به گزارش خبرگزاری ایمنا از فارس، همزمان با فرارسیدن نخستین روز اردیبهشت، جایگاه سعدی شیرازی بار دیگر در کانون توجه دوستداران فرهنگ فارسی قرار گرفته است، شاعری که آثارش میراثی جهانی از حکمت، انساندوستی و زبانپردازی ناب بهشمار میآید.
هنر و ادب ایرانی در طول تاریخ خود بر شانههای بزرگانی استوار مانده است که هریک چراغی فروزان در مسیر فرهنگ این سرزمین بودهاند، در این میان سعدی شیرازی همچون قلهای بلند در سپهر ادب فارسی میدرخشد؛ شاعری که نامش با حکمت، انساندوستی و زیبایی بیان گره خورده است.
نخستین روز اردیبهشت، به نام ابومحمد مشرفالدین مصلح شیرازی، مشهور به «شیخ» و «افصحالمتکلمین» آذین بسته شده است. این روز از سال ۱۳۷۷ به پیشنهاد بنیاد فارسشناسی و تصویب شورای فرهنگ عمومی کشور، در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران به عنوان یادروز سعدی ثبت شد. سازمان یونسکو نیز این روز را برابر با ۲۰ آوریل، «روز سعدی شیرازی» نام نهاده است.
برخی او را «مشرفالدین» و گروهی «مصلحالدین» نوشتهاند، بنا بر روایتها، وی در سالهای میان ۵۷۱ تا ۶۰۶ هجری قمری در شیراز زاده شد و حدود ۳۰ سال از عمر خود را در سفر و جهانگردی گذراند.
آنچه سعدی در آثار خود گرد آورده، حاصل سالها تجربه، مشاهده، تأمل و شناخت ژرف از انسان است. او در بخشی از زندگی به عرفان روی آورد و نزد شهابالدین سهروردی، شیخ اشراق تلمذ کرد، سپس از سال ۶۲۳ هجری قمری به سفرهای گسترده در سرزمینهای اسلامی پرداخت؛ از بلخ و غزنه تا گجرات هند، از یمن و حبشه تا شام و بیتالمقدس.
در یکی از این سفرها به دست صلیبیون اسیر و در طرابلس با پرداخت ۱۰ دینار آزاد شد.
بازگشت او به شیراز در سال ۶۵۴ هجری آغاز فصل تازهای بود؛ فصلی که در آن تجربههای خود را به نگارش درآورد. بوستان را در سال ۶۵۵ و گلستان را در سال ۶۵۶ خلق کرد؛ دو اثری که در تاریخ ادبیات جهان بیهمتا دانسته میشود.
بوستان مجموعهای از آموزههای اخلاقی و انسانی است و گلستان آمیزهای از نظم و نثر که حکایتهای آن بر پایه تجربههای واقعی یا تأملات عمیق شاعر شکل گرفتهاند.
دلنشینی سخن سعدی از آن روست که پندهای او برخاسته از تجربه زیسته است، نه تخیل صرف. آثارش آینهای از خلقوخوی ایرانیان و چکیدهای از حکمت عملی و معرفت انسانی است؛ آثاری که هرگز غبار زمان بر آنها نمینشیند.
سعدی نزد بزرگان فارس بهویژه «سعد بن ابوبکر»، ارج و منزلت پیدا کرد و تخلص خود را از نام او برگرفت، او در وعظ و خطابه نیز توانا بود و بسیاری از قصاید و غزلیاتش رنگ موعظه دارد؛ تسلط او بر زبان فارسی چنان بود که کلام در دستش همچون موم نرم میشد و هر معنا را در زیباترین قالب بیان میکرد.
برخی میگویند سعدی به زبان امروز ما سخن میگفته، اما حقیقت آن است که ما امروز به زبانی سخن میگوییم که سعدی آن را به کمال رسانده است. نثر او معیار زبان فارسی شد و گلستان و بوستان را میتوان کاملترین دوره حکمت عملی و اخلاق دانست.
سعدی تا سالهای پایانی عمر در شیراز با عزت زیست و میان سالهای ۶۹۱ تا ۶۹۴ هجری قمری درگذشت. آنچه از او بر جای مانده، گنجینهای از انسانگرایی است؛ چنانکه مشهورترین بیت او امروز بر سردر سازمان ملل متحد میدرخشد «بنیآدم اعضای یکدیگرند که در آفرینش ز یک گوهرند.»
نفوذ سخن سعدی از مرزهای ایران فراتر رفته است
محمد مرادی، رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به جایگاه سعدی اظهار میکند: نامگذاری نخستین روز اردیبهشت به نام سعدی از آنجاست که نگارش گلستان اندکی پس از پایان بوستان و در همین تاریخ در سال ۶۵۶ هجری آغاز شد؛ اثری که یکی از ستونهای نثر فارسی بهشمار میآید.
وی با تأکید بر اینکه سعدی بهسبب فصاحت و توانایی کمنظیرش در انتقال مفاهیم اخلاقی و انسانی جایگاهی یگانه در فرهنگ ایرانی دارد، میافزاید: کمتر نویسندهای در زبان فارسی توانسته است همچون او آموزههای اخلاقی را با بیانی ساده و نافذ در ذهن مردم ماندگار کند.
رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز سعدی را نهتنها شاعر و نویسنده، بلکه از برجستهترین حکیمان اخلاقی تاریخ ادبیات می داند و میگوید: نفوذ سخن سعدی از دوران حیاتش فراتر رفته و در فرهنگ ملتهای مختلف نیز اثر گذاشته است؛ چنانکه خود سعدی نیز ادعا میکند هیچ مجلسی در اقلیمهای آن روزگار بیحضور سخن او برپا نمیشد.
مرادی با اشاره به فاصله گرفتن جامعه معاصر از آموزههای سعدی خاطرنشان میکند: با وجود اینکه آثار او نقش مهمی در گسترش واژگان فارسی، شکلگیری ضربالمثلها و سنت آموزش داشته، در دورههای اخیر توجه به او کاهش پیدا کرده است با این حال، ردّ زبانورزی و مثلهای سعدی همچنان در گفتار امروز دیده میشود، حتی اگر بسیاری از گویندگان ندانند ریشه آنها به سعدی بازمیگردد.
وی عنوان میکند: برخی منتقدان زبان امروز را ادامه طبیعی زبان سعدی میدانند؛ زبانی که در آن آمیزش فارسی و عربی به تعادل رسیده است؛ ریشه دور شدن از سعدی در تغییر ذائقه روشنفکران اواخر قاجار و گرایش آنان به الگوهای آموزشی غربی بوده است، تغییری که موجب کمرنگ شدن نقش آثار مکتبخانهای و کنار رفتن تدریجی سعدی از زندگی روزمره شد.
رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه شیراز اظهار میکند: در گذشته هرکس میخواست الفبای زندگی را بیاموزد، ناگزیر به سراغ آثار سعدی میرفت و حکایتها و اندرزهای او تا پایان عمر همراهش بود، اما در دورههایی، مخالفتهای افراطی با سعدی و ظهور جریانهای شعری تازه که بر ابهام و ساختارهای نو تأکید داشتند، موجب شد برخی شاعران و منتقدان به حاشیه راندن او دامن بزنند؛ بیآنکه بدانند این رویکرد میتواند به بنیان زبان فارسی آسیب بزند.
نام و اندیشه سعدی همچنان در قلب جامعه ایرانی زنده است
حسینعلی امیری، استاندار فارس عنوان میکند: ایران عزیز اول اردیبهشت جلالی سال ۱۴۰۵ اگرچه با شرایط خاص و اقتضائات ویژهای روبهرو است، اما این رویدادها نهتنها از یاد و خاطره افصحالمتکلمین، سعدی شیرازی نمیکاهد، بلکه یادروزِ این حکیم و اندیشمند بزرگ جهان رنگوبوی متفاوتی خواهد داشت.
وی میافزاید: در روزگار پرالتهاب کنونی، جهان بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازگشت به اندیشههای زلال و رهاییبخش کسی است که نماینده بزرگ و راستین تمدن ایرانی-اسلامی و منادی «صلح و دوستی» به شمار میرود؛ سعدی شیرازی با کلام ذینفوذ، حکمت و نگاه ژرف خویش، مرزهای تنگ جغرافیایی را درنوردیده و به زیبایی نشان داده است که چگونه کلمات میتوانند التیامبخش زخمهای بشریت و پیونددهندهی دلها باشند.
استاندار فارس خاطرنشان می کند: یکم اردیبهشت جلالی و یادروز سعدی، تربت پاک و آرامگاه مصفای او در شیرازِ جنتتراز، با حضور گرم و پرمهر گروههای مختلف، دوستداران فرهنگ و فعالان عرصه گردشگری غرق در گل و عطوفت میشود تا نشان دهد نام سعدی در قلب تپنده جامعه ایران همچنان زنده و پویاست.
امیری اضافه میکند: پیام مهر و خرد سعدی هیچگاه محدود به مرزهای دیار فارس نمانده است؛ دیپلماسی فرهنگی با بهرهگیری از ظرفیت شهرهای فرهنگی به ویژه خواهرخوانده شیراز در سراسر جهان، پلی از جنس احترام متقابل بنا خواهد کرد.
وی ضمن تبریک این روز فرخنده و در تجلیل از این میراث گرانسنگ میگوید: امیدوارم پیام صلحخواهی سعدی، بیش از پیش در گوش جانِ جهانیان طنینانداز شود، چنانکه تمدن اصیل و ریشهدار ایرانی همواره در برابر طوفانها با زبان صلح، خردورزی و تعامل با جهان سخن گفته است و سعدی، بدون تردید یکی از رساترین، ماناترین و جاودانهترین آواهای این تمدن شکوهمند است و تا همیشه بر تارک تاریخ خواهد درخشید.
به گزارش ایمنا، گلباران آرامگاه سعدی، افتتاح مرکز سعدیشناسی و برگزاری نشستهای مردمی طی دو شب متوالی از مهمترین برنامههای سال جاری یادروز سعدی در شیراز است.
نظر شما