به گزارش خبرگزاری ایمنا، در روزهایی که صدای آژیرها با اضطراب شهر درهم آمیخته بود و هر لحظه احتمال وقوع حادثهای تازه وجود داشت، مردانی در دل دود، آوار و شعله ایستادند تا امنیت و آرامش از زندگی مردم رخت برنبندد.
آتشنشانان اصفهان در یکی از سختترین مقاطع تاریخ معاصر شهر، نهتنها مأموریتهای روزمره امداد و نجات را متوقف نکردند، بلکه همزمان با مدیریت دهها عملیات سنگین ناشی از حملات دشمن، در خط مقدم حفاظت از جان شهروندان حضور داشتند؛ حضوری که با ایثار، شجاعت، تصمیمگیریهای لحظهای و فداکاریهای کمنظیر همراه بود.
جنگ، تنها میدان رویارویی نظامی نیست؛ عرصهای است که در آن تابآوری نهادهای خدماتی و امدادی نیز محک میخورد و در چنین شرایطی، سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری اصفهان با تکیه بر ماهها برنامهریزی، تدوین سناریوهای بحران، آمادگی کامل نیروها و فرماندهی منسجم، توانست از آزمونی دشوار سربلند بیرون بیاید.
حاصل این آمادگی، انجام ۸۶ عملیات ویژه در کنار صدها مأموریت روزانه، نجات مستقیم بیش از ۴۰۰ نفر و پیشگیری از وقوع خسارتها و بحرانهایی بود که میتوانست جان هزاران شهروند را تهدید کند.
پشت صحنه این عملیاتها روایتهایی نهفته که کمتر شنیده شده است؛ روایت آتشنشانانی که میان آوار به دنبال نشانهای از حیات میگشتند، فرماندهانی که هر دستور عملیاتی را با نگرانی از سلامت نیروهای خود صادر میکردند، امدادگرانی که در سختترین لحظات میان امید و اندوه ایستادند و کارشناسانی که در کنار شعلهها و تهدید انفجارهای ثانویه، برای جلوگیری از گسترش بحران تلاش کردند.
عملکرد آتشنشانی اصفهان در این روزها تنها به عملیات اطفای حریق و امدادرسانی محدود نشد؛ از ثبت رکورد حضور کمتر از سه دقیقه در محل حوادث گرفته تا حفظ پایداری شبکههای ارتباطی، اجرای نظام جانشینپروری برای تداوم فرماندهی در شرایط بحرانی، راهاندازی ساختارهای حمایت روانی از نیروها و بهرهگیری از ظرفیتهای تخصصی مهندسی حریق و علتیابی، همه بخشی از تجربهای کمنظیر در مدیریت بحران شهری را رقم زد.
آنچه در ادامه میخوانید، حاصل گفتوگوی خبرنگار ایمنا با آتشپاد امید باقری، مدیرعامل سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی شهرداری اصفهان درباره عملکرد آتشنشانان اصفهانی در روزهای جنگ رمضان، روایت عملیاتهای نجات، چالشهای مدیریت بحران، فداکاری نیروهای عملیاتی و درسهایی است که از یکی از سختترین آزمونهای تاریخ این سازمان به دست آمده است.
۸۶ عملیات در ۴۰ روز جنگ رمضان
ایمنا: آتشنشانی اصفهان در ۴۰ روز جنگ رمضان چند مأموریت عملیاتی انجام و چه تعداد از شهروندان را نجات داد؟
باقری: از چندین ماه قبل از اینکه حملات و جنگ رمضان آغاز شود، برنامهریزیهای لازم را برای این شرایط انجام داده بودیم و سناریوهای محتمل را حتی فراتر از شرایطی که در ادامه رخ داد، بررسی کرده بودیم.
برای تمام وضعیتهای احتمالی، نقشه راه مشخص و برنامههای عملیاتی دقیق تدوین شده بود و همه مواردی که امکان وقوع آن در سطح شهر وجود داشت، بهطور کامل ارزیابی شده بود، از همان لحظات نخست وقوع حملات نیز آمادگی کامل در سازمان وجود داشت، بهطوری که از شب قبل از آغاز حوادث، وضعیت آمادهباش برقرار شده بود و تمام نیروها و بخشهای عملیاتی با آمادگی کامل در وضعیت خدمت قرار داشتند.
بههمین دلیل هیچیک از اقدامات و عملیاتها بدون برنامه و تدبیر قبلی انجام نشد و تمام مأموریتها بر اساس برنامهریزیهای از پیش تعیینشده پیش رفت.
از ابتدای وقوع حملات تا پایان آتشبس و در طول حدود ۴۰ روز جنگ رمضان، در مجموع ۸۶ عملیات مرتبط با این شرایط انجام شد و این در حالی بود که مأموریتهای روزمره آتشنشانی شامل عملیاتهای امداد و نجات و اطفای حریق که بهطور میانگین روزانه حدود ۴۰ عملیات را شامل میشود نیز بدون وقفه و همچون گذشته ادامه داشت.
با وجود حجم بالای مأموریتهای روزانه، عملیاتهای مرتبط با جنگ رمضان نیز بهصورت همزمان مدیریت و اجرا شد.
در ارزیابی نتایج این عملیاتها باید به دو نوع نجات مستقیم و غیرمستقیم اشاره کرد، در تمام ۸۶ مأموریت انجامشده، اگر در هر یک از وظایف محوله به نیروهای عملیاتی کوچکترین نقص یا کمبود تدبیر وجود داشت، امکان وقوع حوادث و فاجعههای گستردهای در سطح شهر اصفهان وجود داشت.
در بسیاری از موقعیتها حجم بالایی از سوختهای مختلف و حریقهای پیچیده وجود داشت که در صورت مدیریت نشدن صحیح، میتوانست خسارتهایی در شعاع چند کیلومتری ایجاد کند که با این حال، نیروهای عملیاتی با بهرهگیری از مهندسی حریق، مدیریت صحیح صحنه، کنترل تهویه و اگزاست و پایش مستمر شرایط، از گسترش بحران جلوگیری کردند و مانع وقوع حوادث گستردهتر شدند.
در تمام عملیاتها، تیمهای تخصصی در حوزه مهندسی حریق، مهندسان پیشگیری و علتیابی حریق، مهندسان تهویه دود و اگزاست، همچنین کارشناسان پایش و نجات در کنار فرماندهان و مدیران ارشد حضور داشتند و عملیاتها در زونهای مختلف و بهصورت تقسیمبندیشده انجام میشد.
نتیجه این اقدامات آن بود که بیش از ۴۰۰ نفر از شهروندان بهصورت مستقیم نجات پیدا کردند و بیش از ۱۰ هزار نفر نیز بهطور غیرمستقیم از خطرات احتمالی مصون ماندند و این نجاتهای غیرمستقیم حاصل مدیریت صحیح حریق، کنترل تهویه و اجرای دقیق تدابیر فنی و عملیاتی بود که موجب شد از بروز تلفات و خسارتهای گسترده جلوگیری شود و شمار فوتیها و شهدا بهمراتب کمتر از آن چیزی باشد که در صورت وقوع بحرانهای ثانویه امکان داشت رخ دهد.
ایمنا: بیشترین نقطه اصابت که آتشنشانی در آن حضور داشت، کجا بود؟
باقری: منطقه ۶ شهرداری اصفهان در جریان جنگ رمضان بیشترین میزان اصابتها را به خود اختصاص داد و بخش عمدهای از عملیاتهای امدادی و آتشنشانی در این محدوده انجام شد.
نیروهای آتشنشانی بیش از سایر نقاط شهر با حوادث و پیامدهای ناشی از این اصابتها مواجه بودند و بخش قابل توجهی از توان عملیاتی سازمان در این منطقه به کار گرفته شد تا شرایط در سریعترین زمان ممکن تحت کنترل قرار گیرد و از گسترش خسارتها جلوگیری شود.
با وجود اینکه منطقه ۶ بیشترین تعداد اصابتها را تجربه کرد، در پهنهبندی حریق و مخاطرات شهر اصفهان مناطق دیگری نیز وجود داشتند که از نظر خطر، شرایط حساستر و پیچیدهتری نسبت به این منطقه داشتند و بر همین اساس، آتشنشانی اصفهان از پیش تمهیدات لازم را برای رویارویی با سناریوهای مختلف در سراسر شهر پیشبینی کرده بود و آمادگی لازم برای مدیریت بحران در تمام پهنههای پرخطر وجود داشت.
در همین راستا، برنامهریزیهای عملیاتی سازمان بهصورت کامل تدوین شده بود و تمام دستورالعملها، رویههای اجرایی و SOPهای مورد نیاز پیش از وقوع حوادث آماده و ابلاغ شده بود.
سناریوهای محتمل نیز بررسی و برای هر یک برنامههای مشخص عملیاتی طراحی شده بود تا در صورت وقوع هرگونه حادثه، نیروهای عملیاتی بتوانند با سرعت، هماهنگی و آمادگی کامل وارد عمل شوند و مدیریت شرایط را در اختیار بگیرند.
رکورد زیر ۳ دقیقه؛ آتشنشانی اصفهان از مرز استانداردهای جهانی عبور کرد
ایمنا: میانگین زمان پاسخگویی به حوادث در جنگ چقدر بود و با شرایط عادی چه تفاوتی داشت؟
باقری: طبق استانداردهای NFPA و منحنی حریق، در سراسر دنیا آتشنشانان باید در کمتر از پنج دقیقه در محل حریق حاضر شوند تا بتوانند از گسترش آتش، بروز خسارتهای ثانویه و تشدید بحران جلوگیری کنند و شرایط را در کوتاهترین زمان ممکن تحت کنترل درآورند.
در همین راستا، آتشنشانی اصفهان در سال ۱۴۰۴ موفق شد زمان رسیدن به محل حریق و حادثه را ۲۰ ثانیه کاهش دهد؛ عددی که شاید در نگاه نخست چندان چشمگیر به نظر نرسد، اما در استانداردهای جهانی مدیریت حوادث، هر ثانیه ارزش حیاتی دارد و برای کاهش حتی یک ثانیه از زمان پاسخگویی، برنامهریزیها و سرمایهگذاریهای گستردهای انجام میشود.
این کاهش زمان نتیجه تلاش مضاعف نیروهای عملیاتی، تدبیر مدیران و آمادگی مستمر مجموعه آتشنشانی اصفهان بوده است، بهگونهای که میانگین زمان رسیدن نیروها به محل حریق، حوادث و حتی خدمات ایمنی در سال ۱۴۰۴ به کمتر از چهار دقیقه رسیده است.
دستیابی به این شاخص، جایگاه آتشنشانی اصفهان را در حوزه سرعت عمل و پاسخگویی به شرایط بحرانی ارتقا داده و نشاندهنده آمادگی بالای نیروهای عملیاتی در روبهرو شدن با انواع حوادث شهری است.
در جریان حملات و حوادث جنگ رمضان نیز رکوردی متفاوت در حوزه عملیات امدادی به ثبت رسید، بهطوری که نیروهای آتشنشانی اصفهان در کمتر از سه دقیقه به محل اصابتها اعزام شدند و عملیات امدادرسانی را آغاز کردند.
این عملکرد حاصل آمادگی کامل نیروها، برنامهریزیهای از پیش تعیینشده، حضور فرماندهان و مدیران ارشد در خط مقدم عملیات و هماهنگی دقیق میان بخشهای مختلف سازمان بود؛ شرایطی که موجب شد عملیاتها با سرعت، دقت و انسجام بیشتری دنبال شود و نیروهای عملیاتی در کنار فرماندهان خود مأموریتهای محوله را به بهترین شکل ممکن اجرا کنند.
ایمنا: سیستم بیسیم و ارتباطات داخلی سازمان در جنگ چطور عمل کرد؟ آیا قطعی یا اختلال داشتید؟
باقری: در جریان جنگ رمضان، پایداری ارتباطات عملیاتی و فرماندهی یکی از مهمترین مؤلفههای مدیریت بحران در آتشنشانی اصفهان بود و در همین راستا، ساختار ارتباطی سازمان تنها بر یک شبکه بیسیم متکی نبود و برای ستاد فرماندهی، فرماندهان عملیاتی و نیروهای حاضر در صحنههای مختلف، چندین کانال ارتباطی پیشبینی و تعریف شده بود.
این رویکرد چندلایه موجب شد ارتباط میان بخشهای مختلف سازمان حتی در شرایط پیچیده و بحرانی نیز برقرار بماند و فرایند هدایت عملیات با اختلال جدی روبهرو نشود.
با این حال، شرایط جنگی بهطور طبیعی چالشهایی را نیز برای شبکههای ارتباطی به همراه داشت، حضور جنگندهها در آسمان شهر و شرایط خاص ناشی از عملیات نظامی، در برخی مقاطع موجب بروز اختلال در شبکه بیسیم سازمان شد؛ موضوعی که از پیش نیز قابل پیشبینی بود و در بسیاری از بحرانهای مشابه در دنیا تجربه میشود.
با وجود این اختلالات، شبکه ارتباطی آتشنشانی اصفهان توانست کارکرد اصلی خود را حفظ کند و روند تبادل اطلاعات میان ستاد فرماندهی و نیروهای عملیاتی دچار وقفه مؤثر نشد.
تجربه حاصل از این روزها موجب شد سازمان آتشنشانی اصفهان تدابیر و راهکارهای جدیدی را برای ارتقای تابآوری سامانههای ارتباطی خود در نظر بگیرد و بر همین اساس، برنامههایی برای افزایش پوشش ارتباطی، تقویت بسترهای ارتباطات اضطراری و بهبود عملکرد شبکهها در شرایط بحرانی تدوین شده است تا در صورت وقوع حوادث مشابه در آینده، سطح آمادگی سازمان بیش از گذشته افزایش پیدا کند و ارتباطات عملیاتی با ضریب اطمینان بالاتری برقرار باشد.
با وجود تمام محدودیتها و اختلالات مقطعی، هیچ موردی از قطع کامل ارتباطات که موجب اختلال در روند عملیات شود، ثبت نشد، همچنین هیچ گزارشی درباره تأخیر در اعزام نیروها، نرسیدن دستورهای ستاد فرماندهی به نیروهای عملیاتی یا اجرا نشدن فرامین صادرشده بهدلیل مشکلات ارتباطی وجود نداشت.
تمام دستورها، پیامها و هماهنگیهای لازم میان ستاد فرماندهی و نیروهای حاضر در صحنه بهموقع منتقل شد و عملیاتها بدون بروز مشکل ناشی از قطع ارتباطات به انجام رسید.
راز ادامه فرماندهی در دل جنگ با سیستم ۸ جانشینی
ایمنا: بر اساس تجربه جنگ چه تغییراتی در ساختار فرماندهی، تعداد نیروها یا چیدمان ایستگاهها ایجاد خواهد شد؟
باقری: آزمایشگاه علتیابی حریق سازمان آتشنشانی اصفهان بهعنوان نخستین آزمایشگاه تخصصی از این نوع در غرب آسیا، یکی از مهمترین ظرفیتهای تخصصی این سازمان بهشمار میرود؛ ظرفیتی که در جریان جنگ رمضان و عملیاتهای متعدد امدادی و اطفایی، اهمیت آن بیش از گذشته نمایان شد.
در بسیاری از مأموریتها، اکیپهای علتیابی حریق پس از پایان عملیات به محل اعزام میشدند تا بررسیهای تخصصی، آنالیزهای ثانویه و مطالعات دقیق را انجام دهند و نتایج حاصل از این بررسیها را برای ارتقای کیفیت عملیاتهای آینده، تحلیل رفتار حریقها و شناسایی ویژگیهای مواد درگیر در حوادث مورد استفاده قرار دهند.
همین تجربهها نشان داد با توجه به جایگاه و ساختار فعلی سازمان ، لازم است ساختار سازمانی بازتعریف شود.
یکی دیگر از موضوعاتی که در جریان جنگ رمضان بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت، موضوع مدیران مناطق و تعداد پهنههای مدیریتی شهر اصفهان بود. تجربه مدیریت بحران در این دوره نشان داد که تعداد مناطق و ساختار مدیریتی موجود نیازمند توسعه و تقویت است.
در این میان، یکی از مهمترین اقداماتی که پیش از وقوع حوادث پیشبینی شده بود، طراحی نظام جانشینپروری در تمام سطوح سازمانی بود؛ بهگونهای که برای هر رده مدیریتی تا هشت نفر جانشین تعریف شده بود.
این تصمیم از آنجا اهمیت داشت که با توجه به شرایط بحرانی و حضور مدیران و فرماندهان در صحنههای عملیاتی، احتمال بروز هرگونه حادثه برای آنها وجود داشت و این موضوع واقعیتی اجتنابناپذیر بهشمار میرفت. بر همین اساس، تمام فرآیندهای انتقال تجربه، مدیریت دانش و آموزشهای لازم برای جانشینان از پیش انجام شده بود تا در صورت نیاز، خللی در روند مدیریت و فرماندهی ایجاد نشود.
این الگوی جانشینپروری تنها محدود به یک سطح مدیریتی نبود و در سایر بخشهای سازمان نیز به همین شکل دنبال شد. تجربه جنگ رمضان نشان داد که لازم است جایگاه جانشینان و قائممقامهای مدیران سازمانی بهصورت رسمیتر، شفافتر و ساختاریافتهتر تعریف شود تا در شرایط بحرانی، فرایند تصمیمگیری و مدیریت عملیات بدون وقفه ادامه پیدا کند. این مسئله اکنون بهعنوان یکی از مهمترین محورهای بازنگری در ساختار سازمانی آتشنشانی مطرح شده و مورد توجه قرار گرفته است.
در جریان این حوادث، نقش بخشهای غیرعملیاتی سازمان نیز کمتر از تیمهای عملیاتی نبود و در روزهایی که حملات در نقاط مختلف شهر رخ میداد و مراکز درمانی با تهدیدهای احتمالی روبهرو بودند، نیروهای معاونت پیشگیری و مهندسان این حوزه در حساسترین شرایط در بیمارستانها، مراکز درمانی و سایر مراکز تجمعپذیر حضور پیدا میکردند.
این در حالی بود که همزمان حملات نیز در جریان بود، اما کارشناسان این حوزه با حضور میدانی، مسیرهای خروج اضطراری، سامانههای تهویه، وضعیت اگزاست، الزامات ایمنی و سایر مؤلفههای مرتبط با مبحث مقررات ملی ساختمان و مدیریت بحران را ارزیابی میکردند تا بتوانند راهکارها و دستورالعملهای مؤثری را در اختیار مدیران و مسئولان این مراکز قرار دهند.
همین تجربهها ضرورت انجام برخی اصلاحات ساختاری و بازنگری در چارت سازمانی آتشنشانی اصفهان را بیش از گذشته آشکار کرد و بر این اساس، موضوع بازتعریف برخی جایگاههای سازمانی، تقویت بخشهای تخصصی، افزایش ظرفیتهای مدیریتی و اصلاح ساختارهای موجود در دستور کار قرار گرفته است.
در این مسیر نیز همکاریهای لازم با معاونت برنامهریزی شهرداری اصفهان در حال انجام است و روند تحقق این تغییرات بهتدریج در سازمان آتشنشانی اصفهان دنبال میشود تا این مجموعه با آمادگی و انسجام بیشتری در برابر بحرانهای آینده عمل کند.
ایمنا: چه تعداد نیرو در جریان جنگ رمضان مجروح یا دچار آسیب روحی شدند؟ چه حمایتهایی از آنها شد؟
باقری: اگر بحث آسیب روحی و سلامت روان مطرح باشد، واقعیتی وجود دارد که شاید در ظاهر آتشنشانان دیده نشود، اما بهصورت پنهان همراه آنهاست؛ موضوعی به نام آسیبهای روانی و عوامل مرتبط با «پیتیاسدی» که همکاران آتشنشانی هر روز با آن دستوپنجه نرم میکنند.
این مسئله تنها محدود به حملات جنگ رمضان نبود، اما در آن روزها به مراتب تشدید شد؛ چرا که نیروهای آتشنشانی در کنار ایفای نقش حرفهای خود، تکیهگاه خانوادههایشان نیز بودند و در طول این مدت امکان حضور در کنار خانواده را نداشتند و در عوض در کنار مردم شهر ایستادند.
آثار و تبعات مرتبط با سلامت روان برای بخش عمدهای از نیروها اجتنابناپذیر بود و میتوان گفت بیش از ۹۰ درصد و حتی شاید تمام نیروها بهنوعی از این شرایط تأثیر پذیرفتند.
در همین راستا، سازمان آتشنشانی اصفهان واحد تخصصی سلامت روان خود را بهصورت اجرایی و تخصصی از سیام اردیبهشت راهاندازی کرد. با این حال، اقدامات حمایتی از ابتدای جنگ رمضان آغاز شده بود و کارشناسان سلامت روان بهصورت آنکال در ایستگاههای مختلف حضور پیدا میکردند.
در شرایطی که برخی صحنهها و مأموریتها از نظر روحی برای نیروها بسیار سنگین و دشوار بود، این کارشناسان در کنار آتشنشانان حاضر میشدند و اقدامات لازم را برای حفظ و ارتقای سلامت روان آنها انجام میدادند تا شرایط برای بازگشت به وضعیت عادی و کاهش آثار روانی حوادث فراهم شود.
در حوزه آسیبهای جسمی و جراحتها نیز حدود ۲۹ نفر از نیروهای آتشنشانی بهطور مستقیم دچار آسیب شدند، با این حال، تأکید همیشگی بر این بود که نیروهای آتشنشانی باید استوار، امیدوار و با روحیهای بالا در میدان حاضر باشند تا شهروندان بتوانند به آنها تکیه کنند و احساس امنیت داشته باشند.
به همین دلیل بسیاری از نیروها حتی زمانی که دچار جراحات جزئی میشدند، تمایلی به مطرح کردن آن نداشتند و گاهی مسئولان ناچار بودند با اصرار و حتی برخوردهای انضباطی آنها را برای انجام معاینات پزشکی، تصویربرداری و بررسیهای تخصصی به مراکز درمانی اعزام کنند، هرچند آمار ثبتشده ۲۹ نفر است، اما احتمال میرود تعداد واقعی افرادی که دچار آسیبهای مختلف شدهاند بیش از این رقم باشد.
پیش از آغاز جنگ رمضان نیز برنامهریزیهای گستردهای برای مدیریت شرایط بحرانی انجام شده بود و حدود پنج ماه پیش از وقوع این حوادث، جلسات تخصصی، مانورهای دورمیزی و بررسیهای دقیق برگزار شد و سناریوهای مختلف ارزیابی شد.
یکی از محورهای اصلی این برنامهها، حفظ جان و سلامت نیروهای آتشنشانی بود که بر همین اساس، رعایت زونبندی در عملیاتها، افزایش کدهای ارتباطی بیسیم، تعریف پروتکلهای حفاظتی و تدوین دستورالعملهای لازم در دستور کار قرار گرفت تا در شرایط بحرانی، کمترین آسیب متوجه نیروهای عملیاتی شود.
با این حال، در برخی موقعیتها شرایط بهگونهای بود که امکان پایبندی کامل به همه ملاحظات حفاظتی وجود نداشت و در مواردی که خطر انفجارهای ثانویه یا گسترش حریق میتوانست جان شهروندان بیشتری را تهدید کند، آتشنشانان از اولویت دادن به امنیت شخصی عبور میکردند و برای نجات جان دیگران وارد میدان میشدند.
این روحیه ریشه در باورها و فرهنگ سازمانی آتشنشانی دارد؛ جایی که نیروها هر روز در مراسم صبحگاه دعا میکنند که توان و توفیق نجات جان دیگران را حتی به بهای گذشتن از جان خود داشته باشند و همین نگاه موجب میشود در بسیاری از لحظات حساس، مأموریت نجات انسانها بر هر چیز دیگری اولویت پیدا کند.
با وجود تمام این شرایط دشوار، مدیریت، برنامهریزی و پایبندی به اصول حرفهای نقش مهمی در کاهش آسیبها ایفا کرد و پروتکلهای عملیاتی بهطور کامل مورد توجه قرار گرفت، کدهای ارتباطی لازم تعریف شد و ارتباط مستمر با مجموعه پدافند و مدیریت بحران برقرار بود.
این هماهنگیها کمک کرد تا در شرایط بسیار بحرانی، عملیاتها با اصل پراکندگی نیروها و استفاده از نفرات کمتر در نقاط پرخطر انجام شود و نتیجه این تدابیر آن بود که نیروهای آتشنشانی اصفهان توانستند با وجود حجم سنگین حوادث و مأموریتها، عملکردی موفق و قابل توجه از خود به نمایش بگذارند و از این آزمون دشوار سربلند خارج شوند.
ایثار در میدان آتش؛ راز تابآوری آتشنشانی اصفهان در روزهای بحران
ایمنا: نقطه قوتی که موجب شد آتشنشانی اصفهان بتواند در شرایط بحرانی تاب بیاورد، چه بود؟
باقری: نقطه قوت اصلی آتشنشانی اصفهان در روزهای بحرانی جنگ رمضان، بیش از هر چیز در ارزشهای سازمانی این مجموعه ریشه داشت؛ ارزشهایی که در سند استراتژیک سازمان آتشنشانی بهعنوان مبانی اصلی فعالیت و خدمترسانی تعریف شده است. ایثارگری و شجاعت از مهمترین این ارزشها به.شمار میرود؛ مؤلفههایی که در روزهای سخت بحران نهتنها در شعار، بلکه در میدان عمل و در رفتار و عملکرد نیروهای آتشنشانی بهصورت ملموس و آشکار نمود پیدا کرد.
کنار این ارزشهای بنیادین، سرمایه انسانی سازمان آتشنشانی بهعنوان مهمترین نقطه قوت این مجموعه نقشآفرینی کرد. نیروهای انسانی متخصص، متعهد و آموزشدیده، اصلیترین پشتوانه سازمان در مدیریت شرایط دشوار بودند و توانستند با تکیه بر دانش، تجربه و روحیه مسئولیتپذیری، مأموریتهای سنگین و پیچیده را به سرانجام برسانند. پس از سرمایه انسانی، برنامهریزیها، تدابیر و سناریوهایی که از پیش برای مواجهه با حریقها و حوادث احتمالی طراحی شده بود، از دیگر عوامل اثرگذار در مدیریت موفق بحران محسوب میشد.
در جریان جنگ رمضان، ارزشهای سازمانی آتشنشانی بیش از هر زمان دیگری به منصه ظهور رسید. ایثارگری نیروها، شجاعت مثالزدنی در حضور در صحنههای خطر و ازخودگذشتگی در عملیاتهای مختلف، صحنههایی را رقم زد که یادآور تصاویر ماندگار دوران دفاع مقدس بود. بسیاری از جلوههای فداکاری که پیش از این تنها در روایتها و فیلمهای مرتبط با دفاع مقدس دیده میشد، اینبار در میدان واقعی حوادث و در میان نیروهای آتشنشانی به چشم آمد.
در روزهایی که شهر با صحنههای تلخ ناشی از حملات، تخریبها، جراحتها و شهادتها روبهرو بود، آنچه به نیروهای عملیاتی قوت قلب میداد، همین ارزشهای سازمانی بود که به شکلی عینی و آشکار در رفتار آتشنشانان جلوهگر شد. روحیه ایثار، شجاعت و فداکاری نهتنها موجب استمرار خدمترسانی در شرایط دشوار شد، بلکه به یکی از مهمترین عوامل تابآوری و موفقیت آتشنشانی اصفهان در عبور از روزهای بحرانی جنگ رمضان تبدیل شد.
محله هفتون و نجات یک مادر؛ لحظههایی که شادی نجات را به اندوه تبدیل کرد
ایمنا: آتشنشانان اصفهان در روزهای جنگ و حملات، چگونه میان فرماندهی عملیات، نجات جان شهروندان و مواجهه با تلخترین صحنههای انسانی ایستادگی کردند؟
باقری: در تمام عملیاتهای جنگ رمضان، همکاران ما موظف بودند پیش از هر اقدام میدانی، جدول نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصتها و تهدیدها (swot) را تهیه کنند و روسای ایستگاهها و مدیران مناطق این موارد را احصا میکردند و سازمان گزارشهای نهایی را جمعبندی و مکاتبات لازم را ارسال میکردند.
اگر بخواهم به عملکرد همکارانم نمره دهم، گفتن نمره قبولی کملطفی و بیانصافی است و در مقیاس ۲۰، همکاران من نمره کامل ۲۰ را دریافت کردند و هیچ تردیدی در این ارزیابی وجود ندارد.
جنگ بهذات پدیده خوشایندی نیست و هیچ خاطره شیرینی از خود بر جای نمیگذارد و آنچه جنگ را قابل تحمل میکند، همدلی و همراهی آتشنشانان است.
در حادثه اصابت موشک به محله هفتون اصفهان، همکاران من بهسرعت در محل حضور یافتند و در مرحله اول آواربرداری با تجهیزات کوچک و سبک ، اقدامات اولیه نجات را آغاز کردند، پس از نقطهزنی سگهای تجسس و شناسایی محل وجود فرد در زیر آوار، آتشنشانان با شور و اشتیاق و با استفاده از سرپنجه و دستان خود، خاکها را کنار زدند.
در لحظه بیرون آوردن یک مادر که زیر آوار زنده مانده بود، همه حاضران خوشحال و اشکریزان شده بودند، اما ناگهان آن مادر سراغ فرزندانش را گرفت و پرسید: «شاهین و شاهان من کجا هستند؟» در حالی که هر دو کودک شهید شده بودند.
تمام آتشنشانان حاضر در صحنه از شدت شوک و ناراحتی یخ زدند و شادی نجات، ناگهان به اندوهی عمیق تبدیل شد و لبخند بر لبها ماند.
موارد تلخ از این دست زیاد بود و یکی دیگر از صحنههای سخت، حادثه چهارراه پلیس بود. در روز حمله به این منطقه، من به محض اعلام حادثه برای اعزام به موقعیت اقدام کردم و موتورسیکلت آماده کردم و لباس پوشیدم، اما با مشاهده افزایش تعداد اصابتها در شهر، سریع به ستاد فرماندهی بازگشتم و مسئولیت ارزیابی، رصد و فرماندهی همه عملیاتها را بر عهده گرفتم.
در آن موقعیت، چهار نفر از همکاران ما حضور داشتند و معاون عملیات من پیش از اعزام، برای دریافت دستورها به ستاد مراجعه کرد، تأکید کردم که با موتورسیکلت تمام نقاط آسیبدیده را بازدید و هر گونه مشکل را به فرماندهی میدان اعلام کنند و در صورت وجود مناطق مخاطرهآمیز، به همکاران هشدار دهند تا موارد ایمنی را رعایت کنند.
معاون عملیات اعزام شد و پس از بازدید از موقعیت چهارراه پلیس، موارد ابلاغی را به آتشنشانان حاضر در صحنه اعلام کرد، او پس از ابلاغ موارد، فقط چندین متر از صحنه دور شده و به سمت خروجی موقعیت حرکت کرده بود که دوباره اصابت در همان محل چهارراه پلیس رخ داد، در آن لحظه یکی از مدیران مناطق روی بیسیم اعلام کرد چهار نفر از همکاران در محل اصابت حضور دارند.
هر بار که این روایت را بازگو میکنم، تحت تأثیر قرار میگیرم، در همان لحظه فرزندان همکارانم جلوی چشمم آمدند، بسیار سخت و سنگین است که در جایگاه یک فرمانده در چنین موقعیتی قرار بگیری.
در لحظه نخست هر اصابت، بهسرعت من هم به محل حادثه میرفتم، اما بهدلیل تعدد اصابتهای آن روز، طبق پروتکلهای از پیش تعریفشده، ناچار بودم در ستاد فرماندهی حضور داشته باشم و فرماندهی و رصد عملیات را از آن موقعیت انجام دهم.
تا شب همان روز حال روحی مناسبی نداشتم تا زمانی که جلسه تحلیل و بررسی حوادث آن روز را با مدیران برگزار کردیم و در آن جلسه خوشحال شدم از اینکه معاون عملیات با حضور در موقعیتهای مختلف، از شهادت شمار زیادی از آتشنشانان جلوگیری کرده بود و اگر او آن بازدید را انجام نمیداد، ما شاید شاهد شهادت جمع زیادی از همکارانمان میبودیم.
ما در این مدت با معجزههای زیادی روبهرو شدیم و خداوند متعال به دعای خیر مردم، حامی و پشتیبان آتشنشانان اصفهانی بود، همدلی، رفاقت و در کنار هم بودن آتشنشانان، عملیاتهای فوقسنگین این روزها را برای آتشنشانان اصفهان که در زمره درجه یک آتشنشانیهای دنیا محسوب میشوند، برای همه ما آسان و قابل تحمل ساخت.
برای یک فرمانده، در زمانهای حساس و بحرانی صدور فرمان صحیح بسیار حیاتی است، چرا که هر فرمان با هدف نجات جان مردم، جلوگیری از آسیبهای ناشی از حملات ثانویه و انفجارهای بعدی و نجات افرادی که زیر آوار گرفتار شدهاند صادر میشود و همواره این نگرانی وجود دارد که مبادا یکی از نیروهای آتشنشانی حاضر در صحنه حادثه دچار آسیب شود یا خللی در عملیاتهای نجات و اطفا صورت پذیرد.
در چنین لحظاتی، تصویر خانواده و فرزندان نیروها از مقابل چشمان فرمانده عبور میکند و همین موضوع مسئولیت تصمیمگیری را به یکی از سختترین بخشهای مدیریت بحران تبدیل میکند.
در جریان جنگ رمضان، نیروهای آتشنشانی اصفهان طی حدود ۴۰ روز با حریقها و حوادثی روبهرو بودند که در بالاترین سطح عملیاتی و در رده حوادث سنگین طبقهبندی میشوند و این حوادث در استانداردهای جهانی آتشنشانی نیز جزو عملیاتهای سطح یک بهشمار میروند و مدیریت آنها نیازمند آمادگی کامل، تصمیمگیری دقیق و حضور مستمر نیروهای عملیاتی در میدان بود.
با وجود حجم بالای مأموریتها، پیچیدگی عملیاتها و شرایط دشوار حاکم بر صحنههای حادثه، آنچه موجب شد روند خدمترسانی با قدرت ادامه پیدا کند، روحیه همدلی، رفاقت و همراهی میان نیروهای آتشنشانی بود.
حضور کنار یکدیگر، اعتماد متقابل میان نیروها و تلاش جمعی برای نجات جان شهروندان، بسیاری از دشواریهای عملیات را کاهش داد و موجب شد مأموریتهای سنگین با موفقیت به سرانجام برسد.
جنگ رمضان برای آتشنشانان اصفهان روزهایی متفاوت و سرشار از تجربههای سخت بود؛ روزهایی که در آن مسئولیت فرماندهی، فداکاری نیروهای عملیاتی و روحیه همبستگی میان کارکنان، نقش تعیینکنندهای در مدیریت بحرانها و حفاظت از جان شهروندان ایفا کرد.
گفتوگو از: سروش زارع
نظر شما