به گزارش خبرگزاری ایمنا، نهم اردیبهشت «روز ملی شوراها» فقط یک نقطهعطف تقویمی نیست، یادآورِ وعدهای است که بنیانگذار انقلاب اسلامی در همان روزهای نخست پیروزی انقلاب داد: «اداره شهرها و روستاها با دستان مردم» وعدهای که بعدها در اصول ۱۰۰ تا ۱۰۷ قانون اساسی متجلی شد و قرار بود نهادی مردمی، مستقل و تأثیرگذار را در رأس مدیریت شهری نشاند.
این نهاد، دیر متولد شد؛ حدود دو دهه از انقلاب گذشت تا نخستین دوره انتخابات شوراها سال ۱۳۷۸ برگزار شود؛ از آن روز تا امروز ۲۶ سال میگذرد. شش دوره انتخابات پشت سر گذاشته شده و هفتمین دوره، در شرایطی خاص و پرالتهاب، در راه است.
حالا با فرارسیدن نهم اردیبهشت ۱۴۰۵، شاید مهمترین پرسش این باشد: «شوراها پس از ۲۶ سال، به بلوغ واقعی رسیدهاند؟ یا همچنان در پوسته یک نهاد نظارتیِ محض ماندهاند و نتوانستهاند به بازوی راهبری و تصمیمساز قوی برای شهر تبدیل شوند؟»
برای پاسخ به این پرسش و پرسشهای دیگر، سراغ کسی رفتیم که از نزدیک، مویرگهای مدیریت شهری اصفهان را لمس کرده است، کسی که قبل از رئیسشدنِ شورا، در جایگاه معاون شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان، معاون مالی و اقتصادی شهرداری، معاون وزیر مسکن و مدیرکل مسکن و شهرسازی استان اصفهان، سالها در لایههای پنهان شهر و سیاستگذاری شهری نفس کشیده است.
محمد نورصالحی، متولد ۱۳۳۸ در اصفهان، کارشناس ارشد مهندسی عمران، از سال ۱۴۰۰ تاکنون رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان است. او شورا و شهرداری را از درون میشناسد و وزن قوانین و خلأهای حقوقی را با پوست و استخوانش حس کرده است.
با او در آستانه روز شوراها، در شرایطی که مدت فعالیت شورای ششم به دلیل تلاطمهای سیاسی و امنیتی کشور، از حوادث ۱۴۰۱ تا شهادت آیتالله رئیسی و سپس جنگ تحمیلی سوم، بیش از ۱۰ ماه تمدید شده است، از بلوغ نرسیده شوراها گفتیم، از اختیارات کم و مسئولیت زیاد، از شفافیت، تصمیمات ماندگار و آرزوی تاریخی یک رئیسشورا.
آنچه در ادامه میخوانید حاصل گفتوگوی خبرنگار ایمنا با محمد نورصالحی، رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان است:
ایمنا: آقای نورصالحی، پس از ۲۶ سال از تأسیس شوراها، بهنظر شما آیا این نهاد به «بلوغ واقعی» رسیده یا هنوز در پوسته یک نهاد نظارتی محض مانده و نتوانسته است به یک «بازوی راهبری و تصمیمساز» قوی برای شهر تبدیل شود؟
نورصالحی: فلسفه اصلی تشکیل شوراها بر اساس فرمودههای امام راحل (ره)، تأکید بر واگذاری کارها به مردم و استفاده از ظرفیتهای بومی شکل گرفت؛ امام خمینی (ره) بر ظرفیت مردم در تمام حوزهها حساب کرده بودند.
اگر به قانون اساسی مراجعه کنیم، مواد ۱۰۰ تا ۱۰۷ به وظایف شوراها در اداره شهرها، بخشها و روستاها اختصاص دارد؛ تحقق این آرمان نیازمند اعتقاد راسخ در قوای مقننه و مجریه بود.
در سالهای اولیه پس از انقلاب، به دلیل وجود نداشتن چارچوب فکری کافی در برخی مسئولان و تأخیر در تدوین قوانین، این نهاد نتوانست در بدو تشکیل به آن بالندگی که مورد انتظار بود برسد، شاید در سال ۷۸ که شوراها بهطور جدی فعال شد، انگیزههای سیاسی و جناحی بیشتر از اعتقاد عمیق به مشارکت مردمی در کار بود، اما سرانجام شورا شکل گرفت و تا امروز که ۲۶ سال از عمر آن گذشته و ادامه داشته است، تاکنون شش دوره انتخابات برگزار شده است و اکنون در معرض برگزاری هفتمین دوره هستیم.
اینکه در حوزههای مختلف لازم است از ظرفیت مردم استفاده شود، یک امر بدیهی است؛ در حکومت مشاهده کردهایم که اگر از ظرفیت مردم در کاری استفاده شود، این کار موفقتر است، اما اگر استفاده نشد، دولتها و حکومت، منهای مردم بعید است که بتواند توفیقی داشته باشند.
شوراها نیز بهدلیل تأخیر در تأسیس و اعتقاد نداشتن واقعی برخی تصمیمگیران به این ظرفیت، نتوانستند بهعنوان یک بازوی قدرتمند راهبری در شهرها ظاهر شوند؛ در واقع نگاههای سیاسی و ترس از واگذاری اختیارات واقعی به شوراها، موجب شده است که شوراها بیشتر با حالت نظارتی ظاهری با نفوذ کم در ردههای مختلف تصمیمگیری وارد شود.
وزارت کشور در تمام دورهها همواره سعی در مدیریت متمرکز شوراهای اسلامی شهرها داشته است، چراکه این حوزه مدیریتی وسیع است، توان مالی بالا و امکان مانورهای اقتصادی، اجرایی و سیاسی وجود دارد و با شوراها میتوان سایر ارکان قدرت را در دست گرفت.
در مجموع به جنبههای حضور مردم نسبت به ابعاد سیاسی کمتر توجه شده است، در نتیجه مجلس شورای اسلامی نیز در واگذاری اختیارات به شوراها محتاط عمل کرده است؛ شوراها بلوغ فکری، اجتماعی و سیاسی را کمتر از خود نشان دادهاند و به کارهای محدود در شهر و روستا قانع شدهاند.
حدود ۱۳۰ هزار نفر عضو شورا داریم که نمیتوانیم ادعا کنیم تمام افراد نخبه و بدون حاشیه انتخاب میشوند؛ این موارد دست به دست هم داده است تا از ظرفیت موجود استفاده لازم انجام نشود، بلوغ مدنظر شکل نگیرد و شوراها نتوانند بهمعنای واقعی حکومت محلی شکل دهند و در واقع نقشی ایفا کنند.
قوانین کنونی شوراها ظرفیت خوبی دارد، اما به بالندگی نرسیده است
ایمنا: نقد جدی به شوراها این است که «اختیاراتشان کم است، اما مسئولیتشان زیاد». شما بهعنوان رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان، برای افزایش اختیارات شوراها چه اقدام عملی کردهاید؟ آیا لایحهای به مجلس دادهاید یا فقط در سخنرانیها از آن گفتهاید؟
نورصالحی: در حال حاضر قوانین ظرفیت خوبی دارد، در شهرستان شورای شهرستان، در استانها شورای استان و در کشور شورای عالی استانها تشکیل میشود که شورای عالی استان ظرفیت تهیه لایحه برای مجلس را دارد، اما این ظرفیت به بالایندگی و پویایی نرسیده است.
برای مثال در این دوره شورا سالی چند نوبت نشست روسای شوراهای کلانشهرها و مراکز استانها را داشتیم، آنجا نقاط ضعف بررسی و خروجی مباحث مطرح شده و در قالب مکاتبات برای شورای عالی استانها و وزارت کشور ارسال شده است، اما اینکه بگوییم توانستهایم از تمام ظرفیت قانونی موجود استفاده کنیم، اینگونه نیست؛ علت آن است که در کشور تعریف درستی انجام نشده است.
بهعنوان مثال این ظرفیت وجود دارد که اعضایی از شهرهای کوچک و روستاها شورای عالی استانهای کشور را تشکیل دهند که ۷۵ نفر هستند و این کار موجب میشود، همیشه رقابتی برای تصاحب کرسیها وجود داشته باشد و نتوان از ظرفیت واقعی قانون استفاده کرد و فقط در قالب سخنرانی و مطالبهگری در جلسات باشد و نتوانیم از ظرفیت واقعی همین قانونی که در حال حاضر وجود دارد نیز استفاده کنیم.
ایمنا: با تعویق انتخابات، شورای فعلی در عمل در «اتاق انتظار» قرار گرفته است. نگران «افت انگیزه» و «رفاهزدگی» در میان اعضا نیستید؟ چه مکانیسمی برای جلوگیری از در «لاکدفاعی» رفتن شورا دارید؟
نورصالحی: اینکه شورای فعلی در عمل در «اتاق انتظار» قرار گرفته است را قبول ندارم؛ اگر کسی برای خدمت وارد شورا شده باشد، از روز نخست تا روز پایان خدمت میکند، اما اگر کسی برای مقاصد دیگر آمده باشد، از روز نخست بهدنبال آن مقاصد است.
بهعنوان یک شهروند میگویم، بهتر بود شرایط بهگونهای فراهم شود که انتخاباتها بهموقع انجام شود و هرکس بداند دوره خدمتش چقدر است تا چنانچه قصد ادامه خدمت در دورههای بعد شورا را دارد، انتخاب در دوره بعد، برای خدمت بیشتر تلاش کند، اما تمدیدهایی که با اجبار پیش میآید، بهدلیل شرایط ویژه کشور از جمله اتفاقات سال ۱۴۰۱ و شهادت حضرت آیتالله رئیسی و تعویض دولت در میانه خدمت، انتخابات ۱۰ ماه تمدید شد، همچنین سال گذشته دو جنگ پیش آمد که این موارد موجب شد دوره ششم شوراها پرچالش و پرحادثه باشد.
معتقدم ایدهآل این است که تمام انتخاباتها در زمان مشخص شده برگزار شود، ما برای جلوگیری از این تصور که با شرایط کنونی حالت انتظار میان اعضای شورا پیش آمده است، تلاش کردیم برنامهریزی دقیقی داشته باشیم.
بهعنوان مثال هیچ سالی در فروردین جلسات جدی تلفیق و علنی شورا نداشتیم، در حالی که در فروردین سال جاری هر چهار هفته جلسه داشتیم، سعی کردیم وظایف خود را براساس شرایط جنگ بازخوانی کنیم، همچنین روز گذشته یک جلسه تلفیق اختصاصی برگزار شد و مباحث مرور کردیم که مبادا دچار روزمرگی شویم.
برای کمیسیونهای هشتگانه شورا، برنامه راه معین و برای هر کمیسیون حدود ۱۲ وظیفه تعیین شد، تلاش میکنیم تا بیشترین استفاده را ببریم و طبق دستور رهبر معظم انقلاب چند برابر کار کنیم تا مشکلات قبل و مشکلات ناشی از جنگ مرتفع شود.
خانههای آسیبدیده از جنگرمضان تا پایان اردیبهشت قابل سکونت میشود
ایمنا: جنگ رمضان اکنون به آتشبس رسیده است، شورای اسلامی شهر اصفهان در ۴۰ روز جنگ، چه تصمیم غافلگیرکننده و خارقالعادهای گرفت؟
نورصالحی: بهغیر از حضوری که تمام اعضا داشتند، تلاش کردیم نیازهای فوری جنگ در حوزه اجرایی را برآورد کنیم، چند تفویض اختیار خوب به شهردار اصفهان را انجام دادیم تا هیچ زمانی معطل لایحه و تصویب شورا نماند، در واقع اختیاراتی که شورا در حوزه معاملات و واگذاری کارها به بخشهای مختلف داشت را به شهردار واگذار کردیم.
شهردار درخواست داشت تا همین اختیارات به مناطق تفویض اختیار شود که انجام شد.
اواسط جنگ مسئولیت بازسازی و اسکان آسیبدیدگان در کلانشهرها به شهرداری واگذار شد، هرروز به جز روز نخست فروردین جلسات متعدد برگزار و نقش بسیار پُررنگی که ظرفیت آن در این دوره ایجاد شد، وارد کردن ظرفیتهای مردمی در جنگ بود.
ظرفیتهای خیران، خیریههای فعال شهر و گروههای جهادی با محوریت شورای اسلامی شهر اصفهان سازماندهی شد و در حال حاضر که در شرایط آتشبس قرار داریم، همچنان این ظرفیت فعال است.
در حوزه بازسازی و رفع نیازها ظرفیت مردمی شهر و استان را در قالب خیریههای مختلف بهکار گرفتیم و فعال کردیم و آنها نیز با انگیزه بالا وارد کار شدند و اکنون در تمام ۷۵۰۰ واحد مسکونی آسیبدیده جنگ اقدامات در حال انجام است؛ تعدادی از منازل به مالکان تحویل داده شده و بخشی در حال تحویل است و تا پایان اردیبهشت سال جاری بیشتر این واحدها قابل سکونت خواهد بود.
ایمنا: در حال حاضر دههشصتیها و دهههفتادیها سکان اجرایی شهر را در دست گرفتهاند. آیا شورای آینده اصفهان قرار است همچنان دستِ «پیشکسوتان» باشد یا باید «نفس تازه» وارد شورا شود؟ برنامه شورای کنونی برای انتقال تجربه به نسل جوان چیست؟
نورصالحی: در دوره ششم، تلاش کردیم از افراد باتجربه و در عین حال جوان و پویا استفاده کنیم، فعالان نسلهای بعدی هم در این شورا حضور دارند، هم قرار بود در نامزدی انتخابات حضور فعال داشته باشند، ترکیب کمیسیونهای شورای ششم نشان میدهد که تلاش کردیم از افراد باتجربه و جوان در حوزههای مختلف استفاده کنیم و انتقال تجربه به نسل جوان صورت میگیرد که امیدوارم این موضوع در ادوار بعدی نیز انجام شود.
ایمنا: شما رئیس شورا هستید. یکی از درخشانترین «موردهای نظارتی» شورا در این دوره را بگویید. موردی که شهرداری واقعاً نمیخواست انجام دهد، اما شورا با مستندات فنی، آن را به خیر و صلاح شهر تغییر داد.
نورصالحی: در این دوره مدیریت شهری چیزی بهعنوان نخواستن و تقابل میان مدیریت شهری با مدیریت اجرایی، تقنینی و نظارتی به آن معنا نداشتیم، البته ممکن است لایحهای از طرف شهرداری به شورای اسلامی شهر ارسال شده باشد و شورا یا با آن موافقت نکرده یا تغییراتی در آن لحاظ کرده باشد، اما اینکه بگوییم کار شاخصی باید انجام میشده و تقابلی وجود داشته است، یا نبوده یا در حد شاخص و جدی نبوده است.
موردی که میتوان گفت در شورا پُررنگتر است و در حوزه اجرایی کمتر به آن توجه میشود، حق و حقوقی است که مردم با مراجعات به شهرداری پیدا میکنند، البته در این موضوع از ابتدا شهرداری و شورا قاطع بودند که ارتباطات میان مجموعه شهرداری و مراجعهکنندگان باید شفاف باشد، ارتباطات موردی نباید وجود نداشته باشد.
این اقدام در سالهای اول و دوم فعالیت مدیریت شهری ششم اصفهان کلید خورد و امروز بهطور کامل پذیرفته شده است که تمام دریافتها و پرداختهای شهرداری باید شفاف باشد.
در حال حاضر بیشتر مراجعه مردم به شورا مربوط به مواردی است که احساس میشود حق و حقوقی نسبت به متقاضی وجود دارد که باید برای رسیدگی به آنها اقدامات بهموقع و سریعتری انجام شود.
ایمنا: روز شوراها بهانهای است برای قضاوت تاریخ؛ دوست دارید ۲۰ سال بعد، مردم اصفهان وقتی نام «محمد نورصالحی» را میشنوند، یاد چه تصمیمی، چه پروژهای یا چه حرفی بیفتند؟
نورصالحی: هر کسی دوست دارد سابقه خوب و خوشی از او بماند و به نیکی از او یاد شود؛ من از گذشته تا امروز اگر جایی حضور پیدا میکردم یا شخصی مرا میدید و قضاوت او این بود که بدون جانبداری کار صحیحی انجام دادم یا تصمیم درست و بیطرفانهای گرفتم، خوشحال میشدم.
دوست دارم اگر مردم درباره من قضاوتی میکنند، قضاوت با رعایت عدالت و پاکی و درستی باشد.
ایمنا: برای دوره آینده، یعنی شورای هفتم مهمترین اولویتی که شورا باید دنبال کند، چیست؟
نورصالحی: شورای هفتم کارهای ناتمام را باید با جدیت دنبال کند؛ تکمیل برنامههای ناتمام دوره ششم در راستای تحقق اهداف برنامه ۱۴۱۰ باید مورد توجه قرار گیرد و هدفگذاریهای این برنامه که به دلیل شرایط متعدد محقق نشد، نهایی شود.
توجه جدی به چالشهای شهر که یکی از اصلیترین آنها مسائل زیستمحیطی شامل آلودگی هوا، فرونشست زمین و جریان دائمی آب در رودخانه زایندهرود است، همچنین حل معضل ترافیک و تسهیل تردد در شهر برای ایجاد آرامش و کیفیت زندگی بهتر برای شهروندان اهمیت ویژه دارد.
در نهایت مدنظر قرار دادن ایجاد شرایط زندگی مناسب در شهر باید مورد توجه شورای هفتم شهر اصفهان نیز باشد.
پروژههای عقبمانده تا خرداد به بهرهبرداری میرسد
ایمنا: از وضعیت پروژههای عمرانی شهر بگویید.
نورصالحی: بیش از نیمی از ۶۰ پروژه شاخص بسته پرواز اصفهان تا اسفند سال گذشته به بهرهبرداری رسید، اما چند پروژه اصلی همچون پروژه شهید رئیسی، پروژه شهید فخریزاده و خط دو مترو عقب ماند، اما اکنون با بازگشت به روال عادی شهر، تمرکز ما بر تکمیل این پروژهها و کارهای جدیدی است که باید پیگیری شود.
هدفگذاری ما این است که پروژههای عقبمانده ناشی از شرایط جنگ حداکثر تا پایان خرداد سال جاری به بهرهبرداری برسد؛ بازسازیهای ناشی از جنگ در کلانشهرها به شهرداریها تکلیف شد، اما منابع آن تعریف نشد، این بازسازی به رقم قابل توجهی نیاز دارد که باید بهعنوان یک کار اضطراری در سال جدید انجام شود.
حمایت و پشتیبانی از حرکتهای مردمی که بیش از ۵۰ شب شاهد حضور مردم در شهر هستیم و نیاز به پشتیبانی دارد، از جمله مواردی بود که در بودجه شهرداری لحاظ نشده بود و باید به هزینهها اضافه شود، با اینکه در شرایط جنگ ممکن است بعضی از درآمدهای پیشبینیشده محقق نشود.
در رابطه با آغاز پروژههای سال ۱۴۰۵ باید تصمیمگیری شود تا تحتتاثیر قرار نگیرند و بهموقع به پایان برسد، همچنین تغییراتی که لازم است در نخستین اصلاحیه بودجه انجام شود.
هدفگذاری بودجه ۱۴۰۵، حدود ۵۷ همت برای سال جاری است، اما وظایفی مازاد ناشی از جنگ برعهده شهرداری گذاشته شد که در بودجه پیشبینی نشده است و احتمالا با کسری درآمد روبهرو خواهیم بود که باید مدیریت شود تا تاثیر منفی نگذارد.
ایمنا: فاز نخست خط ۲ متروی اصفهان چه زمانی بهرهبرداری میشود؟
نورصالحی: کارهای ساختمانی فاز نخست خط دو متروی اصفهان به پایان رسیده و آماده تحویل است، با تاخیر بهوجود آمده در افتتاح این فاز، دو ایستگاه دیگر در آستانه تحویل است، از قبل نیز قرار بر تامین قطار بود که طبق گزارش روز گذشته، تا دو ماه آینده تامین قطار انجام میشود و میتوان تاریخ دقیقی برای بهرهبرداری از این مسیر اعلام کرد.
نظر شما