به گزارش خبرگزاری ایمنا از فارس، استان فارس به واسطه برخورداری از تالابها، دریاچهها و مناطق کوهستانی، همواره یکی از مهمترین کانونهای تنوع زیستی کشور محسوب شده است. وجود گونههای متعدد گیاهی و جانوری، حضور پرندگان مهاجر، جریان رودخانهها و چشمهها و همچنین نقش این زیستگاهها در تعدیل آبوهوا، جایگاه ویژهای به این مناطق بخشیده بود. اما تغییرات اقلیمی و فشارهای ناشی از برداشتهای بیرویه از منابع آب، بخش قابل توجهی از این ظرفیت طبیعی را در معرض تهدید قرار داده است.
تشدید خشکسالی، افت شدید منابع آب زیرزمینی و کاهش مستمر بارندگیها، حیات تالابهای فارس را با چالش روبهرو کرده است، شرایطی که علاوه بر تهدید اکوسیستمهای طبیعی، پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گستردهای را نیز برای ساکنان مناطق پیرامونی این تالابها به همراه داشته و روند مهاجرت از روستاهای وابسته به منابع آبی را افزایش داده است.
ادامه روند کنونی میتواند بحرانهای زیستمحیطی استان را وارد مرحلهای تازه کند؛ مرحلهای که در آن احیای برخی زیستبومهای ارزشمند، به زمان و هزینهای بسیار بیشتر از گذشته نیاز خواهد داشت، در این میان تالابهای کمجان و طشک از جمله پهنههای آبی مهم فارس است که در سالهای اخیر بیش از سایر مناطق تحت تأثیر کاهش منابع آبی قرار گرفتهاند.
کاهش حجم آب تالابها تنها به معنای از دست رفتن یک پهنه آبی نیست؛ بلکه زنجیرهای از پیامدهای محیطی را به دنبال دارد. خشک شدن بستر تالابها موجب افزایش گرد و غبار، تهدید زیستگاههای طبیعی، کاهش تنوع زیستی و برهم خوردن تعادل اکولوژیکی مناطق اطراف میشود، در چنین شرایطی بسیاری از گونههای جانوری ناچار به ترک زیستگاههای خود میشوند و برخی نیز در معرض خطر نابودی قرار میگیرند.
محدودیت اعتبارات، چالش جدی حفاظت از تالابهای فارس
سیدحسن طباطبایی، رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس در گفتوگو با خبرنگار خبرنگار ایمنا با اشاره به وضعیت اعتبارات و چالشهای پیشروی تالابهای استان میگوید: اعتبارات سازمان محیطزیست محدود است و سال جاری نیز با توجه به شرایط خاص کشور و فشارهای اقتصادی، این اعتبارات بسیار محدودتر شده است؛ حتی اگر تخصیص کامل اعتبارات انجام شود، اداره کل محیطزیست با توجه به وظایف قانونی خود در حوزه حفاظت از تالابها با محدودیتهای جدی روبهرو است.
وی با بیان اینکه حوزه آبخیز تشک و بختگان حدود دو میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار وسعت دارد، میافزاید: از این میزان تنها حدود ۱۲۶ هزار هکتار مربوط به تالاب تشک و بختگان است که حفاظت آن بر عهده سازمان محیطزیست قرار دارد، سال جاری اقداماتی از جمله نصب تابلوهای تعیین حریم تالاب برای تثبیت مرزها انجام شده است و در برنامههای آینده نیز بنچمارکگذاری در حریم تالابها برای جلوگیری از تخریب و تصرف در دستور کار قرار دارد.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس ادامه میدهد: برای حفاظت بهتر از تالابهای استان از جمله بختگان، مهارلو، پریشان و هفتبر دوربینهای برد بلند نصب شده است تا از تخلفات احتمالی همچون تصرف اراضی، برداشت بیرویه آب در بستر و حریم تالابها و مسدود شدن ورودیهای آبی جلوگیری شود.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس با تأکید بر اینکه مسئله اصلی تالابها به موضوع آب و مدیریت حوزههای آبخیز بازمیگردد، عنوان میکند: بر اساس قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالابها، سازمان محیطزیست موظف است حقابه تالابها را تعیین و به وزارت نیرو ابلاغ کند؛ وزارت نیرو نیز مکلف است پس از تأمین آب شرب، حقابه تالابها را از منابع آبی حوزه آبخیز تأمین کند؛ بنابراین احیای تالابها تنها وظیفه محیطزیست نیست و دستگاههایی همچون شرکت آب منطقهای و جهاد کشاورزی نیز نقش مهمی در این زمینه دارند.
وی با اشاره به تأثیر سدسازی و توسعههای نامتوازن بر وضعیت تالابها تاکید میکند: پیش از احداث سد ملاصدرا، به طور میانگین سالانه حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعب آب از طریق رودخانه کر وارد تالاب تشک و بختگان میشد، اما اکنون همین میزان آب پشت سد ذخیره میشود.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس اظهار میکند: نگهداشت آب در پشت سدها موجب توسعه کشاورزی، صنعت و افزایش جمعیت در اطراف منابع آبی شده و همین موضوع فشار بر منابع آب را افزایش داده است.
طباطبایی با اشاره به پیامدهای اجتماعی خشکی تالابها اظهار میکند: خشک شدن تالابها تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای دارد، به عنوان مثال در مناطقی همچون بختگان، کشاورزانی که پیشتر تا ۱۳ یا ۱۴ تن گندم در هر هکتار برداشت میکردند، اکنون به یک تا دو تن رسیدهاند که میتواند به مهاجرت روستائیان به شهرهایی همچون شیراز و بروز مشکلات اجتماعی منجر شود.
وی وضعیت فعلی بعضی تالابهای استان فارس را تشریح میکند و ادامه میدهد: تالاب بختگان خشک شده است و تالاب تشک حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد آب دارد؛ تالاب مهارلو حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد آبگیری شده و این میزان در سال جاری حتی تا ۹۰ درصد نیز رسیده بود، اما به دلیل خالی بودن لایههای زیرین و برداشتهای بیرویه آب، بخشی از آب آن نفوذ کرده است.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای ادارهکل حفاظت محیط زیست فارس میدهد: تالاب هفتبر حدود ۴۵ درصد، تالاب برمشور در نورآباد حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد و تالاب برمفیروز در ارتفاعات سپیدان تقریباً به طور کامل آب دارد، در مقابل تالابهایی همچون دشت ارژن تقریباً خشک هستند و تالابهای هرم کاریان، هیر و پاقلا نیز تنها بخش اندکی آب دارند.
کمتر از ۱۵ درصد تالابهای فارس آب دارند
طباطبایی با اشاره به اینکه بخش عمده مساحت تالابهای فارس مربوط به تشک و بختگان است، تاکید میکند: اگر به طور میانگین وضعیت تالابهای استان را بررسی کنیم، کمتر از ۱۵ درصد از ظرفیت آنها دارای آب است.
وی با اشاره به تدوین سند ملی احیای تالاب بختگان تصریح میکند: اجرای این سند نیازمند همکاری دستگاههایی همچون جهاد کشاورزی، منابع طبیعی و شرکت آب منطقهای است، اگر تکالیف تعیینشده در این سند بهدرستی اجرا شود، میتوان امیدوار بود که طی چهار تا پنج سال آینده شرایط تالاب بختگان به وضعیت پایدارتری برسد در غیر این صورت استان فارس در سالهای آینده با چالشهای جدیتری همچون گرد و غبار، فرونشست زمین و مشکلات اجتماعی ناشی از مهاجرت روبهرو خواهد شد.
به گزارش ایمنا، آنچه امروز در بخشهایی از فارس مشاهده میشود، تصویری روشن از تأثیر مستقیم تغییرات اقلیمی بر زندگی انسانهاست. تالابهایی که زمانی مأمن پرندگان مهاجر و یکی از نشانههای سرزندگی طبیعت بودند، اکنون در بسیاری از فصول سال با کاهش شدید آب یا خشکی کامل روبهرو هستند. در برخی مناطق، چشماندازهای آبی جای خود را به زمینهای ترکخورده و پهنههای بیحاصل دادهاند؛ مناظری که از عمق بحران آب در این استان حکایت دارد.
فعالان محیط زیست تاکید دارند که حفاظت از تالابها تنها یک مسئولیت سازمانی نیست و نیازمند مشارکت گسترده دستگاههای اجرایی، کشاورزان، بهرهبرداران منابع آب و عموم مردم است. مدیریت مصرف آب، اصلاح الگوی کشت، جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز و اجرای برنامههای احیای منابع آبی از جمله اقداماتی است که میتواند در کاهش سرعت تخریب این زیستبومها مؤثر باشد.
با وجود بارشهای مقطعی در بعضی سالها، کارشناسان تأکید میکنند که حل بحران تالابهای فارس نیازمند برنامهریزی بلندمدت و نگاه علمی به مدیریت منابع آب است، زیرا هر سال تأخیر در اجرای راهکارهای مؤثر، روند بازگشت این اکوسیستمهای ارزشمند به شرایط پایدار را دشوارتر خواهد کرد.
نظر شما