به گزارش خبرگزاری ایمنا، تحولات اخیر در فضای ژئوپلیتیک منطقه و تغییر لحن مقامات آمریکایی در قبال ایران، توجه بسیاری از تحلیلگران را به خود جلب کرده است، اگرچه این تحولات ابعاد امنیتی، نظامی و سیاسی متعددی دارند، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند عامل اقتصادی در پس بخش بزرگی از این تغییرات قرار دارد، برآورد برخی تحلیلها نشان میدهد که بیش از ۶۰ تا ۷۰ درصد از تغییرات ناگهانی در مواضع و لحن طرف آمریکایی میتواند ریشه اقتصادی داشته باشد.
از این منظر، بررسی وضعیت بازار انرژی، ذخایر نفتی و شرایط اقتصادی داخلی آمریکا میتواند درک دقیقتری از رفتارهای اخیر در صحنه بینالمللی ارائه دهد.
کاهش ذخایر نفتی؛ نقطه فشار در بازار انرژی
یکی از مهمترین متغیرهایی که در تحلیلهای اخیر مورد توجه قرار گرفته، کاهش سطح ذخایر نفتی در کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی است، گزارشهای مختلف نشان میدهد که در ماههای گذشته برداشت از ذخایر راهبردی نفت با سرعت قابل توجهی انجام شده و همین موضوع نگرانیهایی را درباره آینده امنیت انرژی ایجاد کرده است.
بر اساس برخی پیشبینیها، ماه جولای بهعنوان یکی از نقاط حساس در این روند شناخته میشود، دلیل این موضوع آن است که در صورت ادامه برداشت با سرعت فعلی، سطح ذخایر ممکن است به حدی برسد که برخی کشورها دیگر نتوانند طبق قوانین داخلی خود از ذخایر راهبردی برداشت کنند.
در چنین شرایطی، دولتها با گزینههای دشواری روبهرو خواهند شد: افزایش خرید از بازار جهانی، کاهش عرضه از ذخایر یا اصلاح مقررات مربوط به سطح ذخایر راهبردی . هر یک از این گزینهها میتواند پیامدهای قابل توجهی برای بازار جهانی نفت داشته باشد.
چرا قیمت نفت هنوز جهش شدید نداشته است؟
با وجود این فشارها، قیمت نفت هنوز به سطوح بسیار بالا همچون ۱۲۰ یا ۱۵۰ دلار نرسیده است، تحلیلگران برای این مسئله دو دلیل اصلی مطرح میکنند.
نخست، آزادسازی گسترده ذخایر نفتی توسط برخی کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی است، پس از دورههایی از تنش در بازار انرژی، چند کشور اقدام به عرضه بخش قابل توجهی از ذخایر خود کردند که همین امر تا حدی مانع جهش شدید قیمتها شد.
دلیل دوم به رفتار چین در بازار انرژی مربوط میشود. چین طی این دوره اقدام به کاهش واردات نفت خود در حدود چند درصد کرده است، این اقدام در کنار فروش بخشی از اوراق خزانهداری آمریکا موجب شد فشارهایی همزمان بر بازار انرژی و اقتصاد آمریکا وارد شود.
کاهش واردات چین بهطور موقت از شدت تقاضای جهانی کاست و مانع از آن شد که قیمت نفت به سرعت به سطوح بسیار بالا برسد.
نزدیک شدن به نقاط زمانی حساس
با وجود عوامل مهارکننده، بسیاری از تحلیلگران معتقدند فشارهای بازار انرژی در حال افزایش است، آمارهای اخیر از ذخایر نفتی آمریکا نشان میدهد که سطح ذخایر به شکل محسوسی کاهش یافته و حتی در برخی مقاطع به پایینترین سطوح چند سال اخیر نزدیک شده است.
در کنار مقطع حساس جولای، برخی تحلیلها به ماه سپتامبر نیز اشاره میکنند، در این زمان، علاوهبر مسائل سیاستی و قانونی، محدودیتهای فیزیکی برداشت از ذخایر نیز اهمیت پیدا میکند، هرچه سطح ذخایر پایینتر میآید، استخراج و برداشت با سرعت قبلی دشوارتر میشود.
به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند نزدیک شدن به این نقاط زمانی میتواند بر محاسبات سیاسی و اقتصادی بازیگران بزرگ تأثیر بگذارد.
نقش بازارهای مالی و صنعت هوش مصنوعی
در کنار بازار انرژی، وضعیت بازار سرمایه آمریکا نیز بهعنوان یک عامل مهم مطرح شده است، در روزهای آینده قرار است مجموعهای از عرضههای اولیه بزرگ در حوزه فناوری و بهویژه هوش مصنوعی انجام شود.
در یک سال گذشته، شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی نقش مهمی در رشد بازار سهام آمریکا داشتهاند، بنابراین هرگونه افزایش ریسک ژئوپلیتیک یا بدتر شدن چشمانداز نرخ بهره میتواند بر استقبال سرمایهگذاران از این عرضههای اولیه تأثیر بگذارد.
برخی تحلیلگران معتقدند اگر از این عرضهها بهخوبی استقبال نشود، ممکن است روند صعودی بازار فناوری با چالش روبهرو شود، به همین دلیل ثبات نسبی در فضای سیاسی و اقتصادی برای بازارهای مالی آمریکا اهمیت زیادی دارد.
تابآوری اقتصادی ایران در برابر فشارها
از سوی دیگر، در داخل ایران نیز مسئله تابآوری اقتصادی در برابر فشارهای خارجی مطرح است، اداره اقتصاد در شرایط تحریم و محدودیتهای مالی بدون تردید کار دشواری است و چالشهایی همچون کسری بودجه، تورم و محدودیتهای مالی دولت همچنان وجود دارد.
با این حال منابع ارزی حاصل از فروش نفت، داراییهای در حال تسویه و ظرفیتهای موجود در اقتصاد میتواند امکان مدیریت کوتاهمدت شرایط را فراهم کند.
در عین حال چالش اصلی اقتصاد ایران بیشتر در حوزه کسری بودجه و مسائل ریالی قرار دارد، به بیان دیگر، حتی در صورت دسترسی به منابع ارزی، تبدیل آن به منابع مالی پایدار برای اداره اقتصاد و کنترل تورم همچنان یک مسئله مهم باقی میماند.
در این زمینه پیشنهادهایی همچون تقویت حمایتهای هدفمند از دهکهای پایین، استفاده از ابزارهای مالی برپایه دارایی و توسعه سازوکارهای تأمین حداقل معیشت مطرح شده است.
آینده تحولات؛ رقابت اقتصادی یا مسیر توافق
در نهایت، مسیر آینده تحولات به تصمیمات راهبردی بازیگران اصلی بستگی دارد، اگر حداقل خواستههای طرفها در چارچوب مذاکرات قابل تحقق باشد، احتمال رسیدن به توافق وجود دارد، اما اگر فاصله مطالبات زیاد باشد، ممکن است رقابت اقتصادی و فشارهای متقابل برای مدت طولانی ادامه پیدا کند.
آنچه امروز در صحنه بینالمللی مشاهده میشود ترکیبی از رقابت ژئوپلیتیک، فشارهای اقتصادی و محاسبات انرژی است، در چنین شرایطی، درک دقیق متغیرهای اقتصادی، بهویژه بازار نفت و وضعیت اقتصادهای بزرگ، میتواند نقش مهمی در تحلیل مسیر آینده تحولات جهانی داشته باشد.
نظر شما