به گزارش خبرگزاری ایمنا، نظام جمهوری اسلامی ایران سال ۱۳۷۸ در راستای تکمیل زنجیره دولتسازی، شوراهای اسلامی شهر و روستا را بر پایه تمرکززدایی از سطح ملی و با رویکرد تقویت مدیریت محلی تأسیس کرد. این نهاد نوپا، که اوایل دهه سوم انقلاب شکل گرفت، قرار بود حلقه اتصال مردم و نظام در حل مسائل محلی باشد.
حضرت آیتالله العظمی شهید سید علی خامنهای (قدّس الله نفسه الزکیه)، از همان ابتدا با نگاه ژرف خود، شوراها را نه یک نهاد تشریفاتی، بلکه «نماد عینی مردمسالاری دینی» و «تجلی حاکمیت الهی با مشارکت عمومی» میدانستند.
با این حال، پس از شش دوره فعالیت شوراها، آن امام شهید بارها نسبت به انحراف این نهاد مردمی از مسیر اصلی خود هشدار داده بودند.
ایشان با صراحت تمام فرموده بودند: «دخالت جناحبندیها و انگیزههای حزبی، گروهی و شخصی در شورا، زهر مهلکی است که آن را از کار میاندازد و کمسود و گاه زیانبخش میسازد.» این جمله کوتاه، عصاره سالها تأمل و نظارت ایشان بر عملکرد شوراهاست.
از نگاه رهبر شهید انقلاب، شوراهای اسلامی زمانی میتوانند در توسعه محلی نقشآفرینی کنند که از «سیاستزدگی» فاصله بگیرند و به جای رقابتهای جناحی، به «حل عملگرایانه مشکلات عینی و مشخص مردم» بپردازند. ایشان همچنین بر ضرورت «انتخاب شهرداران متعهد و متخصص» بر اساس ملاکهایی چون امانت، دینداری و کفایت تأکید داشتند و هشدار میدادند که اختلافهای سیاسی در انتخاب شهردار، تشتت و چنددستگی را بر شورا حاکم میکند.
مهمترین آسیبشناسی رهبر شهید از شوراها، ضعف در «نظارت هوشمندانه» بود. ایشان نظارت را نه به معنای ایرادگیری و اخلال، بلکه بهعنوان «تعامل، مراقبت و کنترل برای بهبود فرایندها» تعریف میکردند. همچنین موضوع «فساد و رشوهخواری در سطح محلی» همواره دغدغه آن امام شهید بود. ایشان شفافسازی بودجهها، مقابله با رشوهخواری و پرهیز از تجملات را از ارکان مبارزه با فساد در مدیریت شهری میدانستند.
آنچه از مجموع بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران برمیآید، ترسیم نقشه راهی روشن برای تقویت شوراهاست؛ نقشهای که در آن «مردمسالاری محلی»، «شفافیت»، «تخصصگرایی» و «عدالت در توزیع خدمات» در هم تنیده شده است. این گزارش، مشروح راهکارها را از زبان رهبر شهید انقلاب اسلامی بازخوانی میکند.
گزارش پیشرو تلاش میکند تا با بررسی بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی، ضمن تبیین فلسفه تشکیل نهاد شوراهای اسلامی، اصول و زمینههای لازم برای تقویت این نهاد را ارائه دهد.
مطابق با بیانات امام شهید ایران، شوراها؛ نهادی برگرفته از اسلام است که در راستای تحقق برخی اصول قانون اساسی با تقویت نقش مردم در ساختارهای تصمیم گیری برای حل عملگرایانه مشکلات عینی و مشخص در شهر و روستا تشکیل شده است.
بر این اساس برای ارائه عملکرد مطلوب و موفقیت شوراهای اسلامی ضرورت دارد تا اقدام های مهمی به قرار زیر صورت گیرد.
نبود سیاسیکاری در شورا: دخالت جناحبندیها و انگیزههای حزبی، گروهی، شخصی و طایفگی در انجام وظایف توسط اعضای شورا، زهر مهلکی است که شوراها را از کار می اندازد و آن را کم سود و گاه زیان بخش می سازد.
انتخاب شهرداران / دهیاران متعهد و متخصص: ملاک گزینش شهرداران و دهیاران باید امانت و دینداری، کفایت و کارآمدی و حسن سلوک با مردم باشد، بنابراین دخالت مسائل جناحی و اختلاف های سیاسی در انتخاب شهردار موجب می شود تشتت و چنددستگی بر شورا حاکم شود که بیشک بر عملکرد شوراها تاثیر خواهد گذاشت.
تعامل و نظارت بر شهردار و شهرداری: اگرچه مطابق قانون تشکیلات، وظایف و انتخاب شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران اعضای شورا باید بر شهرداری و سازمان های تابع آن نظارت داشته باشند، اما این مسئله به معنای ایرادگیری و ایجاد اخلال نیست، بلکه نظارت به معنای تعامل، مراقبت و کنترل است تا فرایند امور بهتر پیش برود.
مبارزه با فساد و رشوهخواری در سطح محلی: یکی از مهم ترین مشکلاتی که میتواند فرایند تمرکززدایی را با چالش روبهرو کند، وجود فساد در نهاد شورا و شهرداری است. بروز فساد، اعمال متخلفانه و سوءاستفاده از موقعیت میتواند آثار بسیار مخربی بر جامعه تحمیل و موجبات تضرر جدی منافع عمومی را ایجاد کند.
تاکید بر شفافسازی هزینه ها و بودجه های شهرداری، مقابله با رشوهخواری، پرهیز از تجملات میتواند نقش مهمی در مبارزه با فساد در نهادهای مدیریت محلی داشته باشد.
روش علمی برای اداره شهر: یکی از مسائل مورد تاکید رهبر شهید انقلاب اسلامی بهکارگیری متخصصان و کارشناسان و استفاده از روشهای علمی برای مدیریت شهر بوده است؛ اگر نهادهای محلی برمبنای روش های علمی و اصولی مدیریت شوند، پیشرفت، انسجام و ثبات محلی بیشتری به وجود میآید.
پیشبینی منبع درآمدی سالم و پایدار: تامل در بیانات رهبر شهیدمان حضرت آیتالله سید علی خامنهای (قدّس الله نفسه الزکیه) طی سال های گذشته بیانگر آن است که ایشان تاکید ویژهای بر کسب درآمدهای سالم و پایدار، حمایت از محیط زیست و جلوگیری از ساخت و سازها در ارتفاعات و لزوم مقابله با تبدیل اراضی منابع طبیعی به ساختمان داشته اند.
توجه به مختصات شهر اسلامی: یکی از موضوع های مورد توجه در سخنان رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران در دیدار با مدیران شهری در ادوار مختلف، در نظر گرفتن ویژگیهای شهر اسلامی، معماری و مباحث فرهنگی و هویتی در قوانین و سیاستگذاریها است.
مطابق با بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران، ضرورت دارد مجلس شورای اسلامی، شوراهای اسلامی شهر و روستا بهویژه شورای عالی استان ها اصول زیر را در تصمیمگیریهای خود مدنظر داشته باشند؛ تجربه دورههای گذشته این واقعیت را به اثبات رسانده که سیاستزدگی و اختلاف های جناحی یکی از عوامل اصلی ضعف شوراها است که موجب میشود تصمیم گیری در غیاب عقلانیت براساس منافع مقطعی و محدود اتخاذ شود.
بنابراین ضرورت دارد مجلس شورای اسلامی با اصلاح قانون تشکیلات، وظایف و انتخاب شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران، اعضای شوراها را از ورود به رقابتهای سیاسی و جناحی طی دوره فعالیت خود بازدارد.
انتخاب شهردار: انتخاب شهردار یکی از موضوع هایی است که قابلیت ایجاد شکاف بین اعضای شورا، تزلزل مدیریتی در سطح شهر، تشدید ارتباط رانتجویانه و دور شدن شوراها از کارکرد و رسالت اصلی خودش را دارد، بنابراین تغییر نحوه انتخاب یا سختتر شدن برکناری شهرداران از طریق اصلاح معیار حدنصاب آرای لازم می تواند کمککننده باشد.
حضور شهروندان و رسانه ها در جلسات شورا بهویژه زمان سوال یا استیضاح شهردار: این اقدام ضروری است تا احیاناً تبانی بین اعضای شورا یا با شهردار رخ ندهد و مردم و رسانه ها ارزیابی و قضاوتی مبتنی بر شواهد متقن برای عملکرد مدیریت شهری و ابقا یا استعفای مدیران آن داشته باشند.
در این صورت شهردار و اعضای شورا به دلیل احتمال بازخوردهای عمومی تلاش میکنند تا حد امکان بر مبنای نظرهای کارشناسی شده و مستدل سخنان خود را بیان کنند. اعضای شوراها علاوه بر سازوکارهای پاسخگویی تعبیه شده در قانون باید به شهروندان نیز پاسخگو باشند.
هر شهروند حق دارد از جزئیترین اطلاعات مدیریتی سازمان عمومی آگاهی پیدا کند و مدیران عمومی وظیفه دارند تا فرایند اداری را به صورت روشن برای مردم بازگو کنند.
بههمین دلیل است که در بند «۳۲» ماده (۸۰) قانون شوراها، آنها موظف شده اند در پایان هر سال مالی صورت بودجه و هزینه خود را جهت اطلاع عموم منتشر کنند و نسخهای از آن را برای بررسی به شورای شهرستان و استان ارسال کنند، اما این مسئله آنچنان که بایدوشاید ازسوی شوراهای اسلامی در کشور جدی گرفته نمیشود که ضرورت دارد عملکردهای مالی به زبانی ساده بهگونهای که همه جزئیات و مطالب مهم منتقل شود این ماده قانونی اجرایی شود. پیشبینی راهکارهایی جهت اصلاح نظام درآمدی شهرداریها برای مدیریت بهینه شهر ضروری است.
از جمله این راهکارها میتوان به اختصاص بخشی از درآمدهای مالیاتی به شهرداریها، وضع عوارض و مالیات ها متناسب با نیاز شهرداری و وضعیت اقتصادی کشور، اتخاذ الگوی مطلوب حکمرانی کارآمد شهری بر پایه شفافیت، پاسخگویی و مسئولیتپذیری، افزایش مشارکت و حمایتهای مردمی، بهرهگیری از کسب وکارهای کوچک اقتصاد محلی، تاکید بر سرمایهگذاری مولد و اشاره کرد.
یکی از مولفههای مهم برای موفقیت سیستم مدیریت شهری، نحوه کنترل و تعادل بخشی نهادهای محلی برای جلوگیری از ایجاد انحصار قدرت است؛ بر این اساس نحوه تنظیم ارتباط شورا و شهردار بسیار حائز اهمیت است. سازوکار نظارت اعضای شورا باید بهگونهای باشد که با افزایش شفافیت، کارآمدی و کاهش فساد حاصل شود. پیشبینی محدوده قدرت اعضای شوراها، دخالت نکردن آنها در انتصابات و بهکارگیری نیروها، شفافیت رویه ها، نظارتها و مسئولیتها در زمینه طرحها، قراردادها و مناقصه ها بسیار مهم است.
معماریهای شهری در سالهای گذشته بدون توجه به حفظ هویت تاریخی و اسلامی شهر و حفظ مراکز قدیمی بوده است، بنابراین ضرورت دارد شوراها و شهرداری به مختصات و ویژگیهای شهر اسلامی توجه کنند و خدمات شهری رابرای تامین این مقصود بهکار گیرند.
در شهر اسلامی؛ عدالت در تقسیم خدمات شهری، تامین آرامش روحی و امنیت معنوی، ظهور و اعتلای مظاهر اسلامی و انقلابی، عمران و آبادی و زیبایی، حفظ طبیعت و صفای طبیعی همه با هم باید مورد توجه قرار گیرد.
در جهان امروز طرح پرسشهای نو و مسائل پیچیده و چندوجهی در حوزه های مختلف، نهادهای سیاستگذار را ناگزیر از اقدام برمبنای کار کارشناسی و علمی ساخته است. سازمانها بدون داشتن دانش و آگاهی لازم نمیتوانند به اداره امور مربوط به شهر بهطور موثر بپردازند.
به گزارش ایمنا، حضرت امام خامنهای (قدّس الله نفسه الزکیه) بارها تکرار کرده بودند که شوراها اگر بهدرستی عمل کنند، میتوانند «موتور محرک توسعه» در شهرها و روستاها باشند، اما اگر در دام سیاستزدگی، رانتخواری و نبود شفافیت گرفتار آیند، نهتنها کمکی به حل مشکلات نمیکنند، بلکه «زخمهایی عمیقتر بر پیکره اعتماد عمومی» وارد خواهند ساخت. امروز، پس از سالها از تأسیس این نهاد، بازخوانی بیانات آن امام شهید بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد.
مجلس شورای اسلامی، شورای عالی استانها و همه دستاندرکاران مدیریت محلی وظیفه دارند با اصلاح قوانین، شوراها را از ورود به رقابتهای سیاسی و جناحی بازدارند، سازوکارهای نظارت مردمی و رسانهای را تقویت کنند و نظام درآمدی سالم و پایدار برای شهرداریها پیشبینی نمایند. شفافیت مالی، پاسخگویی عمومی و توجه به مختصات شهر اسلامی، سه ضلع مثلثی است که رهبر شهید انقلاب برای نجات شوراها ترسیم کردهاند.
و سخن آخر اینکه شورای اسلامی زمانی به کارکرد واقعی خود نزدیک میشود که اعضای آن خود را «خادم مردم» بدانند، نه «ارباب قدرت».
به تعبیر زیبای امام شهید ایران حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای (قدّس الله نفسه الزکیه) «شورا یعنی همه با هم فکر کنند، همه با هم تصمیم بگیرند، همه با هم مسئولیت بپذیرند.» و ما امروز بیش از هر زمان به تحقق این آرمان نیاز داریم.
نظر شما