آزاده رضایی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا در کرمانشاه با بیان اینکه در صورت پرداخت نشدن حق بیمه کارگران توسط کارفرما ، کارگر از چه مسیرهایی میتواند حقوق خود را پیگیری کند، اظهارکرد: با توجه به اینکه پرداخت حق بیمه از تعهدات قانونی کارفرما به شمار میرود، زمانی که حق بیمه کارگر پرداخت نشود، میتواند روی حقوقی همچون سابقه بیمه، برخورداری از خدمات درمانی و در ادامه آینده شغلی و بازنشستگیاثر مستقیم بگذارد. در چنین شرایطی کارگر نه تنها نباید به انتظار بماند بلکه باید با مستندسازی وضعیت، پیگیری از مجاری قانونی و طرح شکایت اقدام حقوقی متناسب به مسئله را دنبال کند.
وی همچنین افزود: مهمترین نکته برای کارگر،جمعآوری مدارک و شواهد از جمله قرارداد یا حکم کار، فیش حقوقی، رسیدها و هر نوع مستنداتی است که رابطه کاری و انجام تعهدات را نشان دهد، سپس، با استفاده از این مستندات میتوان برای مطالبه حق بیمه معوق و جلوگیری از تکرار تخلف، از مسیرهای قانونی اقدام کرد.
کارشناس ارشد حقوق بین الملل و مدیر عامل موسسه حقوقی ساعیان و حق مدار ماد گفت: در قانون کار و تأمین اجتماعی ایران، پرداخت نشدن حق بیمه کارگران توسط کارفرما یک تخلف جدی محسوب میشود و هم برای کارگر و هم برای کارفرما آثار مهمی دارد.
رضایی افزود: تکلیف قانونی کارفرما طبق ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرما مکلف است تمام کارگران شاغل را نزد سازمان تأمین اجتماعی بیمه کند و حق بیمه را ماهانه پرداخت کند و همچنین طبق قانون تأمین اجتماعی، اگر کارفرما بیمه را پرداخت نکند، سازمان تأمین اجتماعی میتواند بازرسی انجام دهد. سابقه کارگر را بر اساس گزارش بازرسی ثبت کند. حق بیمه را با جریمه (حدود ۲٪ در ماه) از کارفرما وصول کند.
وی خاطرنشان کرد: در وضعیت حقوقی کارگر، اگر بیمه پرداخت نشده باشد، کارگر مقصر نیست و همچنان حقوق قانونی او محفوظ است.
رضایی با اشاره به اقداماتی که کارگر در مرحله نخست انجام دهد، افزود: در اینجا کارگر میتواند درخواست بازرسی از کارگاه بدهد و از طریق شکایت در شعبه تأمین اجتماعی، سابقه خود را ثبت و در صورت لزوم از طریق شکایت در اداره کار پیگیری کند.
این کارشناس حقوقی با تشریح مراحل پیگیری توسط کارگر اظهار داشت: در مرحله نخست کارگر باید به شعبه تأمین اجتماعی و به شعبهای که کارگاه تحت پوشش آن است، مراجعه کند و درخواست بازرسی از کارگاه را بدهد. اگر کارفرما قرارداد یا لیست بیمه ارائه نکرد، کارگر میتواند با مدارک اشتغال از جمله فیش حقوقی، واریزی بانکی، پیامهای کاری، شهادت همکاران و کارت حضور و غیاب سابقه خود را اثبات کند.
وی افزود: مرحله دوم ثبت سابقه از طریق بازرسی بازرس تأمین اجتماعی است، در این مرحله بازرس به محل کار مراجعه میکند. اشتغال کارگر را تأیید میکند. حتی اگر کارفرما همکاری نکند، بازرس میتواند سابقه را ثبت کند.
رضایی ادامه داد: مرحله بعدی مطالبه بیمه از کارفرما سازمان تأمین اجتماعی حق بیمه را همراه با جریمه از کارفرما دریافت میکند. سابقه را برای کارگر ثبت میکند. سپس باید اقدام به شکایت در اداره کار کند و در صورت لزوم اگر علاوهبر بیمه، سایر حقوق کارگر همچون حقوق معوقه، اضافهکار و سنوات هم تضییع شده باشد، کارگر میتواند در اداره کار طرح دعوا کند.
این کارشناس حقوقی با اشاره به پیامدهای قانونی برای کارفرما افزود: جریمه تأخیر بیمه (حدود ۲٪ ماهانه) الزام به پرداخت کل حق بیمه ، ثبت سابقه کارگر حتی بدون رضایت کارفرما ، امکان ارجاع پرونده به هیئت تشخیص و حل اختلاف در موارد شدید، امکان تعقیب کیفری طبق ماده ۱۸۳ قانون کار و قانون تأمین اجتماعی نکته مهم پرداخت نشدن بیمه سبب از بین رفتن سابقه کارگر نمیشود؛ فقط کارگر باید پیگیری کند تا سابقهاش ثبت شود.
چه مدارکی جهت شکایت از کارفرما لازم است؟
رضایی ادامه داد: شهادت همکاران ، پرینت واریزیهای بانکی، پیامها و مکاتبات و عکسها و بازرسی تأمین اجتماعی از محل کار حتی یک ترکیب از چند قرینه ساده هم میتواند مفید باشد.
وی ادامه داد: بهتر است مدارک را در سه دسته جمع کنید، مدارک اصلی قرارداد فیش حقوقی پرینت واریزی، مدارک کمکی پیامها عکسها کارت پرسنلی حکم یا معرفینامه و شاهد اسم دو تا سه نفر از همکاران یا سرپرست سابق نحوه مرتبسازی مدارک برای اینکه پروندهتان قویتر شود و مدارک را به ترتیب تاریخ جمع کنید.
رضایی تأکید کرد: جمع آوری عکس واضح از هر مدرک و حفظ نسخه اصلی مدرک نیز میتواند مفید باشد. عکس کارت پرسنلی اثبات حضور در شرکت است، همچنین شهادت همکاران پرینت واریزیهای بانکی پیامها و مکاتبات عکسها بازرسی تأمین اجتماعی از محل کار حتی یک ترکیب از چند قرینه ساده هم میتواند مفید باشد.
کارشناس ارشد حقوق بینالملل عنوان کرد: بهترین مسیر برای اینکه بدون اتلاف وقت و با بیشترین شانس موفقیت باشد، باید سابقه کارگر در تأمین اجتماعی ثبت شود و حقگارکر پایمال نشود، معمولاً این سه مرحله ساده، مستقیم و مطابق روال قانونی است. مرحله نخست جمعکردن مدارک اشتغال (حتی اگر کم باشد) بر اساس تجربه، تأمین اجتماعی حتی با حداقل مدارک به علاوه نیز بازرسی میتواند سابقه را ثبت کند درهرحال هر چیزی که نشاندهنده اشتغال باشد مفید است اعم از واریزیهای بانکی منظم پیامهای کاری در گروههای اجتماعی کارگاهها، عکس در محل کار کارت ورود و خروج شهادت همکاران هر نوع برگه یا فرم کاری هدف، داشتن حداقل ۳–۵ مدرک قابل استناد ضروری است.
وی افزود: در مرحله دوم مراجعه به شعبه تأمین اجتماعی و درخواست بازرسی از کارگاه این مهمترین و تأثیرگذارترین بخش است. کارگر باید به شعبهای برود که کارگاه تحت پوشش آن است و اعلام کند که کارفرما او را بیمه نکرده است، سپس فرم درخواست بازرسی جهت احراز اشتغال را پر کند و مدارک جمعشده را تحویل دهد. در این مرحله بازرس تأمین اجتماعی به کارگاه مراجعه میکند. اشتغال کارگر را تأیید میکند و حتی اگر کارفرما همکاری نکند، بازرس میتواند گزارش مثبت ثبت کند. در ۹۰٪ موارد، بازرسی کار را حل میکند.
رضایی مرحله سوم را پس از ثبت گزارش، الزام کارفرما توسط تأمین اجتماعی به پرداخت حق بیمه دانست و تاکیدکرد: انجام این مرحله با کارگر نیست،بلکه با کارفرماست.
وی تاکید کرد: سازمان تامین اجتماعی کارفرما را ملزم به پرداخت حق بیمه با جریمه میکند، و سپس کارفرما ملزم به ثبت سابقه کارگرمیشود و در این مراحل نیازی به حضور کارگر برای تکمیل مدارک نیست، در صورتی که کارفرما قبول مسئولیت نکند، کارگر متضرر نمیشود؛ بلکه سابقه بر اساس گزارش بازرس ثبت میشود. و درصورت مقاومت کارفرما مرحله بعدی طرح شکایت در اداره کار برای احراز رابطه کاری و مطالبه حق بیمه است.
رضایی ادامه داد: جمعبندی بهترین مسیر جمعآوری مدارک اشتغال مراجعه به شعبه تأمین اجتماعی و درخواست بازرسی ثبت سابقه توسط بازرس و الزام کارفرما به پرداخت حق بیمه در صورت لزوم، شکایت اداره کار است.
تا چه زمان مهلت داریم از کارفرما شکایت کنیم؟
رضایی خاطرنشان کرد: مهلت شکایت کارگر از کارفرما در ایران بسته به نوعِ حق و موضوع شکایت متفاوت است. قانون کار برای هر مورد زمان مشخصی تعیین کرده است. شکایت کارگر از کارفرما جهت مطالبات مزدی از جمله حقوق، اضافهکار، سنوات، عیدی و مرخصی مهلت ندارد. کارگر هر زمان که بخواهد میتواند شکایت کند اگر سالها گذشته باشد باز هم میتواند برای دریافت مطالبات معوقه شکایت کند.
وی ادامه داد: در انواع شکایت از اخراج، پایان قرارداد یا فسخ یکطرفه، ۳۰ روز از تاریخ اخراج یا قطع همکاری اگر کارگر در این بازه در هیأت تشخیص مهلت دارد طرح شکایت کند و پرونده قابل رسیدگی است. اگر در ۳۰ روز شکایت نکند، باید عذر موجه داشته باشد تا هیئت تشخیص یا حل اختلاف آن را قبول کند. و در انواع شکایت درباره حوادث ناشی از کار، بهتر است در نخستین فرصت انجام شود، اما برای دریافت دیه یا خسارت، معمولاً مقررات بیمهای و کیفری اعمال میشود که مرور زمان ندارد.
رضایی در پایان افزود: در صورت پرداخت نشدن حق بیمه کارگر توسط کارفرما مهلت زمانی خاصی ندارد، تأمین اجتماعی حتی برای سالهای گذشته نیز سابقه را میتواند مطالبه و کارفرما را جریمه کند.
نظر شما