به گزارش خبرگزاری ایمنا، در سالهای اخیر سبک زندگی کودکان و نوجوانان دستخوش تغییرات گستردهای شده است که بیش از هر چیز تحت تأثیر رشد فناوریهای دیجیتال و گسترش ابزارهای ارتباطی قرار دارد. این تحولات باعث شده الگوهای گذران اوقات فراغت نسل جدید با گذشته تفاوتهای چشمگیری پیدا کند.
همزمان با افزایش دسترسی به اینترنت و دستگاههای هوشمند، شکل تعاملات اجتماعی نیز تغییر کرده و بسیاری از ارتباطات چهرهبهچهره جای خود را به ارتباطات مجازی داده است که این روند بهتدریج بر نوع رشد عاطفی و اجتماعی کودکان اثر گذاشته و تجربههای زیستی آنها را محدودتر کرده است.
در چنین فضایی، نقش محیط خانواده و کیفیت روابط درونی آن اهمیت دوچندان پیدا میکند و نوع تعاملات خانوادگی و فرصتهایی که برای ارتباط با دیگران در اختیار کودک قرار میگیرد، میتواند مسیر رشد مهارتهای اجتماعی او را به شکل قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهد.
میتوان گفت آنچه بیش از هر عامل دیگری در شکلگیری شخصیت اجتماعی کودک اثرگذار است، میزان مواجهه او با روابط واقعی و تجربههای انسانی است و هرچه این تجربهها گستردهتر و طبیعیتر باشند، زمینه رشد مهارتهای ارتباطی نیز قویتر خواهد شد.
غرق شدن در دنیای تلفنهای هوشمند، بازیهای رایانهای و شبکههای مجازی / جایگاه ارتباطات واقعی و اجتماعی کجاست؟
فرشته شکیبایی، فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه یکی از مهمترین دلایلی که امروزه باعث شده کودکان و نوجوانان زمان زیادی را در فضای مجازی، بازیهای دیجیتال و تلفن همراه سپری کنند، محدود شدن ارتباطات واقعی و اجتماعی آنها است، اظهار کرد: برخی خانوادهها نگران آسیبهای بیرونی هستند و به همین دلیل ناخودآگاه دایره ارتباطات فرزندان خود را کوچک و کوچکتر میکنند.
وی افزود: در این شرایط کودک کمتر فرصت بازی با همسالان را پیدا میکند، رفتوآمدهای خانوادگی کاهش پیدا میکند، ارتباط با اقوام محدود میشود و در نتیجه بخش مهمی از نیازهای عاطفی و اجتماعی او بیپاسخ میماند و کودک برای جبران این خلأ به دنیایی پناه میبرد که همیشه در دسترس او است؛ دنیای تلفنهای هوشمند، بازیهای رایانهای و شبکههای مجازی.
فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با بیان اینکه این فضا به دلیل جذابیتهای بصری، تنوع محتوا و امکان سرگرمی مداوم، به تدریج جایگزین ارتباطات واقعی میشود، تصریح کرد: این در حالی است که هیچ وسیلهای، هرچقدر هم پیشرفته باشد، نمیتواند جای رابطه انسانی را بگیرد.
مهارتهایی که در فقدان ارتباطات سالم گم میشود
شکیبایی ادامه داد: گاهی والدین تصور میکنند اگر برای فرزند خود امکانات بیشتری فراهم کنند، نیازهای او را بهتر برطرف کردهاند، اما مسئله اینجا است که هیچکدام از این امکانات نمیتوانند جای خالی رابطه عاطفی سالم، دوستی واقعی، خواهر یا برادر همبازی یا تعامل سازنده با اطرافیان را پر کنند.
وی با بیان اینکه در برخی خانوادهها، کودک یا تکفرزند است یا فاصله سنی زیادی با خواهر و برادر خود دارد، گفت: در چنین شرایطی اگر ارتباطات اجتماعی او نیز محدود شود، فرصت تجربه بسیاری از مهارتهای زندگی را از دست میدهد و مهارتهایی مانند همکاری، مذاکره، حل تعارض، دوستی، همدلی، مدیریت اختلاف و حتی تحمل ناکامی، در بستر روابط اجتماعی شکل میگیرند و رشد پیدا میکنند.
فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان اضافه کرد: از سوی دیگر، کلاسهای آموزشی که میتوانند فرصتی برای تعامل اجتماعی باشند نیز گاهی تنها به محیطی آموزشی و خشک تبدیل میشوند، کودک وارد کلاس میشود، آموزش میبیند و بدون آنکه فرصت تعامل عاطفی، دوستی یا ارتباط عمیق با همسالان خود را داشته باشد، کلاس را ترک میکند و در نتیجه باز هم بخشی از نیازهای ارتباطی او بیپاسخ باقی میماند.
از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که ابزارهای دیجیتال اگرچه بخشی از نیازهای سرگرمی و آموزشی را پاسخ میدهند، اما قادر به جایگزینی کامل تعاملات انسانی نیستند و تکیه بیش از حد بر این ابزارها میتواند شکافهایی در فرایند رشد عاطفی و اجتماعی ایجاد کند.
به طور کلی ایجاد تعادل میان استفاده از فناوری و تقویت ارتباطات واقعی، ضرورتی انکارناپذیر برای رشد سالم نسل آینده به شمار میرود. توجه به این تعادل میتواند زمینهساز شکلگیری نسلی توانمندتر، اجتماعیتر و سازگارتر با چالشهای زندگی باشد.
فاصله گرفتن کودکان از تعاملات واقعی و گرایش آنها به فضای مجازی، موضوعی چندبعدی است که نمیتوان آن را تنها به یک عامل محدود کرد و این روند نیازمند توجه جدی خانوادهها، مدارس و جامعه است تا با ایجاد بسترهای ارتباطی سالم و پویا، فرصت تجربه روابط انسانی برای نسل جدید حفظ شود.
اگر این تعادل بهدرستی برقرار شود، میتوان امیدوار بود کودکان هم از مزایای دنیای دیجیتال بهرهمند شوند و هم مهارتهای اجتماعی و عاطفی خود را در دنیای واقعی بهخوبی تقویت کنند.
نظر شما