به گزارش خبرگزاری ایمنا، با گسترش روزافزون شهرنشینی و تشدید پدیدههای اقلیمی، نگاه به فضای سبز شهری از «تزئینات» به «زیرساخت حیاتی» تغییر کرده است. کارشناسان معتقدند بازنگری در کاشت و مدیریت فضای سبز، کلید حل چالشهای هوایی، گرمایی و روانی در کلانشهرها است.
طی سالهای اخیر تمرکز مدیران شهری و برنامهریزان بر تغییر رویکرد در مدیریت فضای سبز افزایش پیدا کرده است. این تغییرات تنها به کاشت درختان جدید محدود نمیشود، بلکه شامل انتخاب گونههای گیاهی مقاوم به کمآبی، طراحی پارکهای هوشمند و ایجاد کریدورهای اکولوژیک میشود.
تغییر در پوشش فضای سبز شهری امروزه دیگر یک انتخاب لوکس نیست، بلکه به یک ضرورت اجتنابناپذیر تبدیل شده است.
پوشش گیاهی نقش حیاتی در تصفیه هوا ایفا میکند؛ آنها گرد و غبار و آلایندههای سمی را جذب و هوایی پاکتر برای تنفس شهروندان فراهم میکنند، از سوی دیگر مدیریت آبهای سطحی در بارانهای شدید بدون فضای سبز هوشمند غیرممکن است.
گیاهان همچون اسفنج عمل و آب را جذب میکنند که از وقوع سیلابهای ناگهانی جلوگیری میکند، در کنار این مزایای فیزیکی حضور طبیعت در شهر تأثیر عمیقی بر سلامت روان مردم دارد و با کاهش استرس و اضطراب، حس آرامش را به زندگی روزمره باز میگرداند.
ایجاد تنوع زیستی در فضای سبز، پناهگاهی امن برای پرندگان و حشرات فراهم و تعادل اکوسیستم شهری را حفظ میکند، بنابراین سرمایهگذاری روی فضای سبز بومی و هوشمند، گامی اساسی برای ساختن شهری پایدارتر و سالمتر است.
یکی از مهمترین دلایل تغییر فضای سبز، مقابله با پدیده «جزیره گرمایی» است. استفاده از گونههای گیاهی با سایهاندازی گسترده و پوشش گیاهی متراکم، میتواند دمای سطح شهر را تا چند درجه کاهش دهد، این امر نهتنها آسایش شهروندان را تأمین میکند، بلکه مصرف انرژی برای سرمایش ساختمانها را بهطور چشمگیری کاهش میدهد.
«جزیره گرمایی» در کلانشهرهای پرجمعیت به یکی از چالشهای اصلی تبدیل شده است و مصالح ساختمانی همچون بتن و آسفالت، گرمای خورشید را جذب میکند و شبها نیز آن را بازتاب میدهد که نتیجهاش افزایش چند درجهای دمای شهر نسبت به مناطق اطراف است.
برای مقابله با این پدیده، بازنگری در فضای سبز شهری نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت حیاتی است. استفاده از گونههای گیاهی با سایهاندازی گسترده و پوشش متراکم همچون چترهای غولپیکر عمل و از تابش مستقیم آفتاب به سطوح شهری جلوگیری میکند، این اقدام موجب کاهش چشمگیر دمای سطح شهر و ایجاد آسایش برای شهروندان میشود.
علاوه بر جنبه زیستمحیطی، این تغییرات تأثیر مستقیمی بر اقتصاد انرژی دارد و با کاهش دمای محیط، نیاز به استفاده از سیستمهای سرمایشی همچون کولرگازیها بهطور قابلتوجهی کاهش پیدا میکند که منجر به صرفهجویی در مصرف برق، کاهش هزینههای شهروندان و کاهش فشار بر شبکه توزیع انرژی شهر میشود، بنابراین توسعه هوشمند فضای سبز، سرمایهگذاری دوجانبهای برای سلامت جامعه و اقتصاد پایدار است.
علی نیکبخت، متخصص فضای سبز شهری و استاد دانشگاه صنعتی اصفهان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا میگوید: فضای سبز به طور کلی موجب آسایش اقلیمی میشود به این معنا که رطوبت را افزایش میدهد موجب خنک شدن، کاهش دمای هوا و ایجاد سایه میشود.
وی میافزاید: ما در کشوری زندگی میکنیم که در بیشتر مناطق آن، بیشتر از ۳۴۰ روز آفتابی داریم بنابراین داشتن سایه برای شهرهای ما حیاتی است و باید در توسعه درختان شهرها اهتمام داشته باشیم.
استاد دانشگاه صنعتی اصفهان عنوان میکند: کاشت درختان در شهرها، خیابانها و معابر باید به نحوی انجام شود که سایهانداز باشد، چنانچه طراحیهای قدیم در اصفهان، یزد به همین نحو بوده است اما امروزه و در خیابانسازیهای جدید کمتر به این موضوع توجه میشود.
نیکبخت خاطرنشان میکند: زمانی که دمای هوا از ۴۰ درجه سانتیگراد بالاتر میرود، هم برای درختان و هم برای انسانها آسیبزا است؛ طبق بررسیهای علمی در روزهایی که هوا بیش از اندازه گرم میشود تعداد سکتههای قلبی نیز افزایش پیدا میکند.
وی ادامه میدهد: در فضاهایی که درختان و فضای سبز وجود دارد به نسبت مکانی که درخت وجود ندارد، هوا هشت تا ۱۰ درجه سلسیوس خنکتر است.
استاد دانشگاه صنعتی اصفهان اظهار میکند: جزایر گرمایی امروزه به دلیل رایج شدن آسفالت و ایزوگامی که در شهرها مورد استفاده قرار میگیرد، بیشتر از گذشته شهرها را تحت تاثیر قرار داده است در حالی که در گذشته کاهگل در بناها مورد استفاده قرار میگرفت که بر کاهش دمای شهرها اثرگذار بود.
نیکبخت اظهار میکند: آسفالت خیابانها، ایزوگام سقف منازل و استفاده بیش از اندازه از سیستمهای گرمایشی اسپیلوت به ایجاد جزایر گرمایی کمک و شرایط زیست در داخل شهرها را دشوار میکند، بنابراین با ایجاد الگوی شهرسازی و طراحی فضای کمنیاز به آب در کنار ایجاد فضای سبز حجمی و کاشت درختان میتوانیم کیفیت زندگی شهروندان را افزایش دهیم.
تغییر در تراکم و نوع گیاهان، نقش مستقیمی در جذب آلایندهها و ذرات معلق دارد. متخصصان محیطزیست تأکید میکنند که فضای سبز هوشمند بهعنوان یک ریه طبیعی عمل و با کاهش آلودگی هوا، از بروز بیماریهای تنفسی پیشگیری میکند.
با توجه به بحران کمآبی، گذار از فضای سبز سنتی به گونههای بومی و کممصرف، یک ضرورت اجتنابناپذیر است، این تغییرات موجب میشود شهرها در برابر خشکسالیهای آینده تابآوری بیشتری داشته باشند و منابع آب شرب و کشاورزی هدر نرود.
طراحی مجدد پارکها و بوستانها با تمرکز بر فضاهای تعاملی موجب میشود مردم بیشتر از فضای سبز استفاده کنند که این موضوع به کاهش انزوا و افزایش نشاط اجتماعی کمک شایانی میکند.
برای بهبود و تغییر پوشش گیاهی، نخستین گام انتخاب گونههای بومی و سازگار با اقلیم منطقه است تا نیاز آبی کاهش پیدا کند، به علاوه اصلاح خاک با افزودن کودهای آلی و کمپوست، کیفیت بستر رشد را ارتقا میدهد.
استفاده از سیستمهای آبیاری هوشمند و قطرهای نیز برای جلوگیری از هدررفت آب و رساندن مستقیم رطوبت به ریشهها ضروری است و بازیافت ضایعات گیاهی به صورت کمپوست و بازگرداندن آن به خاک، چرخه حیات را در محیط شهری حفظ میکند.
لازم است مدیریت شهری با تدوین برنامههای بلندمدت و علمی، رویکردی فراتر از کاشت صرف داشته باشد. شهرداریها موظف هستند قوانین سختگیرانهای برای مصرف بهینه آب وضع و استفاده از گیاهان مقاوم به خشکی را در معابر الزامی کنند.
آموزش عمومی و مشارکت دادن شهروندان در نگهداری فضای سبز نیز از دیگر وظایف کلیدی مدیریت شهری است، همچنین اختصاص بودجه کافی برای نگهداری و بهرهگیری از فناوریهای نوین همچون سنسورهای رطوبت خاک، نظارت دقیق بر سلامت درختان و پیشگیری از از بین رفتن آنها از جمله اقدامات حیاتی برای تضمین پایداری و شادابی فضای سبز شهرهاست.
به نظر میرسد آینده شهرهای پایدار در گروِ تغییرات هوشمندانه در فضای سبز است، این تغییرات نهتنها چهره شهر را زیباتر میکند، بلکه تضمینکننده سلامت و امنیت زیستی نسلهای آینده خواهد بود.
نظر شما