به گزارش سرویس ترجمه، در حالی که آیینهای محرم در بسیاری از کشورهای اسلامی با دستههای عزاداری، تعزیهخوانی، نخلگردانی یا مراسم سوگواری جمعی شناخته میشوند، در مالزی یکی از شاخصترین جلوههای این ماه مقدس نه در خیابانها و میدانها، بلکه در اطراف دیگهای عظیم غذایی شکل میگیرد که «بوبور سورو» یا «بوبور عاشورا» نام دارد. این سنت که از نسلهای گذشته تاکنون در مناطق مختلف مالزی حفظ شده، ترکیبی کمنظیر از باورهای دینی، میراث فرهنگی، همبستگی اجتماعی و سنتهای آشپزی محلی را به نمایش میگذارد و هر سال با آغاز ماه محرم، هزاران نفر را در روستاها، مساجد و مراکز اجتماعی گرد هم میآورد.
بوبور سورو در زبان مالایی به معنای «فرنی یا آش محرم» است و نام آن از واژه «سورو» یا «سیورا» گرفته شده که به عاشورا و ماه محرم اشاره دارد. این غذا که در نگاه نخست تنها یک آش یا حلیم محلی به نظر میرسد، در واقع بخشی از هویت فرهنگی مسلمانان مالزی محسوب میشود و تهیه آن به یک آیین اجتماعی و مذهبی گسترده تبدیل شده است.
ریشههای این سنت به روایتهای مختلفی بازمیگردد. یکی از رایجترین روایتها در میان مردم مالزی به داستان حضرت نوح(ع) مربوط میشود. بر اساس این باور، پس از فروکش کردن طوفان بزرگ و استقرار کشتی نوح، سرنشینان کشتی باقیمانده مواد غذایی خود را گردآوری کردند و از ترکیب آنها غذایی واحد پختند تا همه بتوانند از آن بهرهمند شوند. این روایت که در بخشهایی از جهان اسلام با روز عاشورا پیوند خورده است، در مالزی نیز به یکی از مبانی نمادین تهیه بوبور سورو تبدیل شده و مفاهیمی چون شکرگزاری، همبستگی و تقسیم نعمتهای الهی را بازتاب میدهد.
در عین حال، بسیاری از مسلمانان مالزی این سنت را با ارزشهای ماه محرم و یادآوری مفاهیمی همچون ایثار، فداکاری و کمک به دیگران مرتبط میدانند. ماه محرم همچنان جایگاه معنوی ویژهای دارد و بوبور سورو به عنوان نمادی از خیرات، نذر و همدلی اجتماعی در این ایام شناخته میشود.
یکی از جذابترین جنبههای این مراسم، نحوه آمادهسازی آن است. در بسیاری از روستاها و محلههای سنتی، فرآیند پخت از ساعات اولیه صبح آغاز میشود. دیگهای فلزی بسیار بزرگ که گاه قطر آنها به بیش از یک متر میرسد، روی آتش هیزم قرار داده میشوند و دهها نفر از اعضای جامعه محلی در تهیه غذا مشارکت میکنند. از آنجا که این آش باید ساعتهای طولانی روی حرارت بماند، هم زدن مداوم آن ضروری است و این کار با استفاده از پاروهای چوبی بزرگ انجام میشود که شباهت زیادی به پاروی قایق دارند.
پخت بوبور سورو تنها یک فعالیت آشپزی نیست، بلکه به رویدادی اجتماعی تبدیل میشود که افراد مختلف جامعه را در کنار یکدیگر قرار میدهد. مردان معمولاً مسئولیت جابهجایی دیگها و هم زدن مداوم محتویات آن را بر عهده دارند، در حالی که زنان به آمادهسازی مواد اولیه، بستهبندی و توزیع غذا میپردازند. کودکان و نوجوانان نیز در بخشهای مختلف مشارکت میکنند و از همین طریق با سنتها و میراث فرهنگی جامعه خود آشنا میشوند. در برخی مناطق، حضور در مراسم پخت بوبور سورو نوعی افتخار اجتماعی و نشانه تعلق به جامعه محلی به شمار میرود.
ویژگی دیگر این غذا، تنوع چشمگیر مواد اولیه آن است. برخلاف بسیاری از غذاهای سنتی که ترکیبات مشخص و محدودی دارند، بوبور سورو از مجموعهای گسترده از مواد غذایی تهیه میشود. برنج پایه اصلی این غذا را تشکیل میدهد، اما در کنار آن از گوشت، مرغ، ماهی، شیر نارگیل، لوبیا، عدس، ذرت، هویج، سیبزمینی شیرین، انواع سبزیجات و ادویههای محلی استفاده میشود. در بعضی مناطق تعداد مواد تشکیلدهنده به بیش از بیست نوع میرسد و هر یک از این مواد نمادی از مشارکت و همکاری افراد مختلف جامعه تلقی میشود.
جالب آنکه دستور تهیه بوبور سورو در سراسر مالزی یکسان نیست و هر منطقه نسخه خاص خود را دارد. در ایالت ترنگانو، بوبور عاشورا معمولاً بافتی بسیار غلیظ و شبیه پودینگ پیدا میکند و از گوشت و ادویههای بیشتری در آن استفاده میشود. در ایالت کلانتان، طعم غذا اندکی شیرینتر است و بعضی مواد محلی به آن افزوده میشود. در مناطق جنوبی و بهویژه ایالت جوهور نیز تأثیر سنتهای جاوهای باعث شده است دستورهای متفاوتی برای تهیه این غذا شکل بگیرد. همین تنوع منطقهای سبب شده است که هر جامعه محلی بوبور سورو را بخشی از هویت فرهنگی خود بداند.
فرآیند پخت معمولاً بین شش تا ده ساعت به طول میانجامد. در این مدت، فضای اطراف دیگها به محلی برای گفتوگو، انتقال تجربیات نسلهای گذشته و تقویت روابط اجتماعی تبدیل میشود. سالمندان داستانهای مربوط به سنتهای محرم و تاریخ محلی را برای جوانان بازگو میکنند و بسیاری از خانوادهها این فرصت را برای دیدار و همکاری مشترک غنیمت میشمارند.
پس از آماده شدن غذا، مرحله توزیع آغاز میشود؛ مرحلهای که اهمیت آن کمتر از فرآیند پخت نیست. بوبور سورو به صورت رایگان میان ساکنان محله، نمازگزاران مساجد، مدارس، مراکز اجتماعی و حتی رهگذران توزیع میشود. در بسیاری از مناطق، غیرمسلمانان نیز در این سنت سهیم میشوند و سهمی از غذا دریافت میکنند؛ موضوعی که نشاندهنده نقش این آیین در تقویت همزیستی و روابط میان جوامع مختلف مالزی است.
جامعهشناسان و پژوهشگران فرهنگی، بوبور سورو را نمونهای از بومیسازی سنتهای اسلامی میدانند؛ پدیدهای که در آن یک مناسبت مذهبی جهانی با ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی یک منطقه خاص درهم میآمیزد. در حالی که در بعضی کشورها یادبودهای محرم با مراسم سوگواری گسترده شناخته میشود، در مالزی این یادبود در قالب مشارکت جمعی، تهیه غذا و خدمت به دیگران جلوه پیدا کرده است.
با وجود گسترش شهرنشینی و تغییر سبک زندگی در دهههای اخیر، سنت بوبور سورو همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است. امروزه مساجد، شوراهای محلی و سازمانهای فرهنگی در بسیاری از شهرها و روستاهای مالزی برنامههای گستردهای برای تهیه این غذا برگزار میکنند و صدها داوطلب در آن مشارکت دارند. حتی شبکههای اجتماعی نیز به معرفی و احیای این سنت در میان نسل جوان کمک کردهاند و تصاویر دیگهای عظیم و مراحل پخت بوبور سورو هر سال در فضای مجازی بازتاب گستردهای پیدا میکند.
دیگهای بزرگ، ساعتهای طولانی همکاری داوطلبانه، ترکیب دهها ماده غذایی در یک ظرف مشترک و توزیع رایگان آن میان مردم، همگی پیام واحدی را منتقل میکنند؛ اینکه محرم در فرهنگ مالزی نه تنها زمان یادآوری ارزشهای دینی، بلکه فرصتی برای تقویت پیوندهای انسانی و اجتماعی است. از همین رو، بوبور سورو را میتوان یکی از منحصربهفردترین و ماندگارترین آیینهای محرم در جهان اسلام دانست؛ سنتی که در آن دین، فرهنگ، غذا و همبستگی اجتماعی در قالب یک مراسم ساده اما عمیق به یکدیگر پیوند خوردهاند.
نظر شما