به گزارش خبرگزاری ایمنا، نور آبی صفحه تلفن همراه، صورت کودک را در تاریکی اتاق روشن کرده است؛ انگشتانش بیوقفه روی صفحه حرکت میکنند و هر چند ثانیه تصویری تازه، خبری جدید یا ویدئویی متفاوت مقابل چشمانش ظاهر میشود، در سوی دیگر اتاق، والدین نیز سرگرم گوشیهای خود هستند، خانهای که در آن همه کنار هم نشستهاند، اما هر کس در دنیایی جداگانه زندگی میکند.
این تصویر، دیگر صحنهای عجیب و نادر نیست، فناوری آرام و بیصدا از در خانهها وارد شده و جای خود را در زندگی روزمره باز کرده است. کودکان پیش از آنکه خواندن و نوشتن را بهخوبی بیاموزند، کار با تلفن همراه و تبلت را یاد میگیرند و پنجرهای بزرگ به جهان اطلاعات پیشِرویشان گشوده میشود.
در این میان، پرسشی مهم مطرح میشود که آیا فرزندان تنها مصرفکنندگان محتوا هستند یا توانایی تشخیص حقیقت از دروغ، واقعیت از شایعه و آگاهی از فریبهای رسانهای را نیز دارند؟ پاسخ این پرسش را باید در جایی جستوجو کرد که نخستین درسهای زندگی در آن آموخته میشود.
رشد شتابان فناوریهای ارتباطی، سبک زندگی خانوادهها را به شکل چشمگیری تغییر داده است. اگر در گذشته کتاب، مدرسه و خانواده اصلیترین منابع آگاهی کودکان بودند، امروز تلفن همراه و شبکههای اجتماعی نیز به بازیگران مهم عرصه تربیت تبدیل شده است و این تغییر، فرصتها و تهدیدهای تازهای را پیشروی نسل جدید قرار داده است.
کودکان و نوجوانان هر روز با حجم گستردهای از اطلاعات، تصاویر و پیامهای رسانهای روبهرو هستند. در میان این انبوه محتوا، تشخیص اخبار صحیح از نادرست، تبلیغات پنهان از اطلاعات واقعی و واقعیت از شایعه، بدون برخورداری از سواد رسانهای دشوار خواهد بود.
متخصصان حوزه تعلیم و تربیت بر این باورند که آموزش سواد رسانهای نباید تنها به مدارس واگذار شود. خانواده بهعنوان نخستین نهاد تربیتی جامعه، نقشی تعیینکننده در شکلگیری نگرش، باورها و مهارتهای رسانهای فرزندان دارد و میتواند آنها را برای حضور مسئولانه در فضای مجازی آماده کند.
خانواده نخستین و مهمترین محیط آموزشی برای فرزندان به شمار میرود / مهمترین جنبههای سواد رسانهای، توانایی تحلیل و ارزیابی پیامهای رسانهای است
ریحانه صادقی، روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه در دنیای امروز که رسانهها و شبکههای اجتماعی بخش جداییناپذیر زندگی افراد شده است، اهمیت سواد رسانهای بیش از هر زمان دیگری احساس میشود، به خبرنگار ایمنا میگوید: کودکان و نوجوانان هر روز با حجم گستردهای از اطلاعات، تصاویر و پیامهای مختلف روبهرو هستند و بدون آگاهی کافی ممکن است در تشخیص درست و نادرست این محتواها دچار مشکل شوند و از اینرو، آموزش سواد رسانهای به یک ضرورت تربیتی تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه خانواده نخستین و مهمترین محیط آموزشی برای فرزندان به شمار میرود، میافزاید: بسیاری از رفتارها، نگرشها و مهارتهای کودکان در خانه شکل میگیرد و سواد رسانهای نیز از این قاعده مستثنی نیست. والدینی که نسبت به رسانهها شناخت بیشتری دارند، میتوانند نقش مؤثری در هدایت فرزندان خود ایفا کنند.
روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه یکی از مهمترین جنبههای سواد رسانهای، توانایی تحلیل و ارزیابی پیامهای رسانهای است، تصریح میکند: والدین میتوانند با گفتوگو درباره اخبار، برنامههای تلویزیونی یا محتوای فضای مجازی، فرزندان را به تفکر انتقادی تشویق کنند، این روش به کودکان کمک میکند تا هر مطلبی را بدون بررسی نپذیرند.
زمینه حضور ایمن فرزندان در فضای مجازی را فراهم کنید / سواد رسانهای؛ ابزاری برای زندگی آگاهانه در عصر دیجیتال
صادقی ادامه میدهد: خانواده میتواند با آموزش اصول استفاده صحیح از اینترنت، زمینه حضور ایمن فرزندان در فضای مجازی را فراهم کند. آشنایی با خطرات انتشار اطلاعات شخصی، اعتماد نکردن به منابع ناشناس و رعایت حریم خصوصی از جمله موضوعاتی است که باید در محیط خانواده مورد توجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه رفتار والدین نیز تأثیر مستقیمی بر شکلگیری عادتهای رسانهای فرزندان دارد، میگوید: کودکانی که مشاهده میکنند والدینشان زمان مشخصی را برای استفاده از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی اختصاص میدهند، بیشتر به مدیریت صحیح زمان در فضای دیجیتال پایبند خواهند بود و در واقع، آموزش عملی گاهی از هر توصیهای اثرگذارتر است.
روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه میتوان گفت سواد رسانهای تنها یک مهارت آموزشی نیست، بلکه ابزاری برای زندگی آگاهانه در عصر دیجیتال است، اضافه میکند: خانوادهها با ایفای نقش فعال در این زمینه میتوانند فرزندانی مسئولیتپذیر، آگاه و توانمند تربیت کنند که در برابر حجم گسترده اطلاعات، قدرت تشخیص و انتخاب صحیح داشته باشند.
خانه؛ نخستین مدرسه سواد رسانهای / مهارت تشخیص منابع معتبر را به فرزندان بیاموزید
زهره سادات کاظمی، روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه گسترش فناوریهای ارتباطی باعث شده است که کودکان و نوجوانان از سنین پایین با انواع رسانهها ارتباط داشته باشند، به خبرنگار ایمنا میگوید: تلفن همراه، شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای اینترنتی فرصتهای فراوانی برای یادگیری ایجاد کرده است، اما در کنار این فرصتها، چالشهای متعددی نیز به وجود آورده است و در چنین شرایطی، سواد رسانهای به یکی از مهمترین نیازهای نسل جدید تبدیل شده است.
وی با بیان اینکه آموزش سواد رسانهای نباید تنها به مدارس محدود شود، میافزاید: خانه نخستین جایی است که کودک شیوه مواجهه با اطلاعات و اخبار را میآموزد و اگر والدین نقش فعالی در این زمینه داشته باشند، فرزندان با آمادگی بیشتری وارد فضای گسترده رسانهها خواهند شد.
روانشناس و مشاور تربیتی تصریح میکند: امروزه بسیاری از اخبار و اطلاعات بدون راستیآزمایی در فضای مجازی منتشر میشوند و کودکی که مهارت تشخیص منابع معتبر را نیاموخته باشد، ممکن است تحت تأثیر شایعات یا اطلاعات نادرست قرار گیرد. والدین میتوانند با آموزش روشهای بررسی اخبار و معرفی منابع قابل اعتماد، این مهارت را در فرزندان تقویت کنند.
در عصر انفجار اطلاعات، موفقیت فرزندان تنها به دسترسی به فناوری وابسته نیست
کاظمی با بیان اینکه گفتوگوی مستمر میان والدین و فرزندان درباره محتوای رسانهای نیز اهمیت زیادی دارد، ادامه میدهد: هنگامی که اعضای خانواده درباره موضوعات روز، فیلمها یا اخبار منتشرشده در فضای مجازی تبادل نظر میکنند، فرصت مناسبی برای آموزش غیرمستقیم و افزایش آگاهی فرزندان فراهم میشود.
وی با اشاره به اینکه از سوی دیگر، تعیین قوانین مشخص برای استفاده از ابزارهای دیجیتال میتواند به ایجاد تعادل میان زندگی واقعی و مجازی کمک کند، میگوید: مدیریت زمان حضور در شبکههای اجتماعی و تشویق فرزندان به فعالیتهای فرهنگی، ورزشی و اجتماعی از جمله اقداماتی است که خانوادهها میتوانند در این زمینه انجام دهند.
روانشناس و مشاور تربیتی اضافه میکند: در عصر انفجار اطلاعات، موفقیت فرزندان تنها به دسترسی به فناوری وابسته نیست، بلکه به توانایی استفاده آگاهانه از آن بستگی دارد. خانوادهها با آموزش سواد رسانهای میتوانند زمینه رشد نسلی را فراهم کنند که نهتنها مصرفکننده محتوا، بلکه تحلیلگر و انتخابگر آگاه اطلاعات باشد.
امروزه بسیاری از خانوادهها در تلاش هستند تا علاوه بر نظارت بر استفاده فرزندان از رسانهها، مهارت تحلیل و ارزیابی محتوا را نیز به آنها بیاموزند؛ مهارتی که میتواند در آینده به ابزاری مهم برای تصمیمگیری آگاهانه و زندگی مسئولانه تبدیل شود.
واقعیت این است که فناوری را نمیتوان از زندگی امروز حذف کرد و کودکان نیز ناگزیر بخشی از عمر خود را در فضای دیجیتال سپری خواهند کرد. آنچه اهمیت دارد، نحوه رویارویی با این فضا و میزان آمادگی آنها برای استفاده درست از امکانات رسانهای است.
در این میان، خانوادهها بیش از هر نهاد دیگری میتوانند نقش هدایتگر داشته باشند و گفتوگوهای روزانه، تعیین چارچوبهای مشخص برای استفاده از رسانهها و الگوسازی صحیح توسط والدین، از جمله اقداماتی است که میتواند اثرات ماندگاری بر رفتار رسانهای فرزندان داشته باشد.
سواد رسانهای تنها به معنای شناخت ابزارهای دیجیتال نیست، بلکه مهارتی برای اندیشیدن، پرسیدن و تحلیل کردن است. کودکی که این مهارت را در محیط خانواده فرامیگیرد، در برابر شایعات، فریبهای رسانهای و محتوای آسیبزا مقاومتر خواهد بود.
شاید مهمترین درس عصر دیجیتال این باشد که تربیت فرزندان دیگر تنها به دنیای واقعی محدود نمیشود. آینده از آنِ خانوادههایی است که در کنار آموزش ارزشهای انسانی، فرزندان خود را برای حضور آگاهانه، مسئولانه و هوشمندانه در جهان رسانهها نیز آماده میکنند.
مهمترین سرمایهگذاری خانوادهها در عصر دیجیتال، خرید ابزارهای پیشرفته یا محدود کردن دسترسی فرزندان به فناوری نیست، بلکه آموزش درست شیوه استفاده از آن است. نسلی که در خانه پرسیدن، تحقیق کردن و سنجیدن اطلاعات را بیاموزد، در آینده نهتنها قربانی موج شایعات و اطلاعات نادرست نخواهد شد، بلکه به شهروندی آگاه، مسئول و تأثیرگذار تبدیل میشود که میداند پیش از هر کلیک، هر اشتراکگذاری و هر قضاوت باید اندیشید.
نظر شما