به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، افزایش دمای کره زمین، شهرها را با بحرانی خاموش روبهرو کرده است؛ پدیده جزیره گرمایی شهری (Urban Heat Island) که طی آن مناطق ساختهشده بهطور قابلتوجهی از نواحی روستایی اطراف گرمتر میشوند. این پدیده تنها یک ناراحتی اقلیمی نیست، بلکه یک «تله ناکارآمدی انرژی» بهشمار میرود. شهرهای داغتر، سیستمهای سرمایشی را وادار به کار بیشتر میکنند، در نتیجه مصرف برق افزایش پیدا میکند، شبکههای توزیع تحتفشار قرار میگیرند و انتشار گازهای گلخانهای بیشتر میشود.
با این وجود شواهد روزافزون از شهرهای مختلف جهان نشان میدهد که سبزسازی راهبردی (با استفاده از زیرساختهای بر پایه طبیعت همچون کریدورهای درختی، بامهای سبز و فضاهای سایهدار عمومی) میتواند گرما را کاهش دهد، مصرف انرژی را پایین بیاورد و این نابرابری اساسی را نیز برطرف کند چراکه محلههای کمدرآمد در بسیاری از موارد بالاترین دما را تجربه میکنند. بلندمدتترین و مستندترین تجربههای موفق کاهش اثر جزیره گرمایی متعلق به شهرهایی است که سالها پیش سطوح خاکستری را به مناظر سبز و زیستپذیر تبدیل کردهاند. در ادامه به بررسی سه نمونه واقعی از مدلین، احمدآباد و پاریس میپردازیم.
مدلین کلمبیا/ کریدورهای سبز و کاهش ۲ درجهای دما با هزینه کمتر از ۷ دلار برای هر شهروند
مدلین روزگاری بهدلیل افزایش بیرویه دما و آلودگی هوا شهرت داشت؛ اما در سال ۲۰۱۶، برنامه «کریدورهای سبز» را بهعنوان راهکاری کمهزینه و پراثر آغاز کرد. در این برنامه، بیش از ۸۸۰ هزار درخت و ۲.۵ میلیون بوته و گیاه کوچک در امتداد ۳۰ خیابان و آبراهه اصلی کاشته شد تا مسیرهایی پوشیده از پوشش گیاهی ایجاد شود که هوای خنک را به درون محلههای پرتراکم هدایت میکند.
بر اساس مطالعهای که در سال ۲۰۱۹ در مجله تخصصی جنگلداری شهری و سبزسازی شهری (Urban Forestry & Urban Greening) منتشر شد، دمای سطح زمین در محدوده کریدورهای سبز این شهر تا ۳ درجه سانتیگراد کاهش پیدا کرد و دمای هوای محیط نیز در بعضی مناطق بیش از ۲ درجه سانتیگراد پایین آمد. مجمع جهانی اقتصاد (WEF) در گزارش سال ۲۰۲۱ خود اعلام کرد که هزینه این برنامه برای هر شهروند کمتر از ۶.۵ دلار آمریکا بوده و شدت کلی جزیره گرمایی شهر را حدود ۱.۵ تا ۲ درجه سانتیگراد کاهش داده است.
نکته مهم اینکه کریدورها بهطور عمده از محلههای کمبرخوردار عبور داده شدهاند و در نتیجه دمای اوج تابستان در آن مناطق نسبت به نقاط بدون سایه نزدیک به ۴ درجه فارنهایت کمتر شده است. مطالعه بعدی توسط دانشگاه مدلین (۲۰۲۲) نیز تخمین زد که کریدورهای سبز، تقاضای انرژی سرمایشی محلی را در زمان موجهای گرما تنها از طریق سایهاندازی و تعرق گیاهان، بین ۸ تا ۱۲ درصد کاهش داده است.
احمدآباد هند/ نخستین طرح اقدام در برابر گرما و بامهای خنک با کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی مرگومیر
پس از موج گرمای مرگبار سال ۲۰۱۰ که بیش از ۱۳۰۰ قربانی در احمدآباد برجای گذاشت، این شهر در سال ۲۰۱۳ به نخستین شهر جنوب آسیا تبدیل شد که طرح جامع اقدام در برابر گرما (Heat Action Plan) را اجرا میکند. این طرح با رهبری شورای دفاع از منابع طبیعی (NRDC) و مؤسسه بهداشت عمومی هند به اجرا درآمد و هسته اصلی آن، برنامه «بامهای خنک» یعنی پوشاندن سقفها با رنگ سفید بازتابنده یا دوغاب آهکی ارزان و محلی است.
ارزیابی منتشرشده سال ۲۰۱۹ در مجله مکاتبات پژوهش محیط زیستی (Environmental Research Letters) نشان داد که بامهای خنک، دمای داخل خانههای محلههای فقیرنشین را در ساعات اوج بعدازظهر بین ۳ تا ۵ درجه سانتیگراد کاهش داده است. شهرداری احمدآباد گزارش کرد که در پنج سال نخست اجرای طرح، مرگومیر ناشی از گرما در رویدادهای گرمای شدید حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش پیدا کرد.
مستندی در سال ۲۰۲۲ نیز نشان داد که خانوارهای دارای بام خنک، تا ۲۰ درصد کمتر برای خنکسازی و استفاده از کولر انرژی مصرف کردهاند که صرفهجویی قابلتوجهی برای خانوادههای کمدرآمد محسوب میشود. بر اساس موفقیت احمدآباد، سازمان مدیریت بحران ملی هند، طرحهای مشابهی را برای بیش از ۱۰۰ شهر از جمله دهلی، چنای و سورات تصویب کرده است.
پاریس فرانسه/ حیاط مدارس سبز (OASIS) و ۱۵۰ هزار درخت؛ کاهش ۷ درجهای دمای سطح
تفاوت دمای جزیره گرمایی بین مناطق مرکزی و جنگلهای اطراف پاریس( با دمای تابستانی که گاه از ۴۰ درجه سانتیگراد فراتر میرود)، به ۸ درجه سانتیگراد میرسد. در پاسخ، این شهر در سال ۲۰۱۸ برنامه حیاط مدارس اوآزیس (OASIS) را راهاندازی کرد که مخفف عباراتی به معنای گشودگی، سازگاری، آگاهیبخشی، نوآوری و پیوندهای اجتماعی است. تا سال ۲۰۲۳، پاریس ۱۰ حیاط مدرسه آزمایشی را از بیابانهای آسفالت به فضاهای سبز و سایهدار با درختان، سطوح نفوذپذیر و مهپاشهای آب تبدیل کرد. طبق گزارش طرح اقلیم پاریس (بهروزرسانی ۲۰۲۳)، دمای سطح در حیاطهای بازطراحیشده تا ۷ درجه سانتیگراد کمتر از حیاطهای معمولی در همان روز بوده است. این فضاها پس از ساعات مدرسه در اختیار جامعه محلی قرار میگیرند و به سالمندان و خانوادههای بدون فضای سبز خصوصی، آرامش میبخشند.
پاریس همچنین با تمرکز بر خیابانهای اصلی و محلههای کمدرآمد شمال شرقی، بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰ بیش از ۱۵۰ هزار درخت جدید کاشته است. پژوهشی از مؤسسه ملی تحقیقات کشاورزی فرانسه (INRAE، ۲۰۲۱) نشان داد که دمای روزانه مناطق با پوشش درختی افزایشیافته، ۲ تا ۳ درجه سانتیگراد خنکتر و مصرف تهویه مطبوع در ساختمانهای مجاور ۱۲ تا ۱۵ درصد کاهش داشته است.
زیرساخت طبیعی بهعنوان فناوری واقعی صرفهجویی انرژی
شواهد حاصل از سه شهر مدلین، احمدآباد و پاریس بهطور یکسان نشان میدهد که زیرساختهای بر پایه طبیعت، یک فناوری مشروع، اقتصادی و کارآمد برای کاهش مصرف انرژی محسوب میشوند. در این مناطق زیرساختهای طبیعی کاهش ۲ تا ۵ درجه سانتیگرادی و ۸ تا ۲۰ درصدی تقاضای سرمایش تقاضای سرمایش را بهدنبال داشتهاند. هر سه برنامه بهطور عمدی محلههای کمدرآمد یا آسیبپذیر را اولویت داده و شکاف دمایی میان مناطق ثروتمند و فقیر را کاهش دادهاند که گاه به ۴.۴ درجه سانتیگراد میرسد.
یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۴ از کارگروه سوم هیئت بیندولتی تغییر اقلیم (IPCC) تأیید کرد که اقدامات سبزسازی شهری، بدون احتساب مزایای همراه همچون بهبود سلامت، کاهش سیلاب و افزایش تنوع زیستی، دوره بازگشت سرمایه بین ۴ تا ۷ سال از محل صرفهجویی انرژی دارند.
دوره درمان جزیره گرمایی شهری امروزه همچون یک مسئله اجتنابناپذیر زیرساخت خاکستری به سر آمده است. کریدورهای سبز مدلین، بامهای خنک احمدآباد و حیاط مدارس پاریس ثابت میکند که سبزسازی راهبردی، بهطور عادلانه کار میکند. در حالی که شهرهای جهان با افزایش تقاضای انرژی و موجهای گرمای مرگبار دستوپنجه نرم میکنند، راهحل واقعی در دل درختان و فضای سبز نهفته است.
امروزه دیگر چالش مقابله با گرما فنی یا اقتصادی نیست؛ بلکه اراده سیاسی است. هر دلاری که از آسفالت به سایهبان درختان منتقل شود، دلاری است که در قبضهای انرژی آینده، هزینههای درمانی و انتشار کربن صرفهجویی شده است. مسیر از خاکستری به سبز گشوده است و اکنون شهرها تنها باید گام بردارند.
نظر شما