به گزارش خبرگزاری ایمنا از تهران، در ادبیات منازعات بینالمللی، تعرض به میراث فرهنگی و بناهای تاریخی فراتر از یک خسارت مادی به مثابه «پاکسازی هویت» و حمله به حافظه جمعی یک ملت تلقی میشود.
تهران در جریان تحرکات نظامی اخیر موسوم به جنگ رمضان، روزهایی را سپری کرد که در آن موشکهای متجاوزان آمریکایی-صهیونیستی، نهتنها مراکز نظامی و مسکونی، بلکه ریشههای کهن و نمادهای تمدنی این کهنشهر را هدف قرار دادند.
نخستین شعلههای این تخریب فرهنگی را باید در مجتمعهای پویای گردشگری جستوجو کرد، مجتمع فرهنگی، هنری و صنایعدستی «باغ ایرو» که از سال ۱۳۹۷ با سرمایهگذاری کلان ۵۰ میلیارد تومانی به چرخه اقتصادی پایتخت وارد شده بود، اکنون با ویرانهای روبهرو است که بازسازی آن ماهها زمان خواهد برد.
به گفته سعید شاهرخی، معاون صنایعدستی استان تهران اصابت موشک به مجاورت این مجموعه منجر به تخریب کامل سازههای شیشهای و سقفهایی شد که روزگاری محل آمد و شد هنرمندان بود.
آسیب به ۵۰۰ مترمربع از این فضای ۱۲۰۰ متری و خسارت دو میلیارد تومانی تنها بخشی از فاجعه است؛ فاجعه اصلی توقف فعالیت ۶۵ نیروی متخصص و هنرمندی است که این فضا را به قطب صنایعدستی تهران تبدیل کرده بودند.
این هجمه به حوزه تولید در پاکدشت نیز تکرار و واحد نمونه سفال و سرامیک شهرک صنعتی عباسآباد با سابقهای درخشان در احیای هنرهای سنتی، در پی حملات موشکی به تلی از خاک تبدیل شد.
نابودی کورههای تولیدی و ساختمان اصلی، خسارتی ۱۵ میلیارد تومانی را رقم زد و اشتغال مستقیم ۲۵ کارگر را در نطفه خفه کرد، این واحد که نقشی حیاتی در صادرات و تامین نیاز داخلی سفال داشت، اکنون برای بازگشت به چرخه تولید نیازمند حمایتی فراتر از بودجههای معمول است.
روایت دیپلماسی در کوچههای زخمی تهران
سیویکم فروردین در حافظه سیاسی تهران به عنوان روزی ثبت شد که واقعیت جنگ از پشت تریبونها به کف خیابان آمد؛ به ابتکار صالحیامیری، وزیر میراثفرهنگی، توری دیپلماتیک با حضور ۵۴ نماینده از سفارتخانهها و نهادهای بینالمللی شکل گرفت تا جهان با چشمان خود ببیند که چگونه حقوق بینالملل بشردوستانه زیر گامهای جنگطلبی له شده است.
بازدید از بیمارستان گاندی که به عنوان نهادی غیرنظامی تحت حمایت کنوانسیون چهارم ژنو است، نخستین پرده از این نمایش تلخ بود و نمایندگان کشورها در خیابان جاجرودی میدان رسالت، میان آوار بیش از ۸۳۹۰ واحد مسکونی، با چهره انسانی جنگ روبهرو شدند.
اما نقطه اوج این بازدید، کنیسه رفیعنیا بود؛ مکانی عبادی که قدمت و تقدس آن برای جامعه کلیمیان ایران، نمادی از همزیستی مسالمتآمیز ادیان در قلب تهران است، آسیب به این مکان مقدس نشان داد که متجاوزان هیچ مرز اخلاقی و مذهبی را به رسمیت نمیشناسند و هدف آنها ضربه زدن به وحدت ملی و تکثر فرهنگی ایران است.
تخریب حافظه تاریخی؛ از میراث جهانی تا نمادهای مدرنیته
علی طلوعی، مدیرکل میراثفرهنگی استان تهران در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با ابراز تاسف عمیق از حجم آسیبها، فهرستی از ابنیه تاریخی را برشمرد که هرکدام پارهای از تن ایران هستند.
وی عنوان میکند: در صدر این لیست، «مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان» قرار دارد، نگین معماری دوره قاجار که بیش از ۲۰۰ سال تاریخ سیاسی ایران را در خود جای داده است و یونسکو آن را میراث مشترک بشریت میداند.
مدیرکل میراثفرهنگی استان تهران خاطرنشان میکند: تکانهای ناشی از انفجارها در مجاورت این بنا به تزئینات ظریف و کاشیکاریهای منحصربهفرد آن آسیب رسانده است، «موزه مقدم» که ارزشمندترین خانه جهان از نظر اشیای تاریخی شناخته میشود یادگار دوران قاجار و پهلوی اول است و دچار ترکهای سازهای شده است.
طلوعی خاطرنشان میکند: مجموعه فرهنگی-تاریخی سعدآباد با عمارتهای باشکوهش که سیر تحول معماری معاصر ایران را نشان میدهد و برج آزادی که به عنوان نماد مدرن پایتخت و پیوند میان معماری ساسانی، اسلامی و معاصر در سال ۱۳۴۹ بنا شده است، از لرزههای این حملات مصون نماندند.
وی ادامه میدهد: مسجد و مدرسه شهید مطهری (سپهسالار) که شاهکار معماری مذهبی قرن سیزدهم هجری و تلفیقی از سبکهای ایرانی و استانبولی است، در کنار خانه مستوفیالممالک متعلق به یکی از رجال نامدار اواخر قاجار، دچار صدمات جدی در بدنه و تزئینات شدهاند.
حملات به زیرساختهای تاریخی به اینجا ختم نشد و «ساختمان رادیو تهران» در میدان ارگ و «ساختمان وزارت دارایی» که هر دو از نخستین بناهای اداری مدرن ایران در اوایل دوران پهلوی هستند، به همراه «کارخانه چیتسازی ری» به عنوان نماد میراث صنعتی کشور و «زندان قصر» که از قصر قجری به موزه عبرت تبدیل شده بود، همگی در دایره تخریب قرار گرفتند.
حتی «هاستل هریتج» به عنوان نمادی از گردشگری نوین شهری که در یک بنای بازسازیشده قدیمی دایر شده بود، زخمهای این تجاوز را بر تن دارد.
احیای هویت در سایه مقاومت
آنچه انوشیروان محسنی بندپی، رئیس ستاد مرکزی خدمات سفر تهران بر آن تاکید داشت، لزوم درک این حقیقت است که صنعت گردشگری، صنعت صلح است و حمله به هاستلها، موزهها و کارگاههای سفالگری، حمله به «تصویر ایران» در جهان است.
عزم جدی برای مستندسازی دقیق این خسارات توسط تیمهای فنی و پیگیریهای حقوقی در سطح بینالمللی آغاز شده است و میراثفرهنگی تهران اگرچه امروز زیر بار غبار و ترکش است، اما همانگونه که مدیرکل میراثفرهنگی استان تهران اشاره کرد، این بناها حافظه زنده ملت هستند و اراده برای بازسازی آنها، بخشی از نبرد روایتها است.
حقیقت تمدنی ایران بر ویرانی متجاوزان پیروز خواهد شد و تهران بار دیگر بر ستونهای برج آزادی و ایوانهای کاخ گلستان تکیه خواهد زد تا به جهان بگوید که فرهنگ، تخریبناپذیر است.
نظر شما