسابقات هفته پایانی مرحله گروهی به صورت همزمان برگزار شد تا هیچ تیمی از نتایج سایر دیدارها آگاه نباشد و امکان توافق بر سر نتیجهای خاص از بین برود.
وقتی هر ایدهای برای اینفانتینو جذاب است
با این حال، اکنون و پس از گذشت بیش از چهار دهه، بسیاری معتقدند فیفا ناخواسته شرایطی را فراهم کرده که میتواند زمینهساز تکرار همان اتفاق باشد. ریشه این نگرانی به تصمیم جنجالی جیانی اینفانتینو برای افزایش تعداد تیمهای جام جهانی از ۳۲ به ۴۸ تیم بازمیگردد.
افزایش تعداد تیمهای حاضر در جام جهانی، درآمد بیشتر و نفوذ گستردهتر برای فیفا به همراه داشت، اما منتقدان از همان ابتدا هشدار میدادند که این تصمیم میتواند به کیفیت رقابتها آسیب بزند. در ابتدا قرار بود تیمها در ۱۶ گروه سهتیمی تقسیم شوند، اما پس از هیجان فوقالعاده مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، فیفا متوجه شد چنین ساختاری نهتنها جذابیت مسابقات را کاهش میدهد، بلکه خطر توافق تیمها بر سر نتایج مطلوب را نیز افزایش خواهد داد.
همین مسئله باعث شد مدیران فیفا فرمت مسابقات را دوباره تغییر دهند و به جای گروههای سهتیمی، ۱۲ گروه چهار تیمی را برای جام جهانی ۲۰۲۶ در نظر بگیرند. تصمیمی که قرار بود مشکل را حل کند، اما حالا بسیاری معتقدند دردسرهای تازهای به وجود آورده است.
تغییر فرمت؛ راهحلی که خودش به یک مشکل جدید تبدیل شد
اینفانتینو در جریان جام جهانی ۲۰۲۲ قطر اعتراف کرده بود که مرحله گروهی آن مسابقات فوقالعاده از آب درآمده است. او در دوحه گفت: «گروههای چهار تیمی فوقالعاده بودند. تا آخرین دقیقه آخرین مسابقه مشخص نبود چه تیمی صعود خواهد کرد.»
برای یک بار هم که شده، رئیس فیفا بیراه نمیگفت. کافی بود به اتفاقات گروه E نگاه کنیم؛ جایی که در جریان همزمان دیدارهای ژاپن مقابل اسپانیا و آلمان مقابل کاستاریکا، جدول گروه بارها دستخوش تغییر شد و سرنوشت تیمهای صعودکننده تا آخرین لحظات نامشخص باقی ماند.
همین هیجان باعث شد فیفا به این نتیجه برسد که باید در تصمیم قبلی خود تجدیدنظر کند. اینفانتینو نیز صراحتاً اعلام کرد که ساختار مسابقات نیازمند بازنگری است. چند ماه بعد، در مارس ۲۰۲۳، شورای فیفا رسماً تأیید کرد که ۴۸ تیم حاضر در جام جهانی ۲۰۲۶ در قالب ۱۲ گروه چهار تیمی به رقابت خواهند پرداخت.
در بیانیه رسمی فیفا آمده بود که فرمت جدید خطر تبانی را کاهش میدهد، به همه تیمها حداقل سه مسابقه میدهد و همچنین زمان استراحت متعادلی را میان رقبا ایجاد میکند.
اما مشکل اینجا بود که راهحل جدید، ناخواسته یک معضل تازه به وجود آورد؛ معضلی که نه به برنامهریزی، بلکه به ریاضیات ساده مربوط میشد.
«پاداش دادن به تیمهای متوسط»
زیبایی جام جهانی ۳۲ تیمی در سادگی آن بود. هشت گروه چهار تیمی شکل میگرفت و دو تیم برتر هر گروه مستقیماً راهی مرحله یکهشتم نهایی میشدند. همه چیز شفاف بود، همه میدانستند برای صعود به چه چیزی نیاز دارند و نتایج یک گروه تأثیر مستقیمی روی سرنوشت گروههای دیگر نداشت.
اما افزایش تعداد تیمها به ۴۸ باعث شد فیفا برای تکمیل جدول مرحله حذفی ۳۲ تیمی، راهی جز صعود دادن تیمهای سوم نداشته باشد. در نتیجه، هشت تیم از میان دوازده تیم سوم نیز مجوز حضور در دور بعد را دریافت میکنند.
این تصمیم دو پیامد کاملاً قابل پیشبینی به همراه داشت.
نخست اینکه حالا برخی تیمها میتوانند با وجود شکست در دو مسابقه از سه بازی مرحله گروهی همچنان شانس صعود داشته باشند. موضوعی که کریگ برلی، ملیپوش سابق اسکاتلند، آن را «پاداش دادن به ناکامی و متوسط بودن» توصیف کرد. اشاره او به شرایط اسکاتلند بود که با تنها یک پیروزی مقابل هائیتی همچنان امید صعود داشت.
اما ایراد بزرگتر جای دیگری است. بازگشت جدول تیمهای سوم برای نخستین بار از جام جهانی ۱۹۹۴، همان خطری را دوباره زنده کرده که فیفا پس از رسوایی خیخون تلاش کرده بود برای همیشه از بین ببرد؛ خطر توافق ضمنی تیمها بر سر نتیجهای که هر دو طرف را راضی نگه میدارد.
و دقیقاً به همین دلیل است که دیدار اتریش و الجزایر در گروه J تا این اندازه حساس و بحثبرانگیز شده؛ مسابقهای که به طرز عجیبی یادآور همان اتفاقی است که ۴۴ سال پیش فوتبال جهان را شوکه کرد.
وقتی جذابیت مسابقات قربانی فرمت میشود
دیدار روز شنبه اتریش و الجزایر در گروه J شاید بهترین نمونه برای اثبات ایرادهای فرمت جدید جام جهانی باشد؛ آن هم نه فقط به این دلیل که دو تیم از سه ضلع اصلی رسوایی مشهور خیخون بار دیگر مقابل یکدیگر قرار گرفتهاند.
هر دو تیم برابر آرژانتین شکست خوردهاند و هر دو موفق شدهاند اردن را از پیش رو بردارند. با این حال، اتریش به لطف تفاضل گل بهتر بالاتر از الجزایر قرار گرفته و در جایگاه دوم ایستاده است. در شرایط عادی، الجزایر باید برای کسب پیروزی به میدان برود تا صعودش را قطعی کند. اما مشکل اینجاست که شرایط این بار عادی نیست.
به دلیل قرار گرفتن این مسابقه در آخرین بازه زمانی مرحله گروهی، الجزایر پیش از شروع بازی از نتایج تمام گروههای دیگر مطلع خواهد بود. اگر محاسبات جدول تیمهای سوم مطابق انتظار پیش برود، الجزایریها حتی با یک تساوی نیز میتوانند راهی مرحله یکشانزدهم نهایی شوند.
از سوی دیگر، همین تساوی برای اتریش نیز کافی است تا جایگاه دوم گروه را حفظ کند و مستقیماً صعود کند. در نتیجه، هیچیک از دو تیم الزام واقعی برای ریسک کردن و حمله همهجانبه نخواهند داشت.
همین مسئله بزرگترین نگرانی منتقدان را به وجود آورده است. وقتی نتیجهای مشخص برای هر دو طرف مطلوب باشد، آیا انگیزه لازم برای ارائه یک مسابقه کاملاً رقابتی باقی میماند؟ حتی اگر هیچ توافقی در کار نباشد، ساختار مسابقات به شکلی طراحی شده که دو تیم را به سمت محافظهکاری سوق میدهد؛ اتفاقی که دقیقاً با روح رقابت در تضاد است.
اما ماجرا به همینجا ختم نمیشود. درست پیش از آغاز جام جهانی ۲۰۲۶، فیفا یک تغییر بحثبرانگیز دیگر نیز در قوانین مسابقات ایجاد کرد؛ تغییری که حالا میتواند تأثیر مستقیمی بر نحوه برخورد اتریش و الجزایر با این مسابقه داشته باشد.
تا پیش از این، تفاضل گل مهمترین معیار برای تعیین رتبه تیمهای همامتیاز در مرحله گروهی بود. اما در جام جهانی ۲۰۲۶، نتیجه بازی رودررو به معیار اول تبدیل شده است؛ تصمیمی که نهتنها معادلات جدول را پیچیدهتر کرده، بلکه ممکن است انگیزه برخی تیمها را برای کسب نتایج خاص افزایش دهد.
به همین دلیل، دیدار اتریش و الجزایر تنها یک مسابقه برای صعود نیست؛ این بازی به آزمونی بزرگ برای فرمت جدید جام جهانی تبدیل شده است. آزمونی که میتواند ثابت کند نگرانیها درباره ساختار ۴۸ تیمی مسابقات تا چه اندازه واقعی بودهاند.
اشکالی که در ذات این فرمت نهفته است
مشکل اصلی اما عمیقتر از یک مسابقه خاص است. بسیاری معتقدند ایراد در ذات فرمت جدید جام جهانی نهفته است؛ فرمت و قوانینی که ناخواسته شرایطی نابرابر برای تیمها ایجاد کردهاند.
برای نخستین بار در تاریخ جام جهانی، نتیجه بازی رودررو به مهمترین معیار تعیین رتبه تیمهای همامتیاز تبدیل شده است. همین تغییر باعث شد چندین تیم خیلی زودتر از آنچه در فرمتهای قبلی رخ میداد از گردونه رقابت کنار بروند و حتی شانس رسیدن به رتبه سوم را نیز از دست بدهند. اتفاقی که در تضاد کامل با ادعای فیفا مبنی بر افزایش هیجان و کاهش تعداد بازیهای تشریفاتی قرار دارد.
اردن یکی از تیمهایی بود که قربانی همین قانون جدید شد. حذف زودهنگام این تیم باعث شده اتریش و الجزایر دیگر هیچ نگرانی بابت سقوط به قعر جدول گروه J نداشته باشند؛ موضوعی که بخش بزرگی از فشار و حساسیت طبیعی یک مسابقه سرنوشتساز را از بین میبرد.
از سوی دیگر، زمانی که اتریش و الجزایر به میدان میروند، تکلیف تمام گروههای دیگر مشخص شده است. هر دو تیم نهتنها از وضعیت جدول تیمهای سوم آگاه هستند، بلکه میدانند در صورت صعود احتمالاً با چه حریفی روبهرو خواهند شد. همین موضوع میتواند روی رویکرد فنی دو تیم تأثیر بگذارد.
در شرایط فعلی، تیم دوم گروه J باید در مرحله بعد به مصاف اسپانیا برود، در حالی که تیم سوم ممکن است با سوئیس روبهرو شود. طبیعی است که بسیاری از تیمها ترجیح بدهند از برخورد زودهنگام با قهرمان اروپا اجتناب کنند. بنابراین حتی ممکن است شکست خوردن در برخی سناریوها از نظر رقابتی جذابتر از کسب یک نتیجه بهتر باشد؛ وضعیتی که اساساً با منطق ورزش حرفهای سازگار نیست.
البته هیچ نشانهای وجود ندارد که رالف رانگنیک یا کادر فنی اتریش بخواهند عامدانه نتیجهای خاص را دنبال کنند. مسئله اصلی چیز دیگری است؛ اینکه ساختار مسابقات شرایطی را به وجود آورده که برخی تیمها نسبت به سایر رقبا از مزیت اطلاعاتی و استراتژیک قابل توجهی برخوردار هستند.
همین موضوع باعث شده انتقادها از فرمت ۴۸ تیمی جام جهانی روزبهروز بیشتر شود. منتقدان میگویند اگر هدف حفظ عدالت و هیجان مسابقات است، منطقیترین راهحل بازگشت به همان ساختار ۳۲ تیمی خواهد بود. با این حال، بعید به نظر میرسد فیفا چنین مسیری را انتخاب کند.
در واقع، نگرانی بزرگتر این است که مدیران فوتبال جهان به جای کوچکتر کردن تورنمنت، به دنبال گسترش بیشتر آن باشند. سال گذشته ایده برگزاری جام جهانی ۶۴ تیمی در سال ۲۰۳۰ برای گرامیداشت صدمین سالگرد مسابقات مطرح شد؛ پیشنهادی که با وجود مخالفتهای گسترده هنوز به طور کامل کنار گذاشته نشده است.
شاید همین موضوع بهترین جمعبندی برای وضعیت فعلی باشد. فیفا زمانی برای جلوگیری از تکرار رسوایی خیخون قوانین جام جهانی را تغییر داد. اما اکنون، بیش از چهار دهه بعد، بسیاری معتقدند تصمیمات جدید این نهاد بار دیگر فوتبال را در مسیری قرار داده که میتواند زمینهساز جنجالی مشابه باشد؛ جنجالی که این بار شاید نه در خیخون، بلکه در کانزاسسیتی رقم بخورد.
نظر شما