دزد خاموش؛ از کاهش تدریجی بینایی تا ضرورت غربالگری دوره‌ای

به گزارش خبرگزاری ایمنا، گلوکوم آب‌سیاه چشم، گروهی از بیماری‌های چشمی است که به عصب بینایی آسیب می‌رساند و در صورت درمان نشدن می‌تواند موجب کاهش دائمی بینایی یا حتی نابینایی شود. این بیماری به‌طور معمول به دلیل افزایش فشار داخل چشم ایجاد می‌شود، اما در برخی افراد ممکن است با فشار طبیعی چشم نیز رخ دهد. عصب بینایی وظیفه انتقال تصاویر از چشم به مغز را بر عهده دارد و آسیب به آن تدریجی و بدون درد است.

یکی از خطرناک‌ترین ویژگی‌های آب‌سیاه این است که در مراحل اولیه به طور معمول علامت مشخصی ندارد و بسیاری از بیماران تا زمانی که بخشی از میدان دید خود را از دست ندهند، متوجه بیماری نمی‌شوند. در نوع شایع آن که گلوکوم زاویه باز نام دارد، کاهش دید به‌آرامی و از اطراف میدان بینایی آغاز می‌شود و در مقابل، نوع گلوکوم زاویه بسته می‌تواند ناگهانی ایجاد شود و با درد شدید چشم، تاری دید، سردرد و تهوع همراه باشد.

عوامل مختلفی احتمال ابتلا به گلوکوم را افزایش می‌دهند و افزایش سن، سابقه خانوادگی، دیابت، فشار خون بالا، نزدیک‌بینی شدید و مصرف طولانی‌مدت داروهای کورتونی از مهم‌ترین عوامل خطر هستند، به همین دلیل افرادی که در معرض این عوامل قرار دارند باید منظم معاینه چشم انجام دهند. تشخیص زودهنگام نقش بسیار مهمی در جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد.

آب‌سیاه چشم چیست و چرا افراد به آن مبتلا می‌شوند؟ / وجود سابقه بیماری در خانواده هشداری جدی است

احمدرضا خلیلیان، جراح و متخصص چشم و فلوشیپ فوق تخصصی جراحی قرنیه در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه بیماری گلوکوم که در اصطلاح عامیانه تحت عنوان آب‌سیاه شناخته می‌شود، یکی از عارضه‌های بسیار جدی و خطرناک در حوزه چشم‌پزشکی است که از آن با تعبیر دزد بینایی یاد می‌شود، اظهار کرد: فرد بدون آگاهی و در روندی تدریجی، بینایی خود را از دست می‌دهد و این بیماری در واقع ناشی از افزایش فشار داخل چشم است.

وی با اشاره به عوامل زمینه‌ساز این بیماری افزود: سابقه فامیلی به‌ویژه در نوع زاویه بسته بیماری، از اهمیت بالایی برخوردار است و افرادی که اقوام درجه یک آن‌ها شامل پدر، مادر، خواهر یا برادر به آب‌سیاه مبتلا هستند، سه تا چهار برابر بیشتر از سایر افراد جامعه در معرض ابتلا به این عارضه قرار دارند.

جراح و متخصص چشم و فلوشیپ فوق تخصصی جراحی قرنیه با بیان اینکه وجود سابقه بیماری در خانواده هشداری جدی محسوب می‌شود و ضرورت دارد این افراد به‌ویژه پس از ۴۰ سالگی،  سالانه برای اندازه‌گیری فشار چشم به چشم‌پزشک مراجعه کنند، تصریح کرد: این اقدام به این منظور است که در صورت بروز تغییرات، با تشخیص به‌موقع از آسیب‌های عصبی جبران‌ناپذیر جلوگیری شود.

آب‌سیاه چشم چگونه درمان می‌شود؟ / آسیب‌های واردشده به عصب بینایی قابل‌جبران نیست

خلیلیان با اشاره به اینکه هیچ نشانه خاصی در دیدن یا ظاهر چشم وجود ندارد که فرد بتواند با اتکا به آن، متوجه ابتلا به آب‌سیاه شود و تنها راه شناسایی، معاینات تخصصی پزشکی است، گفت: پس از تشخیص گلوکوم، میزان آسیب عصبی از طریق تصویربرداری ارزیابی و بر آن اساس، مسیر درمان تعیین می‌شود.

وی اضافه کرد: در بیش از ۵۰ درصد موارد، درمان از طریق قطره‌های چشمی برای کنترل فشار چشم صورت می‌گیرد، اما در موارد مقاوم به درمان دارویی، ناگزیر به استفاده از روش‌های لیزری یا جراحی هستیم و باید توجه داشت که تمام روش‌های درمانی آب‌سیاه، چه دارویی و چه جراحی، تنها از پیشرفت بیماری و بدتر شدن شرایط جلوگیری می‌کنند.

جراح و متخصص چشم و فلوشیپ فوق تخصصی جراحی قرنیه با تاکید بر اینکه آسیب‌های واردشده به عصب بینایی قابل‌جبران نیستند، افزود: باید توجه داشت که توقف بیماری و حفظ باقی‌مانده بینایی فرد، دستاوردی بسیار ارزشمند محسوب می‌شود و از این رو، هرگونه تغییر در کیفیت دید، قرمزی یا احساس ناراحتی در چشم را نباید تنها به افزایش سن نسبت داد و ضرورت دارد که با کنار گذاشتن تعارف، برای اطمینان از سلامت چشم به متخصص مراجعه شود.

تهدید سلامت بینایی با بیماری دیابت / ضرورت انجام معاینات دوره‌ای چشم‌پزشکی

خلیلیان با بیان اینکه در کنار گلوکوم، بیماری‌های زمینه‌ای متعددی وجود دارند که سلامت بینایی را تهدید می‌کنند و مهم‌ترین آن‌ها، دیابت است، تصریح کرد: با توجه به شیوع بالای بیماری دیابت ناشی از سبک زندگی و رژیم غذایی، این بیماری یکی از عوامل اصلی آسیب‌های جدی چشمی است.

وی ادامه داد: پیشنهاد می‌شود تمام افراد مبتلا به دیابت، حتی در صورت داشتن بینایی مطلوب و معاینات اولیه رضایت‌بخش، معاینات دوره‌ای چشم‌پزشکی را به‌صورت سالانه انجام دهند، همچنین برای بیمارانی که به‌تازگی تشخیص دیابت و به‌ویژه نوع دوم برای آن‌ها ثبت شده، مراجعه به‌سرعت به چشم‌پزشک برای معاینه ته چشم، جزو اقدامات ضروری اولیه است.

جراح و متخصص چشم و فلوشیپ فوق تخصصی جراحی قرنیه با بیان اینکه اثرات دیابت بر چشم، طیف گسترده‌ای از تغییرات خفیف تا نابینایی را شامل می‌شود، بیان کرد: با توجه به پیشرفت‌های علمی و تکنولوژیک، امروزه امکان تشخیص زودرس این اثرات، پیش از بروز هرگونه علائم و کاهش دید فراهم است و می‌توان با مدیریت سطح دیابت و استفاده از روش‌های درمانی مناسب، سلامت بینایی فرد مبتلا را حفظ کرد.

پزشکان برای تشخیص آب‌سیاه از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند؛ از جمله اندازه‌گیری فشار داخل چشم، بررسی عصب بینایی، آزمایش میدان دید و تصویربرداری از شبکیه. معاینه کامل توسط چشم‌پزشک می‌تواند بیماری را حتی پیش از بروز علائم آشکار شناسایی کند و توصیه می‌شود افراد بالای ۴۰ سال به‌صورت دوره‌ای تحت معاینه چشم قرار بگیرند.

درمان گلوکوم با هدف کاهش فشار داخل چشم و جلوگیری از آسیب بیشتر به عصب بینایی انجام می‌شود. قطره‌های چشمی رایج‌ترین روش درمان هستند، اما در بعضی موارد از لیزر یا جراحی نیز استفاده می‌شود. درمان نمی‌تواند بینایی از دست‌رفته را بازگرداند، اما می‌تواند روند پیشرفت بیماری را کند یا متوقف کند، بنابراین پایبندی به درمان و مراجعه منظم به پزشک اهمیت زیادی دارد.

سبک زندگی سالم نیز می‌تواند به حفظ سلامت چشم کمک کند. ورزش منظم، کنترل قند و فشار خون، تغذیه مناسب و پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای کورتونی از اقدامات مفید هستند، همچنین آگاهی عمومی درباره آب‌سیاه و انجام معاینات دوره‌ای می‌تواند از بسیاری از موارد نابینایی قابل پیشگیری جلوگیری کند.