به گزارش خبرگزاری ایمنا، دانشآموز مقابل صفحهنمایش نشست؛ همانجا که باید هم پاسخها را پیدا میکرد و هم تمرکزش را حفظ میکرد. اما خانه، مثل کلاس درس نبود؛ صدای رفتوآمد، نگاه نگران والدین، وسوسه گوشی و تغییر همیشگیِ فضا، همه دست به دست هم میدادند تا آزمون از یک تجربه معمولی، به موقعیتی متفاوت و گاهی پراسترس تبدیل شود.
او نفس عمیقی کشید، انگشتانش روی کیبورد آمادهی شروع بودند. اما درست در همان لحظه، صدای باز شدن درِ اتاق سکوتش را شکست. مادرش بود، با یک لیوان چای و پرسشی دربارهی ناهار امروز. لبخندی زد، تشکر کرد و مادر رفت. ثانیههایی گذشت، اما ذهن او هنوز درگیرِ تصویرِ چایِ داغ و بویِ آن بود. چطور میتوانست دوباره به دنیایِ اعداد و فرمولها برگردد، وقتی دنیایِ واقعیِ اطرافش اینقدر قوی و ملموس بود؟
اینجا بود که تفاوتِ امتحانِ مجازی با امتحانِ واقعی، مثل یک خطِ باریک اما تعیینکننده، خودش را نشان میداد. دیگر فقط دانشِ او نبود که سنجیده میشد؛ بلکه تواناییاش در مدیریتِ این تفاوتها، کنترلِ ذهنِ سرکش و یافتنِ سکوتی در میانِ هیاهویِ ناخواسته، بخشِ مهمی از آزمونِ بزرگتری بود که این روزها همه درگیرش بودند.
امتحان برای دانشآموزان همیشه فقط پاسخ دادن به چند سؤال روی برگه نیست و فضای جلسه امتحان، حضور معلم، نشستن کنار همکلاسیها، سکوت کلاس و حتی اضطراب مشترکی که میان دانشآموزان جریان دارد، همه بخشی از تجربه امتحان را میسازند که با مجازی شدن آزمونها، بسیاری از این عناصر تغییر کرده و دانشآموز با شکل تازهای از امتحان روبهرو شده است که قواعد خودش را دارد.
برای برخی دانشآموزان، امتحان مجازی تجربهای سادهتر و آرامتر به نظر میرسد که در فضای خانه برگزار میشود و از فشار محیط رسمی مدرسه فاصله دارد، اما برای گروهی دیگر، همین تغییر به معنای ورود به موقعیتی ناشناخته و پراسترس است. نبود فضای ثابت امتحان، تغییر روال همیشگی و روبهرو شدن با ابزارهای آنلاین، موجب شده است تجربه آزمون برای همه دانشآموزان یکسان نباشد.
هر تغییری در شیوه برگزاری امتحان، فقط یک تغییر اجرایی نیست، بلکه مستقیم بر تجربه روانی دانشآموز اثر میگذارد. شیوه آزمون گرفتن میتواند بر سطح اضطراب، اعتمادبهنفس، تمرکز، کیفیت پاسخگویی و حتی برداشت دانشآموز از تواناییهای خودش اثر بگذارد و به همین دلیل بررسی امتحانات مجازی فقط از منظر فنی یا آموزشی کافی نیست و باید از زاویه روانی و تربیتی هم مورد توجه قرار بگیرد.
دانشآموزان در معرض مجموعهای از عوامل مزاحم / تمرکز در فرایند امتحان، فقط به آمادگی درسی وابسته نیست
مائده سلیمی، روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه امتحانات مجازی به یکی از مهمترین تجربههای آموزشی دانشآموزان تبدیل شده است، به خبرنگار ایمنا میگوید: این تجربه در کنار مزایا و ضرورتهای اجرایی، از منظر روانشناسی تربیتی نیز پرسشهای جدی درباره کیفیت تمرکز دانشآموزان ایجاد کرده است و برگزاری آزمون در خانه، دانشآموز را در معرض مجموعهای از عوامل مزاحم قرار میدهد که ممکن است کیفیت توجه و عملکرد او را تحت تأثیر قرار دهد.
وی با بیان اینکه تمرکز در فرایند امتحان، فقط به آمادگی درسی وابسته نیست و محیط نقش تعیینکنندهای در آن دارد، میافزاید: در جلسه امتحان حضوری، دانشآموز وارد فضایی میشود که بهصورت مشخص برای آزمون تعریف شده است، فضایی با سکوت نسبی، نظم یکسان و حداقل محرکهای بیرونی، اما در امتحان مجازی این شرایط تغییر میکند.
روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه محیط خانه برخلاف کلاس درس، محیطی چندمنظوره است و حضور صداهای روزمره، رفتوآمد اعضای خانواده یا استفاده همزمان از ابزارهای دیجیتال، تمرکز دانشآموز را با اختلال روبهرو میکند، تصریح میکند: در کنار عوامل محیطی، نگرانیهای فنی نیز به یکی از منابع تازه اضطراب امتحان تبدیل شده است.
دغدغههایی که اضطراب مضاعف ایجاد میکند
سلیمی ادامه میدهد: دغدغههایی همچون قطع اینترنت، اختلال سامانه، ارسال نشدن پاسخنامه یا محدودیت زمان برای بارگذاری فایل، بخشی از ذهن دانشآموز را در طول آزمون درگیر میکند و این موضوعی است که به نوعی اضطراب مضاعف ایجاد میکند که دیگر فقط مربوط به پاسخ دادن به سوالات نیست، بلکه به مدیریت همزمان شرایط فنی نیز گره خورده است.
وی با بیان اینکه امتحان مجازی نیازمند مهارت خودتنظیمی در دانشآموزان است، میگوید: در آزمون حضوری، ساختار مدرسه بخشی از نظم را به شکل بیرونی تحمیل میکند، اما در فضای مجازی دانشآموز باید بخش مهمی از این نظم را خودش مدیریت کند و به همین دلیل، امتحان مجازی علاوهبر سنجش یادگیری، بهنوعی توانایی مدیریت فردی و استقلال دانشآموز را نیز محک میزند.
روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه تجربه دانشآموزان در این زمینه یکسان نیست، اضافه میکند: برخی دانشآموزان در محیط خانه احساس آرامش بیشتری دارند و همین آرامش به کاهش استرس امتحان کمک میکند، اما در مقابل، گروهی دیگر نبود فضای رسمی مدرسه را عاملی برای افت تمرکز میدانند و این تفاوت تجربه تا حد زیادی به شرایط خانوادگی، امکانات محیطی خانه، ویژگیهای شخصیتی دانشآموز و میزان آمادگی او برای مدیریت شرایط آزمون بستگی دارد.
بازگرداندن ذهن به وضعیت تمرکز بعد از هر وقفه، انرژی روانی زیادی میطلبد
فاطمه رضازاده، روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه با فرارسیدن زمان امتحانات، یکی از مهمترین دغدغههای دانشآموزان، حفظ تمرکز در شرایطی است که آزمون نه در کلاس درس، بلکه در خانه برگزار میشود، به خبرنگار ایمنا میگوید: امتحان مجازی اگرچه راهکاری برای ادامه روند آموزشی در شرایط خاص به شمار میرود، اما تجربهای متفاوت از آزمون را برای دانشآموزان رقم زده است که در آن ذهن باید همزمان میان پاسخ دادن به سوالها و مدیریت محیط اطراف در رفتوآمد باشد.
وی با بیان اینکه تمرکز در زمان امتحان نیازمند نوعی آمادگی ذهنی و قرار گرفتن در فضای مشخص آزمون است، میافزاید: دانشآموز در مدرسه با ورود به جلسه امتحان از نظر روانی خود را برای پاسخگویی آماده میکند، اما در خانه این مرز ذهنی کمتر شکل میگیرد. دانشآموز ممکن است تنها چند دقیقه پیش از آغاز امتحان در همان فضایی بوده باشد که در آن استراحت کرده، با تلفن همراهش وقت گذرانده یا با خانواده صحبت کرده است و همین جابهجایی سریع میان فعالیتهای روزمره و موقعیت امتحان، حفظ تمرکز را دشوارتر میکند.
روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه بخش دیگری از این چالش به تعدد محرکها در فضای خانه بازمیگردد، تصریح میکند: خانه پر از صدا، تصویر و اتفاقهای پیشبینینشده است و صدای زنگ در، مکالمه اعضای خانواده، روشن بودن تلویزیون یا حتی اعلانهای تلفن همراه میتوانند رشته تمرکز دانشآموز را در چند ثانیه قطع کنند و نکته مهم اینجا است که بازگرداندن ذهن به وضعیت تمرکز بعد از هر وقفه، انرژی روانی زیادی میطلبد و همین مسئله میتواند کیفیت پاسخگویی را کاهش دهد.
فشارهای پنهان تکنولوژیک در امتحانات مجازی / کیفیت سنجش دانشآموزان تحت تاثیر چالش تمرکز
رضازاده با بیان اینکه در این میان نباید نقش فشارهای پنهان تکنولوژیک را نادیده گرفت، ادامه میدهد: نگرانی از قطع اینترنت، کندی بارگذاری پاسخها یا خطاهای سامانه، گاهی از خود سوال امتحان استرسزاتر میشود و این فشار ذهنی، بخشی از توان شناختی دانشآموز را مصرف میکند که در حالت عادی باید صرف تحلیل سوال و یادآوری مطالب شود.
وی میگوید: در این شرایط بر اهمیت آموزش مهارتهای جانبی مانند مدیریت زمان، تنظیم فضای مطالعه و کنترل حواسپرتی تاکید میشود، چراکه موفقیت در امتحان مجازی تنها نتیجه میزان مطالعه نیست و تا حد زیادی به توانایی دانشآموز در مدیریت خود و محیط اطراف او وابسته است.
روانشناس و مشاور کودک و نوجوان با بیان اینکه امتحان مجازی امروز بیش از آنکه فقط یک شیوه برگزاری آزمون باشد، به تجربهای تازه در سنجش دانشآموزان تبدیل شده است، اضافه میکند: تمرکز بخشی جداییناپذیر از فرایند یادگیری و آزمون است و هرجا این تمرکز آسیب ببیند، کیفیت سنجش نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
یکی از موضوعاتی که بیش از همه مورد توجه مشاوران و متخصصان تعلیم و تربیت قرار گرفته، تفاوت تجربه ذهنی دانشآموزان هنگام شرکت در آزمونهای مجازی است؛ اینکه دانشآموز در خانه با چه میزان آمادگی روانی پای امتحان مینشیند، چه عواملی ذهن او را درگیر میکند و چه چیزهایی میتواند کیفیت عملکرد او را تغییر دهد، به یکی از پرسشهای مهم این روزهای آموزش تبدیل شده است.
از سوی دیگر، امتحان مجازی تنها سنجش محفوظات درسی نیست، بلکه در مواردی سنجش توانایی سازگار شدن با شرایط جدید هم هست. دانشآموز باید کنار پاسخ دادن به سؤالها، زمان را مدیریت کند، با فضای دیجیتال ارتباط برقرار کند و خود را با شرایط متفاوت آزمون هماهنگ نگه دارد که همین موضوع موجب شده است امتحان مجازی تجربهای فراتر از یک ارزیابی درسی باشد.
در چنین شرایطی، بررسی ابعاد روانی امتحانات مجازی اهمیت بیشتری پیدا میکند بهویژه در موضوعی همچون تمرکز که یکی از پایههای اصلی موفقیت در آزمون بهشمار میرود. اینکه دانشآموزان در فضای خانه تا چه اندازه میتوانند تمرکز خود را حفظ کنند و چه عواملی این تمرکز را تقویت یا تضعیف میکند، موضوعی است که حالا بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه خانوادهها، مدارس و کارشناسان آموزشی قرار گرفته است.
نظر شما