به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، اتوبوسها بهعنوان ستون فقرات حملونقل عمومی در شهرهای جهان، نقشی انکارناپذیر در جابهجایی روزمره میلیونها شهروند ایفا میکنند، بااینحال حضور مداوم و مسافتپیمایی بالای اتوبوسهای دیزلی، آنها را به یکی از منابع متمرکز آلودگی هوای شهری تبدیل کرده است. این خودروها ترکیبی سمی از اکسیدهای نیتروژن، ذرات معلق ریز و کربن سیاه منتشر میکنند که همه با بیماریهای تنفسی، قلبی-عروقی و مرگهای زودرس ارتباط مستقیم دارند. بر اساس دادههای معتبر جهانی، حملونقل جادهای بهعنوان مهمترین زیربخش حملونقل، حدود ۲۴ درصد از اکسیدهای نیتروژن و ۱۱ درصد از ذرات معلق را در جهان تولید میکند. این ارقام در کلانشهرها بهدلیل تمرکز خودروها و ترافیک سنگین، تا چندین برابر افزایش پیدا کرده و به معضلی جدی برای سلامت عمومی تبدیل شده است. در این راستا، برقیسازی ناوگان اتوبوسرانی بهعنوان راهکاری مؤثر برای کاهش آلودگی هوا مطرح شده است.
اتوبوسهای دیزلی؛ منابع متحرک آلودگی در شهر
اتوبوسهای دیزلی از نظر مقیاس تأثیرات زیستمحیطی با خودروهای شخصی تفاوت اساسی دارند. هر اتوبوس ساعات طولانی فعالیت و مسافت بالایی را در مناطق پرجمعیت طی میکند. موتورهای دیزلی قدیمیتر، بهطور ویژه سهم قابلتوجهی در انتشار اکسیدهای نیتروژن و ذرات معلق دارند و نقاط داغ آلودگی را در اطراف خیابانهای شلوغ، ایستگاههای اتوبوس و ترمینالها ایجاد میکنند. در خیابانهایی که اتوبوسها سهم غالب حملونقل را دارند، انتشار آلایندههای ناشی از اتوبوسها میتواند بین ۵۴ تا ۹۵ درصد از کل انتشار اکسیدهای نیتروژن را تشکیل دهد.
پیامدهای سلامتی این آلایندهها بهخوبی مستند شده است. دود ناشی از موتورهای دیزلی به اعماق بافت ریه نفوذ، آسم را تشدید، بیماریهای تنفسی را تحریک میکند و خطر ابتلا به مشکلات قلبی-عروقی را افزایش میدهد. کودکان، سالمندان و ساکنانی که در نزدیکی کریدورهای اتوبوسرانی زندگی میکنند، بهطور ویژه در معرض آسیبپذیری بیشتری قرار دارند.
فرایند برقیسازی حملونقل عمومی و چالشهای زیرساختی گذار
گذار از اتوبوسهای دیزلی به برقی، فراتر از تعویض موتور است و به بازنگری کامل زیرساختها نیاز دارد. اتوبوسهای برقی انرژی خود را از بستههای باتری بزرگ تأمین میکنند که باید از طریق شارژ شبانه در پارکینگ، شارژ سریع در طول مسیر یا ترکیبی از هر دو روش، تأمین شود.
موفقیت این گذار به چندین عامل حیاتی بستگی دارد که شامل ظرفیت کافی شبکه برق، برنامهریزی پیشرفته زمانبندی و توزیع ناوگان، تأسیسات تعمیر و نگهداری تخصصی و آموزش رانندگان و اپراتورها میشود. محیط نهادی نیز اهمیت قابلتوجهی دارد. تحقیقات نشان میدهد که شبکههای دارای قرارداد واگذاری با نظارت عمومی میتوانند پذیرش اتوبوسهای با آلایندگی صفر را مؤثرتر از سیستمهای غیرمقرراتیشده پیش ببرند.
هزینه بالای اولیه همچنان مهمترین مانع محسوب میشود. خودروهای برقی بهطور قابلتوجهی گرانتر از نمونههای دیزلی هستند و احداث زیرساختهای شارژ نیازمند سرمایهگذاری کلان است. محدودیتهای برد باتری نیز چالشهایی ایجاد میکند؛ شرایط آبوهوایی، توپوگرافی و الگوهای ترافیک همه بر بازده انرژی تأثیر میگذارند و در مسیرهای طولانی یا کوهستانی نیازمند برنامهریزی دقیق هستند.
وابستگی به برق پاک یکی دیگر از ملاحظات مهم است. اگر شبکه برق بهطور عمده به سوختهای فسیلی متکی باشد، مزیت زیستمحیطی اتوبوسهای برقی کاهش پیدا میکند. مقاومت نهادی و عملیاتی نیز از موانع دیگر محسوب میشود. ماهیت موردی و رقابتی برنامههای تأمین مالی میتواند برنامهریزی استراتژیک بلندمدت را محدود کند و صفهای اتصال به شبکه ممکن است سالها به طول انجامد.
منچستر بزرگ و حرکت به سوی اتوبوسهای برقی
منچستر بزرگ نمونهای قانعکننده از رویکرد بر پایه سرمایهگذاری برای پاکسازی ناوگان اتوبوسرانی ارائه میدهد. در ژانویه ۲۰۲۵، دولت بریتانیا طرح پاکسازی هوای بر پایه سرمایهگذاری را تصویب کرد که در آن هیچ منطقه پاکسازی هوایی با اعمال عوارض برای تردد در جادههای محلی وجود ندارد.
از زمان بازپسگیری کنترل خدمات اتوبوسرانی محلی از طریق شبکه بی در سپتامبر ۲۰۲۳، این منطقه شهری اجرای اتوبوسهای با آلایندگی صفر را سرعت بخشیده و به نتایج چشمگیری دست پیدا کرده است. در سال ۲۰۱۸، ۱۲۹ نقطه در سراسر منچستر بزرگ سطوح غیرمجاز دیاکسید نیتروژن را ثبت کردند که تا سال ۲۰۲۳، این تعداد به ۶۴ نقطه کاهش داشت و تا سال ۲۰۲۴، به ۳۸ نقطه رسید که نشاندهنده کاهشی بیش از ۷۰ درصدی است.
بسته سرمایهگذاری به مبلغ ۸۶ میلیون پوند که توسط دولت تصویب شد شامل ۵۱.۱ میلیون پوند برای سرمایهگذاری در اتوبوسها (شامل ۴۰ دستگاه اتوبوس با آلایندگی صفر، ۷۷ دستگاه اتوبوس با استاندارد یورو ۶ و زیرساختهای شارژ)، در کنار ۵ میلیون پوند برای اقدامات ترافیکی محلی، ۸ میلیون پوند برای پشتیبانی از نوسازی ناوگان تاکسیها و تا ۲۱.۹ میلیون پوند برای امور اجرایی و پایش است.
این شبکه اکنون بیش از ۳۰۰ دستگاه اتوبوس برقی در جادهها دارد که ۱۰ برابر بیشتر از پیش از آغاز واگذاری است. یکپنجم اتوبوسهای آن اکنون برقی هستند و سهچهارم ناوگان کمتر از چهار سال سن دارند. ۲۰ دستگاه اتوبوس برقی تأمینشده از محل طرح پاکسازی هوا، هماکنون از پارکینگ بولتون فعالیت میکنند و ۵۸ دستگاه دیگر نیز از ماه مه ۲۰۲۶ وارد چرخه خدمت خواهند شد.
زیرساختهای پارکینگ نیز با سرعت در حال ارتقا هستند. پارکینگهای اصلی منچستر هماکنون بهطور کامل برقی یا به زیرساختهای شارژ مجهز شدهاند. سفارشهای بیشتری نیز ثبت شده است. ۷۶ دستگاه اتوبوس رایتباس که پیشتر خریداری شده بودند، بهزودی وارد چرخه خدمت میشوند و ۱۲۵ دستگاه اتوبوس برقی دیگر نیز سفارش داده شده است که شبکه را در مسیر دستیابی به ناوگان تمام برقی تا سال ۲۰۳۰ قرار میدهد.
تأثیر مستقیم بر سلامت تنفسی ساکنان
کاهش آلودگی ناشی از اتوبوسها مزایای سلامتی قابل اندازهگیری به همراه دارد. یک مطالعه مدلسازی همتا-داوریشده که در مجله بینالمللی محیطزیست (Environment International) منتشر شده، تأثیر برقیسازی ناوگان اتوبوسرانی را در یک منطقه کلانشهری بریتانیا بررسی کرده است. این مطالعه نشان داد که برقیسازی کامل میتواند غلظت دیاکسید نیتروژن را تا ۲۷ درصد (۱۳ میکروگرم بر مترمکعب) و ذرات معلق را تا ۴ درصد (۰.۵ میکروگرم بر مترمکعب) کاهش دهد.
این گذار در طول ۱۰ سال بار تشخیصهای آسم را تا ۳.۱ درصد کاهش میدهد و از مرگ ۰.۷ درصد جلوگیری میکند. اگرچه این بهبودهای سلامتی در سطح منطقهای بهنسبت محدود به نظر میرسند، مزایای قابلتوجهی را برای جوامعی که در امتداد کریدورهای شلوغ اتوبوسرانی زندگی میکنند، به همراه دارند.
بعد عدالت در سلامت نیز بسیار حائز اهمیت است. جوامعی که در نزدیکی جادههای شلوغ زندگی میکنند در بسیاری از موارد کمدرآمدتر هستند و نرخ بالاتری از بیماریهای تنفسی دارند. برقیسازی اتوبوسها میتواند به جبران این نابرابری کمک کند و هوای پاکتری را به مناطقی برساند که بیشترین نیاز را دارند. تمام ساکنان غرب میدلندز در مناطقی زندگی میکنند که از رهنمودهای کیفیت هوای سازمان جهانی بهداشت فراتر است و کاهش آلودگی به سطح رهنمودهای WHO جان انسانها را نجات میدهد و مزایای اقتصادی به ارزش ۳.۲ میلیارد پوند را طی ۲۰ سال به همراه خواهد داشت.
برقیسازی ناوگان اتوبوسهای شهری، فراتر از یک ارتقای فناورانه، یک سیاست سلامت عمومی محسوب میشود. تجربه موفق منچستر بزرگ نشان میدهد که با سرمایهگذاری مستمر، اراده سیاسی و برنامهریزی دقیق زیرساختی، میتوان به بهبود چشمگیر کیفیت هوا و کاهش مخاطرات سلامتی دست پیدا کرد. بااینحال برقیسازی بهتنهایی راهحل جامعی نیست و باید در کنار کاهش وابستگی به خودروهای شخصی، طراحی خیابانها با اولویت حملونقل عمومی، برنامهریزی بهتر مسیرها و یکپارچهسازی با شبکههای ریلی و دوچرخهسواری قرار گیرد. گذار به اتوبوسهای برقی یکی از مؤلفههای حیاتی در چارچوب یک استراتژی گستردهتر برای کاهش حجم ترافیک و تشویق تردد پایدار است و میتواند هوای پاکتر و جوامع سالمتر را برای شهروندان به ارمغان آورد.
نظر شما