به گزارش خبرگزاری ایمنا، سالروز شهادت امام محمدتقی(ع) فرصتی مغتنم برای تأمل در ابعاد عمیق امامت و بازخوانی معیارهای هدایت در مکتب تشیع است. امامت آن حضرت در سنین نوجوانی، یکی از نقاط عطف تاریخ تشیع بود. این واقعه در عین حال، پاسخی روشن به پرسش دیرین پیرامون نسبت سن و شایستگی در نظام الهی بود. درک امامت، فراتر از درک متعارف بشری از بلوغ و تجربه، نیازمند نگاهی توحیدی به جریان هدایت الهی است؛ جریانی که در آن، سن و سال ظاهری، در برابر حکمت و اراده پروردگار، جایگاهی ثانویه پیدا میکند.
تاریخ، گواه آن است که شخصیتهای برجسته و اولیای الهی، گاهی در سنین پایین، عهدهدار مسئولیتهای خطیر شدهاند؛ این امر بیانگر اعتباری است که خداوند به بندگان خاص خویش عطا میکند. نمونههایی در قرآن کریم نیز وجود دارد که گویای این حقیقتند که کمال و درک الهی، مقید به گذر زمان و طی مراحل سنی متعارف نیست. در دوران امامت امام جواد (ع) نیز، بسیاری از بزرگان و راویان حدیث، با پذیرش جایگاه امامت آن حضرت، فهم خود را از معیارهای حقیقی رهبری دینی به نمایش گذاشتند. این پذیرش، برپایه شناخت جایگاه امامت بهعنوان موهبتی الهی و نه اکتسابی صرف، صورت گرفت.
این آموزه بنیادین، در دوران غیبت امام عصر (عج) نیز، راهگشای فهم ما از مسئله زعامت شیعه است. در دورانی که دسترسی مستقیم به امام معصوم (ع) میسر نیست، هدایت جامعه بر عهده نواب عام ایشان، یعنی فقها و مجتهدان جامعالشرایط، قرار میگیرد. معیارهای این صلاحیت، همچون امامت، از سنخ ظرفیتهای معنوی، علمی و مدیریتی است که در طول سالیان متمادی، با مجاهدت و تهذیب نفس حاصل میشود.
فرایند انتخاب ولی فقیه، خود تجلیگاه این اصل است. در این فرایند، نه سن و سال، بلکه شاخصههایی همچون عمق فقاهت، گستردگی دانش، عدالت و تقوای مثالزدنی و توانایی درک و مدیریت پیچیدگیهای عصر حاضر، مورد ارزیابی قرار میگیرد؛ تجارب تاریخی و روند شناسایی رهبران دینی در دوران معاصر، نشاندهنده آن است که این انتخاب، حاصل سالها تلاش، تحقیق، تزکیه نفس و در نهایت، احراز شرایطی است که فرد را برای پذیرش مسئولیت عظیم هدایت جامعه در عصر غیبت، شایسته میگرداند.
در معادلههای الهی، سن و سال شاخص تعیینکنندهای برای اعطای مقام و مأموریت نیست
حجتالاسلام مهدی مشکیباف، عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی (ره) و قائممقام مرکز تحقیقات حکمت اسلامی مجلس خبرگان رهبری در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: با حضور شخصیتهای ممتاز در پیرامون امام جواد (ع)، مسئله امامت در دوره ایشان جایگاهی ویژه پیدا کرد و از زمان امام جواد (ع)، برای نخستین بار شیعه در ظاهر با آزمونی پیچیده روبهرو شد؛ در این دوران، یکی از عناصر اساسی در هدایت فکری و اعتقادی جامعه، تربیتیافتگان مکتب اهلبیت (ع) بودند.
وی افزود: وجود مبارک امام جواد (ع) در سن هشتسالگی به مقام امامت رسیدند؛ در این زمینه باید توجه داشت که گرچه در نگاه ظاهری، سن ایشان اندک به نظر میرسد، اما بر اساس معارف دینی، اولیای الهی پیش از این عالم، عوالم دیگری را پشت سر گذاشتهاند و در آن عوالم به مراتبی از کمال دست پیدا کردهاند، بنابراین دستیابی آنها به مقامات الهی در این دنیا، بدون پیشینه و سابقه نبوده است و درواقع تمام اهلبیت (ع) پیش از ورود به این عالم، مراحلی را طی کردهاند که زمینهساز جایگاه امامت آنها در این دنیا بوده است.
قائممقام مرکز تحقیقات حکمت اسلامی ادامه داد: بر این اساس، هنگامی که درباره امام جواد (ع) سخن گفته میشود، اگرچه سن ظاهری امام جواد (ع) هشت سال بوده است، اما خداوند متعال ایشان را به مرحلهای از رشد و کمال رسانده بود که آمادگی دریافت ودایع امامت و بروز ویژگیهای ممتاز رهبری الهی را داشتند؛ در تاریخ انبیا نیز نمونههایی از این حقیقت دیده میشود، همچون حضرت عیسی (ع) که در کودکی به سخن آمدند و این موارد نشان میدهد که در معادلههای الهی، سن و سال معیار تعیینکنندهای برای اعطای مقام و مأموریت نیست.
مشکیباف با اشاره به مسئله ولایتپذیری و جایگاه ویژه اهلبیت (ع) در میان پیروانشان عنوان کرد: نقل شده است علی بن جعفر، عموی امام رضا (ع) و از فرزندان امام کاظم (ع) که شخصیتی سالخورده و دارای شاگردان فراوان در مدینه بود، در برابر امام جواد (ع) نهایت تواضع را نشان میداد و در برابر ایشان خم میشد و دست آن حضرت را میبوسید؛ هنگامی که برخی به او اعتراض کردند که این رفتار با سن و جایگاه علمی او سازگار نیست، پاسخ داد: «خداوند مقامی به او عطا کرده که به من نداده و مرا مأموم او قرار داده است.» این روایت در تاریخ باقی مانده و نشاندهنده درک صحیح از نظام امامت است.
شایستگی و صلاحیت؛ معیار اصلی ارزیابی جایگاهها و مسئولیتهای الهی
وی اضافه کرد: بر این اساس، درک درست نظام امامت مستلزم آن است که مسئله سنوسال بهعنوان معیار اصلی در نظر گرفته نشود، گاهی در تحلیلهای ظاهری، افراد در معادلات سنی دچار اشتباه میشوند و از فهم صحیح حقیقت بازمیمانند، همچنین باید توجه داشت که همانگونه که اهلبیت (ع) از ویژگیهای ممتاز الهی برخوردار بودند، پیروان راستین مکتب آنها نیز گاه مشمول عنایات خاص الهی میشوند و این بدان معنا نیست که آنها معصوم هستند، بلکه خداوند متعال در مواردی ویژگیها و مسئولیتهای ویژهای به برخی افراد عطا میکند.
قائممقام مرکز تحقیقات حکمت اسلامی خاطرنشان کرد: بهعنوان نمونه، در تاریخ اسلام، فردی در سنین جوانی و حدود نوزده یا بیست سالگی، از سوی پیامبر اکرم (ص) به فرماندهی یکی از مهمترین لشکرها منصوب شد و این در حالی بود که افراد باتجربه و سالخورده بسیاری در آن سپاه حضور داشتند؛ پیامبر اکرم (ص) تأکید فرمودند که همگان باید تحت فرمان او باشند و حتی در روایتی آمده است که تخلفکنندگان از فرمان او نکوهش شدند. این واقعه نیز نشان میدهد که در منطق الهی، معیار اصلی شایستگی و صلاحیت است، نه سن ظاهری افراد.
مشکیباف با تاکید بر اینکه نباید معادلات سنی را معیار نهایی در ارزیابی جایگاهها و مسئولیتهای الهی قرار داد، چراکه در سنت الهی، معیارهای عمیقتری حاکم است، افزود: بر اساس معارف دینی، خداوند متعال عنایات ویژهای به اهلبیت عصمت و طهارت (ع) اعطا فرموده و آنها را بهعنوان واسطه فیض میان خود و مردم قرار داده است؛ در دوران کنونی نیز که عصر غیبت امام زمان (عجلاللهتعالیفرجهالشریف) است، مسئله هدایت و زعامت جامعه شیعه در چهارچوب نیابت عام مطرح میشود.
وی تاکید کرد: در طول این دوران، تاکنون دو تن از نواب عام، مسئولیت زعامت اجتماعی شیعه را بر عهده داشتهاند و پس از آنها، سومین شخصیت در این جایگاه قرار گرفته است. در این زمینه، موضوع «کشف» ولی فقیه اهمیت اساسی دارد؛ به این معنا که زعامت، امری انتصابی از سوی اشخاص یا سلیقهها نیست، بلکه فرایندی برپایه شناسایی و احراز شرایط و ویژگیهای لازم است.
نسبت امامت امام جواد (ع) با تعیین زعامت رهبری شیعه / معیارهای اصیل رهبری دینی در مکتب تشیع
عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی (ره) گفت: در مسئله ولایت، فردی که عهدهدار زعامت شیعه میشود باید واجد مجموعهای از شرایط و ویژگیهای مشخص باشد و صرف برخورداری از جایگاههای علمی یا اجتماعی، بهتنهایی کفایت نمیکند، بلکه احراز جامع شرایط، ملاک تعیینکننده است؛ از همینرو، شناسایی و معرفی ولیّ عام در دوران غیبت باید از مسیر رسمی و تخصصی انجام گیرد.
مشکیباف با اشاره به شهادت آیتالله سیدعلی خامنهای عنوان کرد: پس از شهادت جانسوز رهبر پیشین، مجلس خبرگان رهبری در بازهای چندروزه با برگزاری جلسات متعدد و مباحثههای کارشناسی، به بررسی دقیق گزینههای واجد شرایط پرداخت و در نهایت با جمعبندی نهایی، فردی را که دارای همه ویژگیهای لازم بود، بهعنوان زعیم شیعه معرفی کرد و این فرایند بر پایه بررسیهای فقهی، حقوقی و مدیریتی انجام شد.
وی ادامه داد: در ارزیابی صلاحیت زعامت، معیارهایی همچون فقاهت در بالاترین سطح، عدالت و تقوا، پاکدستی، بینش دینی عمیق و توانایی مدیریت و کفایت در عرصه حکمرانی مورد توجه قرار میگیرد و فرد منتخب باید هم در حوزه استنباط و فهم دینی در جایگاهی ممتاز قرار داشته باشد و هم در عرصه مدیریت کلان و شناخت میدانی از مسائل جامعه، تجربه و توان لازم را دارا باشد.
این کارشناس دین خاطرنشان کرد: در این میان، ممکن است بعضی مسئله سن را بهعنوان عامل مؤثر مطرح کنند، اما بر اساس ادبیات دینی و سیره اهلبیت علیهمالسلام، سن و سال بهتنهایی معیار تعیینکننده نیست و آنچه ملاک ارزشگذاری و واگذاری مسئولیتهای الهی و اجتماعی است، اوصاف، ویژگیها و شایستگیهای فردی است؛ همانگونه که در موضوع امامت امام جواد (ع) نیز سن ظاهری مانع از احراز مقام امامت نشد، در سایر مسئولیتهای دینی نیز معیار اصلی، برخورداری از شرایط و صفات لازم است.
مشکیباف افزود: در نظام ولایت، ملاک نهایی نه سن ظاهری، بلکه جامعیت در فقاهت، عدالت، تقوا و کفایت مدیریتی است و معادلات سنی در این چارچوب نقش تعیینکنندهای ندارد.
به گزارش ایمنا، در نگاه عمیق شیعه، سنجش ارزش افراد و واگذاری مسئولیتهای خطیر، همواره بر مدار معیارهای حقیقی استوار بوده است. با این رویکرد، درسی بزرگ از سیره امام جواد (ع) آموختیم؛ آنجا که امامت در سنین نوجوانی، جلوهای از اراده الهی و برتری ظرفیتهای معنوی بر محدودیتهای ظاهری بود. این اصل بنیادین، یعنی اولویت جوهر وجودی بر ظواهر گذران، در دوران غیبت امام عصر (عج) نیز، چراغ راهنمای انتخاب خردمندانه رهبران دینی جامعه باقی مانده است.
رهبری دینی در عصر غیبت، بر پایه کشف و احراز فقاهت، عدالت، تقوا و کفایت مدیریتی استوار است. این شرایط، نتیجه سالها مجاهدت علمی، تزکیه نفس و تهذیب روحی است، بنابراین معیار اصلی در تعیین جایگاه رهبری، تنها سن و سال یا عناوین ظاهری نیست، بلکه شایستگیهای حقیقی و توانمندیهای درونی است که فرد را قادر به هدایت جامعه در مسیر صراط مستقیم الهی میسازد. این جوهر وجودی، همان اصلی است که در امامت امام جواد (ع) تجلی پیدا کرد و امروز نیز، ملاک انتخاب و اعتماد به رهبران دینی ماست.
نظر شما