به گزارش خبرگزاری ایمنا، اهدای عضو، روایت روشن تداوم زندگی است؛ قصهای که در آن، پایان یک نفس، آغاز هزاران تپش میشود. وقتی چراغی در خانهای خاموش میشود، میتوان شعلهای از آن را به خانهای دیگر سپرد تا تاریکی را پس بزند و در جهانی که گاهی از هیاهو لبریز است، اهدای عضو یادآور این حقیقت ناب است که انسان هنوز میتواند ناجی دیگری باشد و این انتخاب، نه فقط یک تصمیم پزشکی، بلکه پیمانی انسانی برای پاسداشت کرامت زندگی است.
ضرورت فرهنگسازی درباره اهدای عضو، ضرورتی برای نجات امید است. بسیاری از جانها در صف انتظار، میان بیم و امید ایستادهاند؛ چشمهایی که به فردا دوخته شده و دلهایی که با هر تپش، دعا میکنند. آگاهیبخشی صحیح میتواند ترسها را به فهم بدل کند و تردیدها را به اطمینان و جامعهای که درباره اهدای عضو سخن میگوید، در حقیقت درباره مهربانی سازمانیافته حرف میزند، درباره اینکه چگونه میتوان ساختاری از عشق بنا کرد تا زندگیها را به هم پیوند دهد.
اهدای عضو، عملی خیرخواهانه و خداپسندانه و تجلی والای ایثار در عصر سرعت و شتاب است و در این انتخاب، انسان از مرزهای خود عبور میکند و به دیگری میرسد، به کودکی که دوباره میدود، به مادری که دوباره میخندد، به پدری که دوباره آغوش میگشاید و این عمل، صدقهای جاری است که نه در صندوقی خاموش، بلکه در سینهای تپنده جریان مییابد و چه زیباتر از آنکه حتی پس از رفتن، دست یاری ما بر شانههای زندگی باقی بماند؟
فرهنگسازی، پلی میان دانستن و دلسپردن است، وقتی خانوادهها پیشاپیش درباره خواستههای خود گفتوگو میکنند، تصمیم در لحظههای سخت، روشنتر و آرامتر گرفته میشود و آموزش در مدرسهها، رسانهها و منبرهای مهربانی، میتواند نسلها را با ارزش بخشیدن آشنا کند. هر روایت موفق از پیوند اعضا، چراغی است که مسیر را روشنتر میکند و نشان میدهد از دل سوگ نیز میتوان شکوفهای از امید رویاند.
اهدای عضو، زبان مشترک وجدانهاست؛ زبانی که در آن، نجات یک جان، نجات جهان است و این انتخاب، شهادتی بیصدا بر ایمان به ارزش زندگی است، ایمانی که از مرزها و تفاوتها عبور میکند و به قلب انسانیت میرسد. در هنگامهای که دلها خستهاند، اهدای عضو یادآور میشود که هنوز میتوان قهرمان بود؛ بیهیاهو و بینام، اما ماندگار.
در لحظهای که خانواده با خبر مرگ مغزی عزیزشان روبهرو میشود، دنیا برایشان از حرکت میایستد؛ غم، شوک و ناباوری در کنار واژههایی میآید که فهمشان سخت است، اما همین یک انتخاب اگر با آگاهی و آرامش همراه شود، میتواند پلی میان سوگ و زندگی باشد و اهدای عضو، نتیجه اعتماد و شفافسازی است که به خانواده کمک میکند در تاریکترین ساعات، با قلبی آرامتر حقیقت را بفهمد و آگاهانه قدم بردارد، با توجه به ضرورت فرهنگسازی نسبت به اهدای عضو در جامعه، با مریم خلیفه سلطانی، مسئول واحد فراهمآوری اعضای پیوند مرکز آموزشی درمانی الزهرا (س) اصفهان گفتوگویی داشتیم که شرح آن را در ادامه میخوانید.
ایمنا: با توجه به اختیاری بودن اهدای عضو در کشور، فرهنگسازی در افزایش این امر خداپسندانه چه جایگاهی دارد و مهمترین چالش در این حوزه چیست؟
خلیفه سلطانی: اهدای عضو در کشور اجباری نیست و به طور کامل اختیاری است و به همین دلیل تنها اقدامی که میتوان برای افزایش میزان رضایت خانوادهها به این اقدام خداپسندانه انجام داد، فرهنگسازی در جامعه است.
همچنان مهمترین چالش در حوزه اهدای عضو، رضایت داشتن یا نداشتن خانواده فرد است و اگر خانواده رضایت نداشته باشد، با از دست رفتن زمان و در نهایت ایست قلبی فرد، اعضای قابل اهدا از بین میرود.
حتی رضایت دیرهنگام خانواده نیز میتواند باعث شود بعضی از اعضای قابل اهدای فرد به مرحله اهدا نرسد و به عنوان مثال از پنج عضو قابل اهدا، تنها یک عضو به مرحله اهدا برسد، از همین رو آگاهیرسانی و فرهنگسازی، نقش کلیدی در افزایش رضایت بهموقع خانوادهها دارد.
ایمنا: چه تفاوتی میان کما و مرگ مغزی وجود دارد و چه اقدامات آموزشی و فرهنگی میتواند اعتماد و آرامش خانوادهها را در زمان تصمیمگیری افزایش دهد تا زمینه اهدای عضو بهموقع فراهم شود؟
خلیفه سلطانی: برخورد اولیه با خانواده فرد مرگ مغزی، لحظهای بسیار حساس و دشوار است، در این شرایط ابتدا به خانواده توضیحات لازم درباره وضعیت فرد ارائه میشود و تمایز میان کما و مرگ مغزی برای آنها تبیین میشود.
مرگ مغزی، مرگ قطعی و غیرقابل بازگشت است و هیچ مرکزی قادر به درمان یا بازگرداندن حیات به مغز از دست رفته نیست، اما در مقابل، کما به عنوان یک خواب غیرطبیعی و بیمارگونه تعریف میشود که در آن مغز ضعیف شده است، اما همچنان حیات دارد و احتمال بهبودی، هرچند اندک، وجود دارد.
با توجه به اینکه قلب فرد مرگ مغزی به صورت مصنوعی و با دستگاه زنده نگه داشته میشود، اما این وضعیت پایدار نیست و ممکن است بین چند ساعت تا چند روز، با وجود تمام اقدامات درمانی، قلب دچار ایست شود، بنابراین زمان طلایی برای تصمیمگیری خانواده جهت اهدای عضو بسیار کوتاه است و هرگونه تأخیر میتواند منجر به از دست رفتن اعضای قابل اهدا شود و تنها پس از تأیید قطعی مرگ مغزی، اجازه برداشت اعضا داده میشود.
ایمنا: وضعیت آماری اهدای عضو در استان اصفهان چگونه است، چه تعداد اهدای عضو در سال ۱۴۰۴ ثبت شده و بیشترین آمار عضو پیوندی مربوط به کدام عضو است؟
خلیفه سلطانی: میزان رضایت خانوادهها به اهدای عضو عزیزان خود در استان اصفهان حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد موارد است. در سال ۱۴۰۴، ۷۴ مورد مرگ مغزی در استان به مرحله اهدای عضو رسید که در این موارد مرگ مغزی، ۱۷۹ عضو برداشت شد.
آمار مذکور نشاندهنده مشارکت قابل توجه خانوادهها در این اقدام انسانی و خداپسندانه است، هرچند همچنان ظرفیت برای افزایش این میزان وجود دارد. در دو سال اخیر با هماهنگی مسئولان دانشگاه علومپزشکی اصفهان، معاونت درمان و دانشکده پزشکی و با تقویت بخشهای مختلف تیم اهدای عضو، آمار اهدای عضو نسبت به پیش از این بازه زمانی افزایش خوبی داشته است.
در این بازه زمانی، تعداد پیوند کلیه از مرگ مغزی نسبت به تعداد اهداکنندگان زنده کلیه بیشتر بوده است؛ بیشترین آمار عضو پیوندی مربوط به کلیه است که امری طبیعی محسوب میشود، زیرا هر فرد مرگ مغزی دو کلیه دارد.
بیشترین سن افراد در لیست انتظار برای پیوند اعضا بین ۴۰ تا ۶۰ سال است و اصفهان از استانهای بزرگی است که آمار اهدای عضو بالایی دارد. در استان پیش از همهگیری کرونا ۸۶ مورد پیوند کبد انجام شده بود که با شیوع بیماری متوقف شد، اما از مرداد ۱۴۰۳ پیوند کبد مجدد از سر گرفته شد، همچنین از اسفند ۱۴۰۳ برداشت نسج قرنیه و سایر نسوج چشمی برای نخستین بار در استان انجام شد.
ایمنا: هر فرد مرگ مغری چند عضو میتواند اهدا کند و از زمان اعلام رضایت کتبی خانواده تا انتقال اهداکننده به اتاق عمل چه روندی طی میشود و چرا اعلام زودهنگام رضایت اهمیت دارد؟
خلیفه سلطانی: هر فرد مرگ مغزی میتواند تا هشت عضو شامل قلب، کبد، کلیهها، ریهها، لوزالمعده و قسمتی از روده را اهدا کند و علاوه بر آن، ۵۳ نسج مانند نسوج چشمی، دریچههای قلبی و استخوانها نیز قابل اهدا هستند.
روند اهدای عضو و پیوند اعضا نیازمند همکاری بخشهای مختلف بیمارستانها است و همه بخشها باید در مدت زمانی کوتاه، فعالیت گستردهای داشته باشند تا امکان اهدای عضو فراهم شود و بدون همکاری بخشهای مختلف یک بیمارستان یا حتی چند بیمارستان، امکان انجام موفق اهدای عضو وجود نخواهد داشت.
از زمانی که خانواده رضایت کتبی خود را برای اهدای اعضا اعلام میکنند تا زمانی که اهداکننده به اتاق عمل منتقل میشود، ۱۲ تا ۷۲ ساعت طول میکشد. این بازه زمانی به دلیل ضروری بودن طی شدن فرایند آزمایشها و مراحل تأیید است تا فرد برای اهدای اعضا آماده شود.
زمان طلایی ثبتشدهای برای اهدای عضو وجود ندارد، اما هرچه رضایت خانواده زودتر اعلام شود، تعداد اعضای قابل اهدا بیشتر خواهد بود، همچنین عضو پیوندی پس از پیوند، کیفیتی بیشتر و عملکرد بهتری در بدن گیرنده عضو خواهد داشت و از همین رو اعلام سریع رضایت، هم بر کمیت و هم بر کیفیت پیوند تأثیرگذار است.
ایمنا: مهمترین دلایل مخالفت برخی خانوادهها با اهدای عضو چیست و چه توضیحاتی برای رفع نگرانیهای آنها ارائه میشود؟
خلیفه سلطانی: دلایل رضایت ندادن خانوادهها متفاوت است، اما یکی از مهمترین نگرانیهایی که از سوی خانوادهها مطرح میشود، ترس از تحویل گرفتن پیکر عزیزشان با بدشکلی است که برای آنها توضیح داده میشود که در روند اهدای عضو، یک خط جراحی از گردن تا ناف باز و سپس با بخیه بسته میشود و هیچ بدشکلی ایجاد نمیشود و این بخیه مشابه زمانی است که فرد تحت یک عمل جراحی قرار میگیرد.
از دیگر دلایل، انتظار معجزه است؛ برخی خانوادهها امیدوار هستند که شاید اتفاقی رخ دهد و عزیزشان بازگردد، به همین دلیل از اعلام رضایت امتناع میکنند که در این موارد، تیم فراهمآوری تلاش میکند با توضیح علمی و شفاف، شرایط مرگ مغزی و غیرقابل بازگشت بودن آن را برای خانوادهها تبیین کند.
همچنین به خانوادهها اطمینان داده میشود که اهدای عضو از مرگ مغزی با نظارت کامل وزارت بهداشت، دانشگاه علومپزشکی، معاونت درمان و مراجع قانونی انجام میشود و خرید و فروش اعضا ممنوع است.
به طور کلی دو اصل بسیار مهم در اهدای عضو از مرگ مغزی وجود دارد؛ نخست اینکه هیچ تبادل مالی میان اهداکننده و گیرنده عضو وجود ندارد و دوم اینکه اجازه معرفی خانواده اهداکننده و گیرنده عضو به یکدیگر داده نمیشود و این اصول برای حفظ سلامت اخلاقی، قانونی و انسانی فرایند اهدای عضو رعایت میشود.
ایمنا: افراد چگونه میتوانند برای دریافت کارت اهدای عضو ثبتنام و کارت خود را دریافت کنند؟
خلیفه سلطانی: برای دریافت کارت اهدای عضو، افراد میتوانند به وبگاه انجمن اهدای عضو ایرانیان مراجعه و ثبتنام کنند و در صورتی که تمایل به دریافت نسخه فیزیکی کارت داشته باشند، میتوانند به واحد فراهمآوری اعضا در بیمارستان الزهرا (س) مراجعه و کارت خود را به صورت فیزیکی دریافت کنند.
نظر شما