به گزارش خبرگزاری ایمنا، در روزهای پایانی اسفند ۱۴۰۴ و همزمان با تشدید تنشهای نظامی در خاورمیانه، بازار جهانی انرژی با یکی از بیثباتترین دورههای خود در سالهای اخیر روبهرو شده است. زنجیرهای از رویدادها شامل درگیریهای نظامی، اختلال کامل در تردد نفتکشها در تنگه هرمز، تصمیمات اضطراری دولتها و واکنشهای هیجانی بازارهای جهانی موجب شد تا بهای نفت، گاز، بنزین و سایر حاملهای انرژی بهسرعت افزایش پیدا کند و اقتصاد جهانی وارد وضعیتی از اضطراب و بیثباتی شود.
آغاز موج صعودی در بازار نفت
نشانههای اولیه این بحران بیستویکم اسفند ۱۴۰۴ (مصادف با دوازدهمین روز از آغاز جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران و با گذشت ۱۸ روز از بسته شدن تنگه هرمز) در بازار نفت آشکار شد. در این روز، قیمت نفت برنت با افزایشی ۵.۲۵ درصدی وارد مسیر صعودی شد و به حدود ۹۲ دلار در هر بشکه رسید.
این افزایش تنها آغاز موجی از رشد قیمتها بود. پنج روز بعد، یعنی در هفدهمین روز از آغاز جنگ (امروز، بیستوششم اسفند ۱۴۰۴)، خبرگزاری رویترز گزارش داد که بهای قراردادهای آتی نفت خام آمریکا نیز با رشدی ۵.۲۵ درصدی به ۱۰۳ دلار برای هر بشکه رسیده است. این روند پرشتاب نشان میداد که بازار انرژی به شدت و با سرعت تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی منطقه قرار گرفته است.
گسترش اعتراضات در اروپا و نرخگذاری دستوری
همزمان با افزایش بهای نفت، موج اعتراضات اجتماعی در اروپا نیز شدت گرفت. به گزارش رویترز، افزایش شدید قیمت بنزین که پیامد مستقیم بسته شدن تنگه هرمز بود، به اعتراضات گسترده مردمی انجامید. در واکنش به این وضعیت بحرانی، رئیس کمیسیون اروپا اعلام کرد که کشورهای اروپایی برای مهار تلاطمها، سقف قیمتی برای بنزین تعیین خواهند کرد. اعمال این نوع نرخگذاری دستوری بر حاملهای انرژی با هدف کاهش فشار اقتصادی بر شهروندان در دستور کار قرار گرفته است.
نگاهها به «دکمه اضطراری» بازار انرژی
در همین زمان، توجه بازارها به ذخایر راهبردی نفت ایالات متحده معطوف شد. این ذخایر که حجم آنها حدود ۴۱۵ میلیون بشکه برآورد میشود و در غارهای نمکی ایالتهای تگزاس و لوئیزیانا نگهداری میشوند، بهعنوان دکمه اضطراری بازار انرژی شناخته میشوند. سابقه نشان میدهد که دولتهای آمریکا در شرایط بحرانی به این ذخایر متوسل شدهاند:
- در سال ۲۰۲۲، دولت جو بایدن ۱۸۰ میلیون بشکه نفت از این ذخایر را در واکنش به جنگ اوکراین آزاد کرد.
- در سال ۲۰۱۹، دولت دونالد ترامپ آماده استفاده از این ذخایر در واکنش به حملات به تأسیسات نفتی عربستان بود، اما در نهایت نیازی به این اقدام پیش نیامد.
- در سال ۲۰۱۱، باراک اوباما حدود ۳۰ میلیون بشکه نفت برای مقابله با بحران ناشی از جنگ داخلی لیبی روانه بازار کرد.
- پیش از آن و در جریان جنگ خلیج فارس در سالهای ۱۹۹۰ و ۱۹۹۱، جورج بوش پدر حدود ۲۱ میلیون بشکه از ذخایر نفتی را به بازار عرضه کرده بود.
تناقض ادعاهای سیاسی با واقعیت بازار
با تداوم بحران، قیمت نفت به سرعت از مرزهای مقاومت روانی عبور کرد. گزارشها حاکی از آن است که بهای قراردادهای آتی نفت خام برنت با جهشی ۹ درصدی به ۱۰۰.۳۸ دلار در هر بشکه رسیده است. این پرش قیمتی در شرایطی رخ داد که ساعاتی پیش از آن، دونالد ترامپ ادعا کرده بود قیمت نفت رو به کاهش است و در آینده نیز افت بیشتری را تجربه خواهد کرد. با این حال، واقعیت بازار خلاف این ادعا را ثابت کرد و همزمان با جهش بهای نفت، قیمت سایر حاملهای انرژی نظیر بنزین و گازوئیل نیز در سراسر جهان روندی افزایشی به خود گرفت.
تصمیم بیسابقه چین و شوک به پالایشگاهها
در این میان، پکن تصمیمی بیسابقه و غافلگیرکننده گرفته است. خبرگزاری بلومبرگ گزارش داد که دولت چین به بزرگترین پالایشگاههای این کشور دستور داده است تا صادرات بنزین و گازوئیل را فوری به حالت تعلیق درآورند. حتی به پالایشگاهها تکلیف شد تا با استناد به شرایط موجود، با خریداران خارجی برای لغو محمولههای از پیش توافقشده مذاکره کنند.
این اقدام که در پی تشدید درگیریهای نظامی در خاورمیانه و مسدود شدن مسیرهای حیاتی انتقال نفت خام به چین صورت گرفت، بلافاصله بر بازارهای منطقهای تأثیر گذاشت و موجب افزایش شدید حاشیه سود پالایشگاهها شد. بر اساس دادههای منتشر شده، حاشیه سود پالایش گازوئیل به ۴۹ دلار در هر بشکه و حاشیه سود نفت سفید به بیش از ۵۵ دلار رسید که بالاترین سطح در سه سال گذشته محسوب میشود.
هشدار تحلیلگران و چالشهای سیاسی در آمریکا
افزایش بهای انرژی تنها به بازار نفت محدود نماند. با بالا رفتن قیمتها، اعتراضات کارگری در اروپا نیز شعلهور شد و برخی سیاستمداران آمریکایی این وضعیت را نتیجه سیاستهای نادرست دولت ترامپ دانستند. آناس الحاجی، تحلیلگر سرشناس حوزه انرژی، هشدار داد که آزادسازی ذخایر راهبردی نفت در شرایط کنونی میتواند پیام خطرناکی به بازار مخابره کند. به گفته وی، چنین اقدامی نشان میدهد که بحران به این زودیها پایان نخواهد یافت و در نتیجه، هراس بازار بیشتر شده و روند افزایش قیمتها تشدید خواهد شد.
در ایالات متحده نیز جهش قیمت انرژی به یک چالش بزرگ سیاسی مبدل شد. فرماندار کالیفرنیا اعلام کرد که بهدلیل جنگ دولت ترامپ با ایران، بازارها دچار تلاطم عمیق شده و بهای بنزین در آمریکا با سرعت در حال افزایش است. او این پرسش را مطرح کرد که رئیسجمهور چگونه میتواند این وضعیت را برای افکار عمومی آمریکا توجیه کند؟ به گفته وی، فقدان یک چشمانداز روشن برای پایان این جنگ، بر نگرانی بازارهای جهانی به شدت افزوده است.
سرایت بحران به بازار گاز و ریزش والاستریت
در همین اثنا، دامنه بحران انرژی به بازار گاز طبیعی نیز کشیده شد. رویترز گزارش داد که چندین شرکت بزرگ از جمله شل، توتال انرژی و شماری از شرکتهای آسیایی خریدار گاز طبیعی مایع قطر، در پی توقف تولید در تأسیسات ۷۷ میلیون تنی الانجی (LNG) این کشور، بهطور رسمی اعلام وضعیت اضطراری کردهاند، این شرکتها اظهار داشتند که قادر به ایفای تعهدات خود در قبال مشتریانشان نیستند.
در نهایت، افزایش لجامگسیخته بهای انرژی تأثیر مستقیمی بر بازارهای مالی بر جای گذاشت. شاخص میانگین صنعتی داوجونز (Dow Jones) که یکی از مهمترین شاخصهای بازار سهام آمریکا به شمار میرود، پس از عبور قیمت نفت از مرز ۹۸ دلار در هر بشکه، حدود ۵۰۰ واحد سقوط کرد. این ریزش سنگین، نمایانگر نگرانی عمیق سرمایهگذاران از پیامدهای مخرب افزایش قیمت انرژی بر رشد اقتصاد جهانی است.
نظر شما