به گزارش خبرگزاری ایمنا، شرایط جنگی بر زندگی روانی و آموزشی افراد، به ویژه دانشآموزان نیز اثرات عمیقی میگذارد و در چنین شرایطی، کودکان و نوجوانان با فضایی آمیخته به اضطراب، نااطمینانی و تغییرات ناگهانی در روند عادی زندگی روبهرو میشوند. این وضعیت میتواند فرایندهای طبیعی یادگیری را با چالشهای جدی مواجه کند و تمرکز آنها بر فعالیتهای درسی را کاهش دهد.
یکی از مهمترین پیامدهای شرایط جنگی، برهم خوردن نظم و ثبات زندگی روزمره است و تعطیلی یا تغییر شکل مدارس، جابهجایی خانوادهها، محدودیتهای رفتوآمد و حتی تغییر در برنامههای خواب و بیداری میتواند ساختار معمول زندگی دانشآموزان را مختل کند. وقتی این نظم از بین میرود، ذهن دانشآموز نیز برای تمرکز بر درس و فعالیتهای آموزشی دچار آشفتگی میشود.
در کنار این عوامل، مواجهه مداوم با اخبار و تصاویر مربوط به جنگ نیز میتواند فشار روانی قابل توجهی ایجاد کند، دانشآموزان ممکن است با نگرانی درباره امنیت خود، خانواده یا آینده روبهرو شوند. چنین نگرانیهایی بخش زیادی از انرژی ذهنی آنها را درگیر میکند و باعث میشود تمرکز بر یادگیری و انجام تکالیف درسی دشوارتر شود.
با این حال، آموزش در شرایط بحرانی همچنان یکی از نیازهای اساسی جوامع محسوب میشود و ادامه روند یادگیری میتواند تا حدی حس ثبات و امید را در زندگی دانشآموزان حفظ کند. مدرسه و آموزش حتی اگر به شکل مجازی یا محدود ادامه پیدا کند، میتواند برای بسیاری از دانشآموزان نوعی چارچوب و نظم روانی ایجاد کند.
در این میان، نقش خانوادهها و معلمان بسیار پررنگ میشود، آنها میتوانند با درک شرایط روانی دانشآموزان، فضای حمایتیتری فراهم کنند و به آنها کمک کنند تا با وجود فشارهای موجود، ارتباط خود را با فرایند یادگیری حفظ کنند. حمایت عاطفی، برنامهریزی منعطف و ایجاد محیطی به نسبت آرام برای مطالعه از جمله اقداماتی است که میتواند به دانشآموزان کمک کند.
با توجه به این شرایط، بررسی تأثیرات جنگ بر تمرکز و یادگیری دانشآموزان اهمیت زیادی دارد و شناخت این چالشها میتواند به والدین، معلمان و متخصصان کمک کند راهکارهای مؤثرتری برای حمایت آموزشی و روانی از دانشآموزان ارائه دهند که در همین راستا با ریحانه صادقی، روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور گفتوگویی داشتیم که شرح آن را در ادامه میخوانید.
ایمنا: در شرایط جنگ و ناامنی، چرا تمرکز دانشآموزان برای درس خواندن کاهش پیدا میکند؟
صادقی: در شرایط جنگ، ذهن انسان به طور طبیعی در حالت هشدار قرار میگیرد، وقتی فرد احساس خطر میکند، مغز بیشتر انرژی خود را صرف حفظ امنیت و بقا میکند. به همین دلیل توانایی تمرکز روی فعالیتهایی مثل مطالعه یا یادگیری درسها کاهش پیدا میکند، چون ذهن مدام درگیر نگرانیها و احتمال خطر است.
عامل دیگر، اضطراب و استرس مداوم است و صدای اخبار، نگرانی از آینده یا شرایط نامطمئن زندگی باعث میشود ذهن دانشآموزان آرامش لازم برای تمرکز را نداشته باشد. این وضعیت میتواند باعث حواسپرتی، خستگی ذهنی و کاهش توانایی تمرکز طولانیمدت شود.
در زمان بحران، برنامههای روزمره زندگی دچار تغییر میشوند و ممکن است مدرسهها تعطیل شوند، زمان خواب و بیداری بههم بریزد یا محیط خانه برای مطالعه آرام نباشد و این تغییرات نظم ذهنی دانشآموز را بر هم میزند و یادگیری را دشوارتر میکند. از سوی دیگر، نگرانی درباره خانواده، دوستان یا آینده نیز ذهن دانشآموزان را درگیر میکند. وقتی ذهن درگیر مسائل عاطفی و نگرانیهای بزرگتر است، تمرکز روی موضوعات درسی برایش سختتر میشود و به همین دلیل در شرایط جنگی کاهش تمرکز پدیدهای طبیعی است و لازم است خانوادهها و معلمان با درک این شرایط، فشار کمتری بر دانشآموزان وارد و به آنها کمک کنند بهتدریج دوباره به روند یادگیری برگردند.
ایمنا: اضطراب ناشی از جنگ چه تأثیری بر حافظه و فرایند یادگیری دانشآموزان دارد؟
صادقی: اضطراب میتواند تأثیر مستقیم بر عملکرد مغز داشته باشد، زمانی که فرد دچار استرس شدید میشود، مغز بیشتر بر مدیریت احساس خطر تمرکز میکند و بخشهایی که مسئول یادگیری و حافظه هستند کمتر فعال میشوند و به همین دلیل دانشآموز ممکن است مطالب درسی را دیرتر یاد بگیرد یا سریعتر فراموش کند.
استرس مداوم همچنین باعث میشود ذهن بهسختی اطلاعات جدید را پردازش کند و در این حالت دانشآموز ممکن است هنگام مطالعه احساس کند که مطالب را متوجه نمیشود یا نمیتواند آنها را بهخوبی به خاطر بسپارد که این مسئله در بلندمدت میتواند باعث کاهش انگیزه برای درس خواندن شود.
از طرف دیگر، اضطراب زیاد باعث خستگی ذهنی میشود، وقتی مغز برای مدت طولانی درگیر نگرانی است، انرژی ذهنی کاهش پیدا میکند و توانایی تمرکز و یادگیری افت میکند. این وضعیت ممکن است باعث شود دانشآموز حتی برای مطالعه کوتاه هم احساس دشواری کند.
همچنین اضطراب میتواند باعث مشکلات خواب شود و کمبود خواب یا خواب بیکیفیت تأثیر مستقیمی بر حافظه و توانایی یادگیری دارد. دانشآموزانی که خواب منظم ندارند به طور معمول در یادگیری و به خاطر سپردن مطالب درسی دچار مشکل میشوند، با این حال، اگر حمایت عاطفی و محیط آرامتری برای دانشآموز فراهم شود، مغز میتواند بهتدریج دوباره توانایی یادگیری طبیعی خود را بازیابد و حمایت خانواده، کاهش استرس و ایجاد برنامههای آموزشی انعطافپذیر میتواند به بهبود این وضعیت کمک کند.
ایمنا: دانشآموزان چگونه میتوانند در شرایط پرتنش جنگی تمرکز خود را برای مطالعه حفظ کنند؟
صادقی: در شرایط پرتنش، داشتن یک برنامه ساده و منظم میتواند به حفظ تمرکز کمک کند، وقتی دانشآموز زمان مشخصی برای مطالعه، استراحت و فعالیتهای روزانه داشته باشد، ذهن او احساس ثبات بیشتری میکند و راحتتر میتواند روی درس تمرکز کند.
یکی از روشهای مؤثر، مطالعه در زمانهای کوتاهتر است و به جای ساعتهای طولانی درس خواندن، دانشآموزان میتوانند مطالب را در بازههای ۲۰ تا ۳۰ دقیقهای مطالعه کنند و بین آنها استراحت کوتاه داشته باشند و این روش به ذهن کمک میکند کمتر خسته شود و تمرکز بهتر حفظ شود.
کاهش قرار گرفتن در معرض اخبار نگرانکننده نیز اهمیت زیادی دارد، مشاهده مداوم اخبار جنگ میتواند سطح اضطراب را افزایش دهد و تمرکز را از بین ببرد. بهتر است دانشآموزان زمان محدودی برای پیگیری اخبار داشته باشند و بیشتر وقت خود را صرف فعالیتهای مفید کنند.
داشتن یک محیط به نسبت آرام برای مطالعه کمککننده است و حتی در شرایط دشوار، تلاش برای ایجاد یک گوشه مشخص برای درس خواندن میتواند ذهن را برای یادگیری آمادهتر کند و در کنار این موارد، فعالیتهایی مثل ورزش سبک، تنفس عمیق یا صحبت با خانواده و دوستان نیز میتواند استرس را کاهش دهد و به دانشآموز کمک کند با ذهن آرامتری به مطالعه بپردازد.
ایمنا: قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار جنگ میتواند توانایی یادگیری دانشآموزان را مختل کند؟
صادقی: قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار جنگ میتواند تأثیر منفی بر تمرکز و یادگیری داشته باشد، اخبار نگرانکننده معمولاً احساس ترس و اضطراب ایجاد میکنند و این احساسات میتوانند ذهن دانشآموز را از فعالیتهای آموزشی دور کنند، وقتی دانشآموز مرتب اخبار یا تصاویر جنگ را میبیند، ذهن او بیشتر درگیر تحلیل و نگرانی درباره این رویدادها میشود. در چنین شرایطی تمرکز روی مطالب درسی دشوارتر میشود، زیرا ذهن به طور دائم به سمت اخبار و نگرانیها بازمیگردد.
همچنین برخی تصاویر یا خبرهای شدید ممکن است احساس ناامنی یا ترس عمیق ایجاد کنند، این احساسات میتوانند بر خواب، آرامش روانی و توانایی تمرکز تأثیر بگذارند و در نتیجه فرایند یادگیری را مختل کنند، از طرف دیگر، شبکههای اجتماعی گاهی اطلاعات نادرست یا اغراقآمیز منتشر میکنند که میتواند اضطراب دانشآموزان را بیشتر کند، این مسئله ممکن است باعث شود دانشآموزان احساس ناامیدی یا بیثباتی بیشتری داشته باشند.
به همین دلیل روانشناسان توصیه میکنند دانشآموزان زمان محدودی را برای پیگیری اخبار اختصاص دهند و بیشتر بر فعالیتهای روزمره، ارتباط با خانواده و ادامه روند یادگیری تمرکز کنند.
ایمنا: خانوادهها در شرایط جنگی چگونه میتوانند به فرزندان خود کمک کنند تا تمرکز بیشتری روی درس داشته باشند؟
صادقی: نخستین قدم برای خانوادهها ایجاد حس امنیت و آرامش برای فرزندان است، وقتی دانشآموز احساس کند که در کنار خانواده خود امنیت دارد، اضطراب او کاهش پیدا میکند و ذهنش آمادگی بیشتری برای تمرکز روی درس خواهد داشت، خانوادهها همچنین میتوانند به ایجاد یک برنامه روزانه منظم کمک کنند، داشتن زمان مشخص برای مطالعه، استراحت و سرگرمی باعث میشود زندگی دانشآموز ساختار مشخصی داشته باشد و این مسئله به حفظ تمرکز کمک میکند.
گفتوگو با فرزندان درباره نگرانیهایشان نیز بسیار مهم است، اگر دانشآموز بتواند احساسات و ترسهای خود را با والدین در میان بگذارد، فشار روانی او کمتر میشود و راحتتر میتواند به فعالیتهای درسی برگردد و والدین همچنین میتوانند فضای مناسبی برای مطالعه فراهم کنند و حتی یک محیط ساده و آرام در خانه میتواند به دانشآموز کمک کند بهتر تمرکز کند و با نظم بیشتری درس بخواند.
تشویق و حمایت عاطفی خانواده نقش مهمی دارد. وقتی والدین تلاشهای فرزند خود را ببینند و او را تشویق کنند، انگیزه دانشآموز برای ادامه یادگیری افزایش پیدا میکند.
ایمنا: نقش معلمان در کمک به حفظ تمرکز و ادامه روند یادگیری دانشآموزان در زمان بحران چیست؟
صادقی: معلمان در زمان بحران نقش بسیار مهمی در حمایت از دانشآموزان دارند، آنها میتوانند با درک شرایط روانی دانشآموزان، فضای آموزشی را آرامتر و انعطافپذیرتر مدیریت کنند. یکی از اقدامات مهم، کاهش فشارهای آموزشی است. در شرایط جنگی ممکن است دانشآموزان نتوانند مانند قبل درس بخوانند، بنابراین تنظیم تکالیف و برنامههای آموزشی متناسب با شرایط میتواند به آنها کمک کند بدون استرس زیاد به یادگیری ادامه دهند.
معلمان همچنین میتوانند با دانشآموزان گفتوگو کنند و به نگرانیهای آنها گوش دهند و این ارتباط باعث میشود دانشآموزان احساس کنند در این شرایط تنها نیستند و حمایت میشوند. استفاده از روشهای آموزشی سادهتر و جذابتر نیز میتواند به حفظ تمرکز کمک کند. فعالیتهای گروهی، بحثهای کلاسی یا آموزشهای تعاملی میتوانند ذهن دانشآموزان را بیشتر درگیر یادگیری کنند.
معلمان با ایجاد فضای امیدبخش و تشویق دانشآموزان میتوانند به آنها کمک کنند انگیزه خود را حفظ کنند و با وجود شرایط دشوار، مسیر یادگیری را ادامه دهند.
ایمنا: چه روشهای سادهای وجود دارد که دانشآموزان بتوانند در شرایط استرس و اضطراب ناشی از جنگ، بهتر درس بخوانند؟
صادقی: یکی از روشهای ساده، تقسیم کردن مطالب درسی به بخشهای کوچکتر است، وقتی دانشآموز حجم زیادی از درس را یکجا مطالعه نکند، احساس فشار کمتری خواهد داشت و یادگیری برای او آسانتر میشود، روش دیگر، داشتن استراحتهای کوتاه بین زمانهای مطالعه است، این استراحتها به ذهن فرصت میدهد خستگی را کاهش دهد و دوباره با تمرکز بیشتری به مطالعه بازگردد.
فعالیتهای آرامبخش نیز میتوانند به کاهش استرس کمک کنند و تمرینهای تنفس عمیق، پیادهروی کوتاه یا گوش دادن به موسیقی آرام میتواند ذهن را آرامتر کند و آمادگی برای یادگیری را افزایش دهد و نوشتن برنامه روزانه نیز یکی از راههای مفید برای مدیریت زمان و تمرکز است و وقتی دانشآموز بداند در هر روز چه کاری باید انجام دهد، ذهن او کمتر دچار آشفتگی میشود.
ارتباط با دوستان، خانواده و معلمان میتواند حمایت روانی مهمی فراهم کند و این حمایتها باعث میشود دانشآموز احساس تنهایی نکند و با انگیزه بیشتری به مسیر یادگیری ادامه دهد.
نظر شما