امیر همتی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: نبود معادن هوشمند در بیش از ۷۰ کشور در حال توسعه سالانه چیزی نزدیک به ۸۰ میلیارد دلار کاهش بهرهوری مستقیم را رقم میزند، در معادنی که از حسگرهای اینترنت اشیا، الگوریتمهای پیشبینی خرابی و کامیونهای خودران استفاده نمیکنند، هزینه استخراج هر تن ماده معدنی تا ۳۵ درصد بیشتر از استاندارد جهانی است؛ این عقبماندگی فناورانه در حقیقت یک مالیات پنهان بر درآمدهای ملی کشورهای صاحب منابع محسوب میشود.
وی افزود: وابستگی منطقهای به فناوریهای معدنی روز، هماکنون به یک مسئله امنیتی بدل شده است؛ برای نمونه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس که قصد تنوعبخشیدن به اقتصاد خود از طریق استخراج فسفات و فلزات کمیاب دارند به اجبار از نرمافزارها و سختافزارهای انحصاری غربی یا چینی استفاده میکنند، در مقابل کشورهایی همچون روسیه و چین که توانستهاند سامانههای بومی معدنی هوشمند توسعه دهند، اکنون نفوذ ژئوپلیتیکی خود را از طریق صادرات این سامانهها به آفریقا و آمریکای لاتین افزایش میدهند، بنابراین عقبماندگی از علم روز به معنای از دست دادن حاکمیت فناورانه بر منابع زیرزمینی است.
میلیاردها دلار خسارت؛ بهایی که کشورها برای سنتی ماندن معادن میپردازند
کارشناس فناوریهای نوین گفت: تأخیر در پیادهسازی معادن هوشمند، مستقیم به تخریب زیرساختهای فیزیکی و لجستیکی میانجامد؛ استفاده نکردن از سیستمهای هشدار سریع زمینلغزش و پهپادهای نقشهبردار سهبعدی، موجب میشود که سالانه بخش زیادی باطلهبرداری اضافی صورت گیرد، با این حال وزارتخانههای معادن در بسیاری از کشورها همچنان بودجههای کلان را صرف ترمیم جادههای معدنی میکنند نه توسعه شبکههای سنسوری و تحلیل داده.
همتی تصریح کرد: قضاوت سادهای است اگر ایران و همسایگانش را با استرالیا یا کانادا مقایسه کنیم، اما حتی کشورهای منطقه همچون ترکیه و عربستان سعودی نیز گامهای عملی برداشتهاند؛ ترکیه از سال ۲۰۲۰ با سرمایهگذاری ۲.۴ میلیارد دلاری سه معدن طلای هوشمند راهاندازی کرده که بهرهوری آنها ۵۰ درصد بالاتر از میانگین جهانی است؛ در مقابل معادن زغال سنگ طبس در ایران هنوز برای تشخیص گاز متان از لامپهای قدیمی استفاده میکنند و آمار مرگومیر ناشی از انفجار در این معادن ۱۲ برابر استاندارد هوشمند است؛ این شکاف دیجیتال تفاوت بین زندگی و مرگ کارگران معدن را رقم میزند.
وی با اشاره به سیاستهای توسعه فناوری در کشورهای مختلف تصریح کرد: بسیاری از دولتها، هوشمندسازی معادن را بهعنوان یک گزینه تشریفاتی و نه یک ضرورت راهبردی تلقی میکنند؛ در ایران، برنامه هفتم توسعه فقط یک بند کلی درباره استفاده از فناوریهای نوین در معادن دارد، اما نه الزام قانونی برای نصب سامانههای مانیتورینگ آنلاین و نه معافیت مالیاتی برای شرکتهای واردکننده تجهیزات هوشمند پیشبینی شده است، در حالی که کشور شیلی با تصویب قانون معدن ۴.۰ در سال ۲۰۱۸، هر معدن با ظرفیت بالای ۵۰۰ هزار تن در سال را ملزم به پیادهسازی حداقل سه لایه هوشمندی کرده است؛ در غیر این صورت پروانه بهرهبرداری آنها لغو میشود و نتیجه این قانون کاهش ۲۸ درصدی هزینههای عملیاتی معادن شیلی در چهار سال است.
کارشناس فناوریهای نوین بیان کرد: برای شفافسازی اجازه دهید یک مثال فنی و لجستیکی ملموس ارائه دهم؛ در یک معدن سنگآهن هوشمند استاندارد، سیستمی به نام «دیجیتال تویین» (دوقلوی دیجیتال) تمام فرایندها را شبیهسازی میکند؛ سنسورهای لیزری هر ۵ دقیقه یکبار انحراف لبههای پیت معدن را با دقت ۰٫۱ میلیمتر اندازه میگیرند و الگوریتم هوش مصنوعی مسیر کامیونها را در لحظه بهینه میکند.
همتی ادامه داد: در معادن سنتی ایران نهتنها چنین سنسورهایی وجود ندارد، بلکه همچنان نقشهبردارها با تئودولیت دستی چهار دهه پیش کار میکنند؛ نتیجه اینکه انحراف در دیواره با تأخیر چند ماهه کشف میشود و ریزشهای ناگهانی در معادن سالانه دستکم میلیونها دلار خسارت مستقیم به تجهیزات و تعطیلی خطوط تولید وارد میکند.
ریزشهای ناگهانی در معادن سالانه دستکم میلیونها دلار خسارت مستقیم به تجهیزات و تعطیلی خطوط تولید وارد میکند
هوشمندسازی معادن؛ خط مقدم مقابله با بحران عقبماندگی از علم روز
وی در پاسخ به این پرسش که کدام یک از گروههای اقتصادی بیشترین زیان را از نبود معادن هوشمند متحمل میشوند، عنوان کرد: بهطور حتم کشورهای با درآمد متوسط و پایین که تکیهگاه اصلی اقتصادشان بر صادرات مواد خام است، بیشترین ضربه را میخورند، اما در درون همین کشورها، بدترین وضعیت برای شرکتهای کوچک و متوسط معدنی رقم میخورد که نه توان مالی خرید سامانههای ابری هوشمند دارند و نه میتوانند متخصصان علوم داده را جذب کنند.
کارشناس فناوریهای نوین خاطرنشان کرد: در برزیل ۸۰ درصد معادن کوچک مقیاس هنوز از کامیونهای دیزلی بدون سیستم مسیریابی استفاده میکنند که مصرف سوخت آنها ۴۰ درصد بالاتر از معادن هوشمند مشابه چینی است؛ در نهایت این معادن ورشکست میشوند و سهام آنها با قیمت ناچیز به شرکتهای فراملیتی فروخته میشود، بنابراین کارگران محلی و جوامع روستایی آسیبپذیرترین گروهها هستند، چراکه امنیت شغلی خود را در ازای نبود نوآوری از دست میدهند.
همتی تاکید کرد: مقابله با بحران عقبماندگی از علم روز در معادن، نیازمند همکاری جهانی چندلایه است؛ هیچ کشوری به تنهایی نمیتواند تمام زنجیره ارزش هوشمندسازی، از حسگرهای کوانتومی تا الگوریتمهای بهینهسازی را بومیسازی کند، مگر با هزینهای نجومی، بنابراین پیشنهاد مشخص، تشکیل یک نهاد بینالمللی برای انتقال فناوری معدن هوشمند است که استانداردهای یکسان، صندوق تضمین سرمایه و مصونیت تحریمی برای کشورهای عضو فراهم کند، در غیر این صورت شکاف دیجیتال در معدنکاری تا سال ۲۰۳۰ به نقطه بیبازگشتی خواهد رسید و جهان با کمبود شدید مواد اولیه برای باتریهای لیتیومی، توربینهای بادی و تراشههای نیمههادی روبهرو خواهد شد.
نظر شما