آینده شهرهای هوشمند در خطر انحصار فناوری/ چرا حکمرانی شفاف شهری حیاتی است؟

به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهرهای جهان در آستانه یک دگرگونی بزرگ قرار گرفته‌اند. امروز، استفاده از هوش مصنوعی، داده‌های به‌روز و فضاهای دیجیتال، دیگر یک انتخاب نیست، بلکه برای مدیریت بهتر شهرها ضروری شده است. اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) به همراه ۲۰ نهاد دیگر وابسته به سازمان ملل، گزارش جدیدی با عنوان «هوش مصنوعی، هوش مکانی و شهروند جهان مجهز به هوش مصنوعی» منتشر کرده است. این گزارش که برای شهرداران و سیاست‌گذاران تهیه شده، هشدار می‌دهد که قوانین و روش‌های مدیریت شهری، از سرعت پیشرفت فناوری عقب مانده‌اند. اگر مسئولان شهرها هرچه زودتر قوانین شفاف و استانداردهای روشنی وضع نکنند، آینده شهرهایشان در دست شرکت‌های فناوری و سیستم‌های پراکنده خواهد افتاد.

هدف اصلی این گزارش، کمک به شهرها برای گذر از مرحله «شهر هوشمند» به مرحله پیشرفته‌تری به نام «شهروند جهان مجهز به هوش مصنوعی» است. این مفهوم تنها به دنیای مجازی (متاورس) مربوط نمی‌شود، بلکه به‌معنی تلفیق هوش مصنوعی با مدل‌های شبیه‌سازی‌شده از شهر (دوقلوهای دیجیتال) است. با این فناوری‌ها، شهرها می‌توانند به‌جای واکنش به مشکلات، آن‌ها را پیش‌بینی کنند. برای مثال، هوش مصنوعی با بررسی داده‌های حسگرها می‌تواند خرابی یک پل یا شبکه آب را پیش از وقوع تشخیص دهد و هوش مکانی (درک موقعیت جغرافیایی) نشان می‌دهد که این خرابی بر چه بخش‌هایی از شهر بیشتر تأثیر می‌گذارد.

یکی از نکات مهم گزارش این است که هوش مصنوعی معمولی به‌تنهایی برای حل مسائل پیچیده شهری کافی نیست و به «هوش مکانی» نیاز دارد، یعنی سیستمی که بتواند بافت فیزیکی و جغرافیایی شهر را درک کند. برای مثال هوش مصنوعی ساده می‌گوید «اینجا ترافیک است»، اما هوش مکانی متوجه می‌شود که این ترافیک در کجای شهر رخ داده، به کدام خیابان‌ها ارتباط دارد و چرا اهمیت دارد. در چنین فضایی، مدیران شهری می‌توانند پیش از اجرای هر طرحی، اثرات آن را روی مدل سه‌بعدی شهر شبیه‌سازی کنند و حتی شهروندان هم بتوانند تغییرات محله خود را از قبل به‌صورت مجازی ببینند که این کار، برنامه‌ریزی را شفاف‌تر و مشارکتی‌تر می‌کند.

با این حال گزارش حاضر نسبت به خطرات استقرار بی‌برنامه هوش مصنوعی نیز هشدار داده است. مهم‌ترین خطر، ناسازگاری سیستم‌هاست. بسیاری از شهرها هم‌اکنون با سیستم‌های پراکنده دست‌وپنجه نرم می‌کنند و افزودن هوش مصنوعی بدون استانداردهای مشترک، ممکن است مشکلات را بیشتر کند. همچنین اگر همکاری بین سیستم‌ها از ابتدا در نظر گرفته نشود، شهرها به سیستم‌های اختصاصی و گران‌قیمت وابسته می‌شوند.

دیگر خطرات شامل نبود نظارت انسانی بر تصمیم‌های هوش مصنوعی (حتی در ترافیک)، کاهش اعتماد مردم در اثر حملات سایبری یا اشتباهات الگوریتمی، تهدید حریم خصوصی به‌دلیل دسترسی به داده‌های دقیق مکانی و رفتاری و افزایش شکاف دیجیتال بین گروه‌های مختلف جامعه است. تأکید شده که اگر خدمات هوش مصنوعی تنها برای افراد مرفه طراحی شود، سالمندان، معلولان و کم‌درآمدها از آن بی‌نصیب می‌مانند.

این گزارش همچنین تأکید می‌کند که فناوری‌های کلیدی هنوز در ابتدای راه هستند و هنوز فرصت برای توافق جهانی بر سر استانداردها و اصول وجود دارد، اما این فرصت همیشگی نیست. از این رو، از رهبران شهری خواسته شده است که هرچه سریع‌تر اقدامات زیر را انجام دهند:

• استفاده از استانداردهای باز و بین‌المللی در خرید فناوری
• شفاف بودن الگوریتم‌های خدمات عمومی‌
• سرمایه‌گذاری بر زیرساخت داده‌ها پیش از اجرای فناوری‌های پیشرفته
• توجه به آموزش و مشارکت همه گروه‌ها به‌ویژه گروه‌های آسیب‌پذیر
• استفاده از شبیه‌سازی‌های دیجیتال برای افزایش اعتماد و مشارکت مردم
• هماهنگ کردن اقدامات محلی با توافق‌های جهانی همچون پیمان دیجیتال و اهداف توسعه پایدار

این گزارش یک هشدار جدی به شهرداران است که از اشتباهات گذشته درس بگیرند. وقتی هوش مصنوعی وارد شهر می‌شود، باید از همان ابتدا مسئولانه، جامع و با پاسخگویی کامل همراه باشد. تأکید نهایی گزارش این است که آنچه امروز رقم می‌خورد، تنها یک پروژه فناوری نیست، بلکه پایه‌های مدیریت شهری را برای دهه‌های آینده می‌سازد. شهرها و دولت‌هایی که همین حالا دست به کار شوند، نه‌تنها آینده دیجیتال خود، بلکه الگوی زندگی شهری در سراسر جهان را تعیین می‌کنند.