به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، بر اساس تازهترین دادههای سازمان ملل متحد، میانگین جهانی نرخ باروری از حدود پنج فرزند به ازای هر زن در دهه ۱۹۶۰ میلادی به ۲.۲ فرزند در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته و در حال نزدیک شدن به سطح جایگزینی جمعیت است؛ سطحی که برای حفظ جمعیت یک کشور بدون نیاز به مهاجرت، حدود ۲.۱ فرزند به ازای هر زن برآورد میشود.
بررسیها نشان میدهد اکنون حدود ۷۱ درصد جمعیت جهان در کشورها یا مناطقی زندگی میکنند که نرخ باروری آنها کمتر از سطح جایگزینی است. این تحول جمعیتی در بلندمدت میتواند پیامدهایی همچون افزایش میانگین سنی جمعیت، کاهش نیروی کار، فشار بر نظامهای بازنشستگی و کند شدن رشد اقتصادی را به همراه داشته باشد.
در قلب این تغییرات جمعیتی، دو کشور پرجمعیت جهان یعنی هند و چین قرار دارند. نرخ باروری هند که اکنون پرجمعیتترین کشور جهان محسوب میشود، به ۱.۹۴ فرزند به ازای هر زن رسیده و به زیر سطح جایگزینی سقوط کرده است. در چین نیز این نرخ به ۱.۰۲ رسیده که یکی از پایینترین نرخهای باروری در میان کشورهای بزرگ جهان به شمار میرود. کارشناسان یکی از دلایل اصلی این افت شدید را سیاست تکفرزندی چین میدانند که از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۱۵ اجرا شد. هرچند دولت چین در سالهای اخیر سیاستهای تشویقی مختلفی برای افزایش زاد و ولد در پیش گرفته، اما تجربه جهانی نشان میدهد کشورهایی که با افت شدید باروری مواجه شدهاند، بهسختی توانستهاند این روند را معکوس کنند.
دادههای منتشرشده از سوی سازمان ملل متحد در قالب «چشمانداز جمعیت جهان ۲۰۲۴» نشان میدهد در میان ۱۰ کشور پرجمعیت دنیا، شش کشور نرخ باروری کمتر از سطح جایگزینی دارند. ایالات متحده آمریکا با نرخ ۱.۶۲، برزیل با ۱.۶۰، روسیه با ۱.۴۶ و اندونزی با ۲.۱۰ در آستانه یا پایینتر از سطح جایگزینی قرار گرفتهاند. در مقابل، بعضی کشورهای پرجمعیت همچنان نرخ باروری بالایی دارند. پاکستان با نرخ ۳.۵۰، نیجریه با ۴.۳۰ و اتیوپی با ۳.۸۱ همچنان رشد جمعیتی قابلتوجهی را تجربه میکنند.
کارشناسان معتقدند رشد آینده جمعیت جهان بیش از گذشته در تعداد محدودی از کشورهای دارای باروری بالا متمرکز خواهد شد؛ کشورهایی که عمدتاً در آفریقای جنوب صحرا و بخشهایی از جنوب آسیا قرار دارند. در این میان، آفریقای جنوب صحرا بالاترین نرخهای باروری جهان را به خود اختصاص داده است و میانگین نرخ باروری در این منطقه حدود چهار فرزند به ازای هر زن برآورد میشود.
بر اساس دادههای سال ۲۰۲۵، کشور چاد با نرخ ۵.۹۴ فرزند به ازای هر زن، سومالی با ۵.۹۱ و جمهوری دموکراتیک کنگو با ۵.۹۰ بالاترین نرخهای باروری جهان را ثبت کردهاند. پیشبینی میشود بخش عمده رشد خالص جمعیت جهان تا پایان قرن حاضر در همین منطقه رخ دهد. همچنین انتظار میرود جمعیت نیجریه پیش از سال ۲۰۵۰ از جمعیت ایالات متحده آمریکا پیشی بگیرد و به یکی از بزرگترین کشورهای جهان از نظر جمعیت تبدیل شود.
در سوی دیگر، برخی مناطق جهان با نرخهای باروری بسیار پایین روبهرو هستند. ماکائو با نرخ ۰.۶۹ پایینترین نرخ باروری جهان را دارد و پس از آن هنگکنگ با ۰.۷۴ و کره جنوبی با ۰.۷۵ قرار گرفتهاند. فاصله میان کشورهایی با بالاترین و پایینترین نرخ باروری اکنون به سطحی تاریخی رسیده و نشاندهنده شکاف عمیق جمعیتی میان مناطق مختلف جهان است.
ایران نیز در میان کشورهایی قرار دارد که نرخ باروری آنها پایینتر از سطح جایگزینی است. بر اساس این گزارش، نرخ باروری ایران ۱.۶۷ فرزند به ازای هر زن برآورد شده است؛ موضوعی که طی سالهای اخیر به یکی از نگرانیهای مهم سیاستگذاران و کارشناسان جمعیتی کشور تبدیل شده است.
تحلیلگران بر این باورند که کاهش نرخ باروری نتیجه مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. افزایش هزینههای زندگی، تغییر سبک زندگی، رشد شهرنشینی، افزایش سطح تحصیلات زنان، تأخیر در ازدواج و فرزندآوری و همچنین نگرانیهای اقتصادی از جمله مهمترین عواملی هستند که در بسیاری از کشورها موجب کاهش تمایل به فرزندآوری شدهاند.
جهان در حال ورود به مرحلهای جدید از تحولات جمعیتی است؛ مرحلهای که در آن برخی کشورها با چالش کاهش جمعیت و پیری مواجه خواهند شد و بعضی دیگر همچنان رشد سریع جمعیتی را تجربه میکنند. این شکاف جمعیتی میتواند در دهههای آینده تأثیرات گستردهای بر اقتصاد جهانی، بازار کار، مهاجرت و توازن قدرت میان کشورها بر جای بگذارد.
نظر شما