به گزارش خبرگزاری ایمنا، در روزهایی که غبار جنگ هنوز در منطقه ننشسته، سه تحول مهم در حاشیه و متن «جنگ رمضان» رخ داده که اگر کنار هم گذاشته شوند، تصویری روشن از تغییر موازنهها ارائه میدهند؛ تصویری که بیش از آنکه روایت قدرتنمایی باشد، روایت فرسایش و عقبنشینی است.
نخست، سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران؛ دوم، زمزمههای آتشبس در لبنان؛ و سوم، شکست طرح محاصره دریایی ایران. سه قطعه از یک پازل که کنار هم، نقشهای بزرگتر را آشکار میکنند: شکست یک راهبرد و فرو ریختن یک توهم.
سفر به تهران؛ پیام از دل موازنهها
ورود فرمانده ارتش پاکستان به تهران را نباید تنها یک دیدار تشریفاتی یا دیپلماتیک تلقی کرد؛ این سفر حامل پیامهایی چندلایه بود. در ساختار سیاسی پاکستان، ارتش همواره بازیگر اصلی بوده، اما پس از کنار رفتن عمران خان، این نقش از پشتپرده به صحنه آمده و اکنون به شکل مستقیم در میدان دیپلماسی حضور دارد.
فرمانده ارتش پاکستان امروز نهتنها یک نظامی، بلکه بازیگری در سطح موازنههای جهانی است. تمرکز او بر رقابت میان چین و آمریکا، کلید فهم بسیاری از تحرکات اخیر اسلامآباد است. در این چارچوب، نزدیکی به تهران، نه یک انتخاب احساسی، بلکه بخشی از یک طراحی کلان محسوب میشود.
در جریان جنگ رمضان، پاکستان برخلاف انتظار برخی، در خطی حرکت کرد که بیش از هر چیز به منافع چین نزدیک بود. حمایتهای رسانهای و موضعگیریهای رسمی این کشور، نشان داد که معادلات منطقه دیگر تنها با اراده واشنگتن تنظیم نمیشود.
انتخاب اسلامآباد بهعنوان محل مذاکرات نیز اتفاقی نبود. با کنار رفتن میانجیهای سنتی منطقه، تنها گزینهای که باقی ماند، کشوری بود که همزمان بتواند با همه طرفها ارتباط برقرار کند و این یعنی آمریکا ناگزیر شد در زمینی بازی کند که مالک آن نیست.
عقبنشینی پشت نقاب
در همین چارچوب، رفتار هیئت آمریکایی در اسلامآباد، نشانهای دیگر از تغییر وضعیت بود. آنها با پیشفرضی وارد شدند که میتوانند شروط خود را دیکته کنند، اما در عمل، نهتنها نتوانستند، بلکه مجبور به عقبنشینی از مواضع اعلامی خود شدند.
اقامت طولانیتر از برنامه، تغییر لحن و بازگشت از ادبیات اولتیماتومی، همگی نشانههایی از این واقعیت بودند که زمین بازی آنگونه که تصور میشد، هموار نیست. ورود میانجی جدید و ادامه رایزنیها، بهخودیخود نقض ادعای «پیشنهاد نهایی» بود؛ ادعایی که بیش از آنکه واقعیت باشد، تلاشی برای حفظ ظاهر به نظر میرسید.
در واقع آنچه رخ داد، نه مذاکره از موضع قدرت، بلکه مدیریت یک عقبنشینی بود؛ عقبنشینیای که در قالب گفتوگو بازتعریف شد.
لبنان؛ جبههای که جدا نشد
دومین قطعه این پازل، لبنان است؛ جایی که تلاش شد جبههای مستقل از معادله اصلی ساخته شود. دشمن کوشید با فشار نظامی و بازیهای سیاسی، این جبهه را از معادله کلی جدا کند تا بتواند دستاوردی حداقلی برای خود تعریف کند.
اما پاسخ ایران، نه در بیروت، بلکه در تنگه هرمز داده شد. انسداد این گلوگاه حیاتی، پیامی روشن داشت: هیچ جبههای جدا نیست.
در ادامه، تلاش برای نمایش یک توافق مستقل میان بیروت و تلآویو، بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، تلاشی برای پوشاندن این ناکامی بود. حتی اگر آتشبسی موقت برقرار شود، واقعیت این است که چنین توافقی بدون فشارهای کلان و معادلات بزرگتر، شکل نمیگرفت.
دولت لبنان، در وضعیت کنونی، نه توان نظامی چنین تحولی را دارد و نه ظرفیت سیاسی آن را. آنچه در حال رخ دادن است، بیشتر به مدیریت بحران شباهت دارد تا تحقق یک پیروزی.
تنگهای که بسته نشد، اما باز هم نباخت
اما مهمترین صحنه، در آبهای جنوب رقم خورد؛ جایی که طرح محاصره دریایی، بهعنوان یکی از گزینههای اصلی، به بنبست رسید.
با وجود تهدیدها و فضاسازیهای گسترده، کشتیها از تنگه عبور کردند. نه خبری از محاصره کامل بود و نه نشانی از اجرای عملی تهدیدها. این اتفاق، بیش از هر چیز نشان داد که هزینه ورود به این میدان، برای طراحان آن بسیار بالاست.
تهدید متقابل ایران، معادله را بهطور کامل تغییر داد. پیام روشن بود: اگر امنیتی نباشد، برای هیچکس نخواهد بود.
این همان نقطهای است که بازی تغییر میکند. طرحی که قرار بود فشار ایجاد کند، به عاملی برای بازدارندگی تبدیل شد. آنها که تصور میکردند میتوانند با یک اقدام محدود، جریان تجارت را مختل کنند، اکنون با این واقعیت روبهرو شدند که هر حرکت، میتواند به بحرانی بزرگتر منجر شود.
بازی بزرگ و انرژیهای سوخته
یکی از نکات کلیدی در این تحولات، مصرف شدن ظرفیتهای طرف مقابل در یک بازی بزرگتر بود. آنها با کشاندن درگیری به سطحی فراتر، بهطور عملی منابع و توان خود را تخلیه کردند و اکنون در موقعیتی قرار گرفتهاند که حتی اجرای طرحهای کوچکتر نیز برایشان دشوار شده است.
این همان جایی است که «زیادهخواهی» به «فرسایش» تبدیل میشود.
طرح محاصره، در آغاز بهعنوان یک گزینه فشار مطرح شد، اما پس از ورود به میدان جنگ، به حاشیه رفت و در نهایت، حتی در همان سطح محدود نیز به نتیجه نرسید. این یعنی شکست، نه در یک عملیات، بلکه در یک راهبرد.
تلاقی سه مسیر؛ یک نتیجه
اگر این سه رخداد را کنار هم قرار دهیم، یک تصویر مشترک شکل میگیرد:
- در دیپلماسی، عقبنشینی پشت نقاب گفتوگو
- در میدان، ناتوانی در تحقق اهداف
- در اقتصاد، شکست در اعمال فشار
این سه، اضلاع یک مثلث هستند که در مرکز آن، یک واقعیت قرار دارد: تغییر موازنه.
روایت ناتمام یک شکست
آنچه امروز در منطقه در حال وقوع است، پایان یک بحران نیست، بلکه آغاز یک دوره جدید است. دورهای که در آن، بازیگران قدیمی دیگر با همان قواعد گذشته نمیتوانند پیش بروند.
نه تهدید به محاصره کارساز شد، نه تلاش برای تجزیه جبههها، و نه نمایشهای رسانهای توانست واقعیت میدان را تغییر دهد.
در مقابل، طرفی که هدف این فشارها بود، نهتنها از میدان خارج نشد، بلکه توانست قواعد بازی را به نفع خود بازتعریف کند.
شاید مهمترین نکته در این میان، فرو ریختن یک «روایت» باشد؛ روایتی که سالها بر پایه آن، قدرت تعریف میشد.
امروز اما این روایت، در برابر واقعیتهای میدان ترک برداشته است.
از تهران تا بیروت و از اسلامآباد تا تنگه هرمز، نشانهها یکی پس از دیگری ظاهر میشوند.
و در میان همه اینها، یک جمله بیش از هر چیز به چشم میآید:
گاهی شکست، نه در یک نبرد، بلکه در ناتوانی از ادامه آن آشکار میشود.
نظر شما