به گزارش خبرگزاری ایمنا، صنعت فولاد، شریان حیاتی اقتصاد هر ملتی است و ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. در سالهای اخیر، این شریان حیاتی هدف حملاتی ظریف و سیستماتیک قرار گرفته است؛ حملاتی که گاه با ابزارهای تحریم و ممنوعیت فناوری پیش میرود و گاه، چنان که در جنگ اخیر شاهد بودیم، با موشک، بمب و آتش.
کارخانههای فولادسازی که نماد اقتدار صنعتی یک ملت هستند، در جنگ تحمیلی سوم به عمد هدف قرار گرفتند و بخشی از ظرفیت تولیدی کشور در آتش کینه دشمنان سوخت. این دو وجه حمله، یکی خزنده و اقتصادی و دیگری آشکار و نظامی، در هدفی مشترک همدست شدهاند؛ تضعیف بنیانهای تولید و خودکفایی ایران. در این میان، فناوری «مینیمیل» بهعنوان یک راهحل انقلابی و یک سلاح راهبردی برای مقابله با این محاصره چندلایه ظاهر شده است. داستان تقابل ایران با این تجاوزها و تلاش برای بازسازی و ارتقا، داستانی است از مقاومت صنعتی که روایت آن از میان خرابههای همان کارخانههای بمبارانشده و امید به ساخت کورههای جدید آغاز میشود.
در گذشته، غولهای صنعت فولاد جهان، کارخانههای یکپارچه عظیمی بودند که ساخت آنها نیازمند سرمایهای کلان و فناوریهای پیچیده بود؛ فناوریای که در انحصار کشورهای صنعتی غرب قرار داشت، اما تحول با ظهور کوره قوس الکتریکی رقم خورد. در این فناوری نوین، از الکتریسیته برای ذوب فلز استفاده میشود و مواد اولیه اصلی، آهن اسفنجی تولیدشده از گاز طبیعی یا قراضههای فلزی است، این تغییر امکان ایجاد کارخانههای فولادسازی کوچکمقیاس، انعطافپذیر و مقرونبهصرفه را فراهم کرد که به «مینیمیل» شهرت یافتند.
مزیت این روش، تنها اقتصادی نبود؛ بلکه امنیتی و راهبردی بود. یک کشور میتوانست با سرمایه کمتر، در زمان کوتاهتر و با پراکندگی جغرافیایی بیشتر، به تولید فولاد دست پیدا کند و از تمرکز آسیبپذیر در تاسیسات بزرگ و عظیم بپرهیزد. این بهطور دقیق نقطهای است که خط سیر داستان صنعت فولاد ایران، پس از بمباران کارخانههایش، با ضرورتی حیاتی تلاقی میشود. وقتی دشمن با موشک، سرمایه ملی را هدف میگیرد، پاسخ، ایجاد ظرفیتهای تولیدی چابک، مقاوم و با قابلیت بازیابی سریع است.
مینیمیل سلاح دادخواهی فولاد
ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا، با درک پتانسیل راهبردی صنعت فولاد برای ایران، سیاستی چندوجهی را در پیش گرفتند. از یک سو، با تحریمهای فلجکننده، دسترسی ایران به بازارهای مالی و خرید تجهیزات پیشرفته را مسدود کردند. از سوی دیگر، با اعمال فشار بر شرکتهای فناور، مانع از انتقال دانش فنی و نرمافزارهای بهینهسازی به ایران شدند. و در نهایت، در بستر جنگ منطقهای، با حمایت از حملات به زیرساختهای اقتصادی ایران، کارخانههای فولادسازی را نیز در فهرست اهداف قرار دادند.
این بمباران، تنها تخریب بتن و فولاد نبود؛ حمله به معیشت هزاران کارگر، حمله به زنجیره تأمین صنایع پاییندستی و تلاش برای ایجاد یأس و انفعال در ملت بود. هدف واضح بود، فلج کردن قلب صنعتی ایران از هر طریقی که ممکن است، این اقدام را نمیتوان چیزی جز یک جنایت جنگی اقتصادی دانست؛ جنایتی که نیازمند پاسخ و غرامت است.
در رویارویی با این حمله چندجانبه، ایران ناگزیر به یافتن راهحلی است که هم پاسخگوی نیاز داخلی باشد، هم از مهلکه تحریمها بگریزد و هم در برابر حملات فیزیکی تابآوری بیشتری داشته باشد. فناوری مینیمیل، با ویژگیهای ذاتی خود، پاسخی طبیعی به این چالش است.
ایران از چند مزیت کلیدی برخوردار است که این فناوری را برای آن به انتخابی ایدهآل تبدیل میکند. نخست، منابع عظیم گاز طبیعی است که سوخت تولید آهن اسفنجی، ماده اولیه اصلی کوره قوس الکتریکی را فراهم میکند. دوم، وجود شبکه برق کشور است. سوم، دسترسی به قراضههای فلزی داخلی است. و چهارم، وجود نیروی انسانی متخصص و مهندسان مجربی است که حتی در سختترین شرایط نیز حاضر به بازسازی و نوآوری هستند. این ترکیب، یک پایگاه مستحکم برای جهش به سمت تولید مدرن و مقاوم فراهم میآورد، اما چالش اصلی، همان مانع تحمیلی غرب است.
دسترسی به هایتک یا فناوریهای پیشرفته در قلب سیستم مینیمیل
طراحی بهینه کوره قوس الکتریکی، سیستمهای کنترل کیفی پیچیده، نرمافزارهای مدیریت یکپارچه خط تولید و دانش فنی ریختهگری مداوم برای تولید مقاطع با کیفیت بالا، همه و همه در انحصار شرکتهای معدودی در اروپا و آمریکا قرار دارد. اینجاست که روایت ایران از یک موضع انفعالی به یک موضع فعال، مطالبهگر و دادخواه تغییر میکند. ایران نمیتواند و نباید تنها به بازسازی آنچه با بمباران از بین رفته بود، بسنده کند.
ضرورت توسعه، یک ضرورت ملی و غیرقابل مذاکره است، بنابراین راهبرد باید دوگانه باشد، هم اخذ غرامت برای خسارات وارد شده ناشی از بمباران زیرساختها و هم دریافت فناوریهای پیشرفته بهعنوان بخشی از جبران خسارت و تضمین تکرار نکردن چنین حملاتی، این دو مطالبه، دو روی یک سکه هستند. چگونه میتوان کارخانهای را بمباران کرد و سپس مانع از دسترسی آن کشور به فناوریهای نوین برای بازسازی مقاومتر شد؟ این یک تناقض آشکار و ظالمانه است.
ایران باید این را فریاد بزند که محروم کردن یک ملت از فناوریهای صلحآمیز، پس از حمله به زیرساختهای صنعتی آن، نقض فاحش اصول بینالمللی است. مطرح کردن دسترسی به فناوریهای هایتک مینیمیل بهعنوان یک مطالبه، تنها درخواست برای خرید چند دستگاه نیست؛ بلکه احقاق حقی است دووجهی؛ نخست، بهعنوان غرامت برای خسارات مستقیم و غیرمستقیم ناشی از تخریب عمدی کارخانهها که توسعه را به عقب انداخت. دوم، بهعنوان ضمانتی برای ساخت کارخانههای جدید با آخرین استانداردهای فنی و ایمنی، تا در برابر تهدیدات آینده مقاومتر باشند، این است که ایران را در موضع یک قربانی تجاوزی چندلایه قرار میدهد که به جای تسلیم، خواستار عدالت و ابزارهای لازم برای ساختن آیندهای امنتر است. انتقال رایگان یا ترجیحی این فناوریها از سوی کشورهای مسئول در جنگ یا حامیان آنان، نه یک لطف، که تکلیفی اخلاقی و حق مسلم ایران است.
راهبرد ایران برای جبران خسارات و دستیابی به فناوریهای پیشرفته پس از حملات
اجرای موفق این راهبرد دادخواهانه و توسعهمحور، نیازمند برنامهریزی دقیق و گامهای عملیاتی است. ابتدا باید ارزیابی دقیقی از خسارات وارد شده به صنعت فولاد در جنگ اخیر صورت پذیرد و رقم آن بهعنوان پایهای برای مطالبه غرامت، هم در مجامع حقوقی و هم در میز مذاکرات سیاسی مطرح شود. همزمان، پروژههای پایلوت مینیمیل با ظرفیت متوسط و با اولویت استفاده از توان داخلی و شرکای فناور غیرغربی تعریف و اجرا شوند. موفقیت این پروژهها، هم اعتماد داخلی را افزایش میدهد و هم موضع چانهزنی ایران را برای دریافت فناوریهای پیشرفتهتر تقویت میکند.
کلید موفقیت، پیوند زدن این دو موضوع است: هرگونه گفتوگوی آینده درباره غرامت یا روابط اقتصادی، باید مشروط به همکاری فنی و انتقال بیقیدوشرط دانشهای هایتک مرتبط با صنایع حیاتی باشد، این همکاری میتواند در قالب آموزش مهندسان ایرانی، مشارکت در طراحی، یا سرمایهگذاری مشترک برای ساخت داخل باشد. رعایت استانداردهای سختگیرانه بینالمللی نیز نه یک انتخاب، که یک ضرورت است تا محصول نهایی، رقابتپذیر و نشاندهنده عزم ایران برای حضور در بازارهای جهانی باشد.
توسعه کارخانههای مینیمیل در ایران، پیامدهایی فراتر از افزایش آمار تولید دارد. این توسعه به معنای ایجاد هزاران شغل جدید، رونق بخشیدن به صنایع وابسته و تقویت اقتصاد مناطق مختلف است، از همه مهمتر به معنای افزایش «امنیت اقتصادی» و «تابآوری ملی» است.
پراکندگی جغرافیایی و مقیاس کوچکتر این واحدها نسبت به کارخانههای عظیم یکپارچه، آنها را به هدفی سختتر برای حملات آینده تبدیل میکند. هر کارخانه مینیمیل جدید، نهتنها اسکلت ساختمانها را میسازد، بلکه اسکلت یک اقتصاد مقاوم و غیرمتمرکز را نیز مستحکمتر میکند. این یک پیروزی راهبردی در همان جنگی است که دشمن به راه انداخته است.
داستان فولاد ایران با فناوری مینیمیل، داستان یک انتخاب راهبردی و یک مطالبه بهحق در میدان نبرد اقتصادی و حقوقی است. آمریکا و متحدانش با سلاح تحریم و بمب، قصد داشتند ریشه صنعت ایران را بخشکانند. پاسخ ایران، نه عقبنشینی که تبدیل این تهاجم به فرصتی برای دادخواهی و جهش فناورانه است. مسیری که نقاط قوت داخلی را به حداکثر میرساند و خسارات وارد شده را به بهانهای برای دریافت غرامت و فناوریهای مورد نیاز تبدیل میکند.
این مسیر، بدون چالش نیست. نیاز به دیپلماسی قوی، مستندسازی دقیق خسارات و پیگیری خستگیناپذیر دارد، اما روایت نهایی از آن، روایت ملتی است که زیر آتش، نهتنها صنعت حیاتی خود را رها نکرد، بلکه با هوشمندی، خسارت را به مطالبه و ویرانی را به فرصتی برای ساخت نمونههای مدرنتر و مستقلتر تبدیل کرد. توسعه مینیمیلها در ایران با فناوریهای هایتک، تنها یک پیشرفت صنعتی نیست؛ بلکه یک بیانیه سیاسی قدرتمند است که نشان میدهد بمباران کارخانهها، به جای توقف چرخهای تولید، تنها عزم ایران را برای خودکفایی جزمتر و صدای دادخواهی آن را برای غرامت و دسترسی به فناوری، بلندتر کرده است. آینده فولاد ایران، در حرارت کورههای قوس الکتریکی و در سایه پیگیری این مطالبه تاریخی است.
نظر شما