به گزارش خبرگزاری ایمنا، در روزهایی که اخبار نگرانکننده و صداهای غیرمعمول میتواند فضای زندگی خانوادهها را تحت تأثیر قرار دهد، حفظ آرامش در محیط خانه اهمیت دوچندان پیدا میکند. در چنین شرایطی، کودکان بیش از دیگران به تغییرات فضای عاطفی خانواده حساس هستند و رفتار و واکنشهای والدین را با دقت دنبال میکنند. روانشناسان معتقدند کودکان برای حفظ آرامش ذهنی خود بیش از هر چیز به احساس اطمینان و حضور آرامبخش پدر و مادر نیاز دارند؛ احساسی که از طریق رفتار، گفتار و نحوه مدیریت شرایط از سوی والدین به آنها منتقل میشود. به همین دلیل، چگونگی برخورد بزرگترها با اخبار و اتفاقات روز میتواند نقش تعیینکنندهای در شکلگیری احساس آرامش یا نگرانی در ذهن کودکان داشته باشد.
کارشناسان حوزه سلامت روان تأکید میکنند که کودکان هنوز توانایی تحلیل دقیق بسیاری از اتفاقات پیچیده پیرامون خود را ندارند و بیشتر از طریق نشانههای محیطی، لحن گفتار و رفتار بزرگترها شرایط را درک میکنند. به همین دلیل اگر فضای خانه همراه با نگرانی، گفتوگوهای هیجانی یا پیگیری مداوم اخبار باشد، ممکن است ذهن کودک با پرسشها و نگرانیهای مختلف درگیر شود. در مقابل، زمانی که والدین بتوانند آرامش خود را حفظ کنند و فضای خانه را به محیطی متعادل و آرام تبدیل کنند، این آرامش به شکل طبیعی به کودکان نیز منتقل میشود. در واقع، رفتار والدین در چنین روزهایی به نوعی الگوی احساسی برای فرزندان به شمار میآید و میتواند به آنها کمک کند تا شرایط پیرامون خود را با نگرانی کمتری تجربه کنند.
یکی از مهمترین نکاتی که متخصصان بر آن تأکید دارند، نحوه انتقال اطلاعات به کودکان است. ذهن کودک ظرفیت محدودی برای دریافت اخبار پیچیده و گاه نگرانکننده دارد و قرار گرفتن در معرض حجم زیادی از این اطلاعات ممکن است باعث شکلگیری ترس یا نگرانی در او شود. به همین دلیل توصیه میشود والدین اخبار را در حضور کودکان با دقت بیشتری دنبال کنند و در صورت طرح پرسش از سوی فرزند، توضیحاتی کوتاه، ساده و متناسب با سن او ارائه دهند. استفاده از جملات آرامبخش و اطمیناندهنده نیز میتواند نقش مهمی در آرام کردن ذهن کودک داشته باشد. بیان جملاتی که بر حضور خانواده در کنار یکدیگر و مراقبت بزرگترها از شرایط تأکید میکند، به کودک کمک میکند تا احساس آرامش بیشتری داشته باشد.
در کنار نحوه بیان اخبار، ایجاد فضای عاطفی گرم در خانه نیز اهمیت زیادی دارد. کودکان زمانی که بتوانند احساسات و نگرانیهای خود را با والدین در میان بگذارند، راحتتر با شرایط جدید کنار میآیند. گوش دادن به حرفهای فرزندان بدون قضاوت، پاسخ دادن به پرسشهای آنها با آرامش و نشان دادن توجه و همدلی میتواند به تخلیه هیجانی کودکان کمک کند. همچنین انجام فعالیتهای مشترک خانوادگی مانند بازی، مطالعه، گفتوگو یا حتی صرف زمان بیشتر در کنار یکدیگر میتواند ذهن کودکان را از فضای اخبار دور کرده و احساس آرامش را در آنها تقویت کند. این تعاملهای ساده اما مؤثر به کودکان یادآوری میکند که خانواده همواره در کنار آنها قرار دارد.
در نهایت، بسیاری از روانشناسان معتقدند مهمترین عامل در حفظ آرامش کودکان در چنین روزهایی، رفتار و الگوی هیجانی والدین است. کودکان بیش از آنکه به توصیهها توجه کنند، از واکنشهای بزرگترها الگو میگیرند و به سرعت تغییرات احساسی آنها را تشخیص میدهند. بنابراین اگر پدر و مادر بتوانند با مدیریت هیجانهای خود، ایجاد فضایی آرام در خانه و توجه بیشتر به نیازهای عاطفی فرزندان شرایط را هدایت کنند، کودکان نیز احساس آرامش بیشتری خواهند داشت. در چنین فضایی، خانه میتواند به محلی برای آرامش، همدلی و اطمینان تبدیل شود؛ جایی که کودکان در کنار خانواده احساس حمایت میکنند و با آرامش بیشتری روزهای خود را سپری خواهند کرد.
خانواده هیجانهای خود را در شرایط جنگی کنترل کنند
احمد پدرام، دکترای روانشناسی و مشاوره خانواده درباره ترس و اضطراب کودکان ناشی از شنیدن اخبار ناگوار جنگ به خبرنگار ایمنا میگوید: نخستین نکته این است که والدین باید بتوانند هیجانها و احساسات خود را در این شرایط کنترل کنند؛ زیرا رفتار والدین بیش از گفتههای آنها بر کودکان اثر میگذارد. لازم است پدر و مادر در محیط خانه رفتار خود را مدیریت کرده و نکات ایمنی را رعایت کنند.
وی میافزاید: خانوادهها بهتر است در خانه محلی امن و دور از شیشهها و پنجرهها تعیین کنند تا در صورت وقوع حملات یا صداهای انفجار، به آنجا پناه ببرند. همچنین از رفتن به حیاط یا پشتبام برای تماشای موشکها یا هواپیماها در آسمان خودداری شود؛ زیرا این رفتارها میتواند اضطراب کودکان را افزایش دهد.
دکترای روانشناسی و مشاوره خانواده ادامه میدهد: والدین باید تلاش کنند احساسات منفی یا هیجانی خود را در حضور کودکان بروز ندهند و از طرح بحثهای تنشزا یا سیاسی در مقابل آنها پرهیز کنند. البته نمیتوان کودکان را کاملاً از واقعیتهای جنگ بیخبر نگه داشت، اما میتوان اخبار را متناسب با درک و سن آنها و با تأکید بر جنبههای مثبت و امیدوارکننده بیان کرد.
پدرام میگوید: والدین میتوانند با جملاتی ساده و آرامشبخش مانند «نگران نباش، ما در خانه امن هستیم»، «ما کنار هم هستیم»، یا «افرادی هستند که از کشور و مردم محافظت میکنند» احساس امنیت را در کودکان تقویت کنند. چنین جملاتی میتواند در تقویت روحیه و آرامش ذهنی کودکان بسیار مؤثر باشد.
وی خاطرنشان میکند: شنیدن مداوم اخبار ناگوار جنگ در حضور کودکان ضرورتی ندارد. بهتر است والدین اخبار را زمانی دنبال کنند که کودکان حضور ندارند یا خواب هستند. حفظ ارتباط سالم والدین با فرزندان در این شرایط، تا حد زیادی به توانایی والدین در کنترل هیجانها و مدیریت فضای خانه بستگی دارد.
توضیح اخبار جنگ برای کودکان باید محدود باشد
دکترای روانشناسی و مشاوره خانواده درباره نحوه گفتوگو با کودکان در شرایط جنگی میگوید: بهتر است والدین توضیحات کوتاه و متناسب با سن کودک ارائه دهند و از بیان جزئیات خشن یا تصاویر ذهنی ترسناک اجتناب کنند. هدف از گفتوگو با کودک، ایجاد حس امنیت و اطمینان است، نه انتقال کامل همه اطلاعات.
پدرام تأکید میکند: به کودکان باید اطمینان داده شود که بزرگترها مراقب شرایط هستند و تلاش میکنند از آنها محافظت کنند. بیان جملات امیدبخش میتواند احساس امنیت و تابآوری را در کودکان تقویت کند.
وی میگوید: در شرایط بحرانی، والدین باید توجه بیشتری به محیط عاطفی خانه داشته باشند و از گفتوگوهای هیجانی و بازگو کردن مداوم اخبار تلخ، بهویژه در حضور کودکان، پرهیز کنند.
والدین با کودکان همدلی کنند
سمیه طاهری، روانشناس و مشاور خانواده، درباره آثار اضطراب جنگ بر کودکان و نوجوانان به خبرنگار ایمنا میگوید: در شرایط جنگی، کودکان ممکن است صدای انفجارها را بشنوند یا اخبار نگرانکننده را دریافت کنند و همین موضوع باعث شکلگیری اضطراب و ترس در آنها شود.
وی میافزاید: والدین باید با فرزندان خود همدلی کنند و به آنها اجازه دهند احساساتشان را بیان کنند. گفتن جملاتی مانند «میدانم که ترسیدهای، ما هم ممکن است نگران شویم، اما مهم این است که کنار هم هستیم» میتواند به کودک احساس امنیت بدهد.
روانشناس و مشاور خانواده ادامه میدهد: مهمترین کار در شرایط بحران این است که ترس و اضطراب کودکان نادیده گرفته نشود. والدین باید این احساسات را به رسمیت بشناسند و با فرزندانشان گفتوگو کنند تا آنها بتوانند نگرانیهای خود را بیان کنند.
طاهری تأکید میکند: تقویت «سرمایه عاطفی» کودکان اهمیت زیادی دارد. بازی، گفتوگو و وقتگذرانی با فرزندان میتواند به افزایش تابآوری آنها کمک کند. حتی در بازیها نیز لازم است کودکان با تجربه برد و باخت آشنا شوند تا توان مقابله با دشواریهای زندگی در آنها تقویت شود.
وی میگوید: حفظ رابطه عاطفی سالم میان والدین و فرزندان مهمترین عامل افزایش تابآوری کودکان است. اگر کودک بداند که میتواند بدون ترس از سرزنش با والدینش صحبت کند، راحتتر احساسات و نگرانیهای خود را بیان خواهد کرد.
ترس و اضطراب در برابر جنگ و بمباران، واکنشی طبیعی برای کودکان در مناطق درگیر بحران است. این اضطراب ممکن است به شکلهایی مانند نگرانی مداوم، کابوسهای شبانه یا ترس از صداهای بلند بروز پیدا کند و حتی بر رفتار و عملکرد روزمره آنها اثر گذارد، به همین دلیل نحوه صحبت کردن با کودکان درباره وقایع جنگی اهمیت زیادی دارد. گفتوگو با کودکان در چنین شرایطی باید با دقت، حساسیت و بر اساس اصول روانشناختی انجام شود. شیوه بیان والدین میتواند نقش مهمی در کاهش ترس، اضطراب و افزایش احساس امنیت در کودکان داشته باشد.