به گزارش خبرگزاری ایمنا،در ادبیات اقتصادی انقلاب اسلامی ایران، بهویژه پس از تشدید فشارهای بینالمللی، مفهوم (اقتصاد مقاومتی) به عنوان نقشه راه اصلی کشور معرفی شده است و این راهبرد، یک پاسخ فعال و سازنده به سیاستهای خصمانه دشمنان که هدف آن فلج کردن حرکت رو به جلوی کشور است تلقی میشود. دیدگاه شهید آیتالله خامنهای در این زمینه، جامعیت و چندوجهی بودن این رویکرد را آشکار میسازد که فراتر از ملاحظات فنی و مالی، شامل ابعاد فرهنگی، مدیریتی و حکمرانی نیز میشود.
اقتصاد مقاومتی، ستون فقرات استراتژی مقابله با تحریم
اقتصاد مقاومتی در نگاه رهبر شهیدانقلاب، اساس متضمن خودکفایی هوشمندانه و افزایش تابآوری در برابر شوکهای خارجی است و این رویکرد، نه به معنای انزوا یا توقف توسعه، بلکه به معنای مدیریت فعالانه و هوشمندانه وابستگیهاست. اقتصاد مقاومتی، ساز و کاری است که در صورت روبه روی با فشار، کشور را قادر میسازد تا مسیر رشد و توسعه خود را با تکیه بر ظرفیتهای داخلی ادامه دهد و هدف اصلی این است که فشارهای دشمن را یا خنثی یا بیتأثیر کنیم. این استراتژی دو پایه اساسی دارد نخست،تولید و سرمایهگذاری داخلی،تمرکز بر تولید دانشبنیان، ساخت قطعات حیاتی و کاهش وابستگی به واردات تکنولوژیهای حساس (همچون ساخت موتور یا تجهیزات چاههای نفت که در منابع اشاره شده است). این امر مستلزم آن است که دانشگاهها و مراکز علمی باید «در مرزهای دانش مقاله بدهند» و نیازهای واقعی کشور را تأمین کنند و مردمیسازی اقتصاد، مقاومت تنها نباید دولتی باشد. مشارکت عمومی در تولید، صرفهجویی هوشمندانه در مصرف کالاهای غیرضروری و حمایت از تولیدات ملی، نقشی محوری ایفا میکند.
دور زدن تحریمها،تاکتیکهای فعال و اثربخشی علمی
دور زدن تحریمها به عنوان یک مفهوم تاکتیکی، مکمل استراتژی کلی اقتصاد مقاومتی است، این امر محدود به فرار از محدودیتهای بانکی یا نفتی نیست، بلکه شامل حوزه فناوری و خدمات نیز میشود و در عرصه بینالمللی، رهبری همواره بر لزوم تغییر در ساختار تعاملات اقتصادی تأکید داشتهاند و فلسفه اصلی دور زدن تحریمها این است که دشمن باید احساس کند تحریمهایش در هدف اصلی خود (ایجاد وابستگی و عقبراندن ایران) شکست خورده است. پیشرفتهای علمی و صنعتی ایران در بخشهایی که دشمن تصور میکرد ایران به شدت وابسته است، خود به خود فشار را کاهش میدهد، زیرا دشمن ناچار میشود در محاسبات خود تجدیدنظر کند (همچون در فروش تکنولوژیهای خود به ایران با قیمتهای پایینتر یا حذف برخی تحریمهای علمی) و در فضای دیجیتال و فناوری اطلاعات، تلاش برای دور زدن تحریمهای آنلاین (همچون خطای 403 برای دسترسی به خدمات و نرمافزارها) توسط متخصصان داخلی، مصداق عینی این رویکرد است که نشان میدهد تخصص و نوآوری داخلی میتواند سد تحریمهای فناوریمحور را نیز بشکند.
حکمرانی مطلوب در دوره تحریم، عدالت و مدیریت جهادی
مفهوم حکمرانی مطلوب اقتصادی در دیدگاه رهبر شهید، چارچوبی است که نظام مدیریت کشور را در شرایط بحرانی تعریف میکند. این حکمرانی باید دو ویژگی اصلی را در هم ادغام کند نخست،انتقاد از الگوهای غربی و دوم اجرای اصول اسلامی-انقلابی است.
نقد حکمرانی غربی
الگوی حکمرانی غربی مبتنی بر نظام سرمایهداری، با وجود دستاوردهای اقتصادی و علمی گسترده، به دلیل تمرکز بیشازحد بر فردگرایی، رقابت بیمهار و سودجویی، موجب بروز ناهنجاریهای اجتماعی و اخلاقی شده است و این مدل، رشد اقتصادی را در اولویت مطلق قرار داده و در نتیجه، ارزشهای انسانی همچون عدالت، همبستگی اجتماعی و معنویت را به حاشیه رانده است. مصرفگرایی افراطی به عنوان پیامد طبیعی این نگرش، نه تنها منابع طبیعی را تهدید میکند بلکه انسان را به موجودی مادی و وابسته به لذتهای زودگذر بدل میسازد. در مقابل، حکمرانی مطلوب در ایران باید رویکردی متوازن اتخاذ کند؛ رویکردی که ضمن بهرهگیری از دستاوردهای عقلانی و مدیریتی تمدن غرب، بر پایههای اخلاق، عدالت اجتماعی، کرامت انسان و معنویت استوار باشد تا الگویی بومی از توسعه اخلاقمحور و انسانی شکل گیرد که هم رفاه مادی را تأمین کند و هم تعالی روحی و فرهنگی جامعه را پاس دارد.
ارکان حکمرانی مطلوب در دوره تحریم
حکمرانی مطلوب در دوره تحریم باید بر اجزایی استوار باشد نخست،تولید ثروت ملی ، مدیریت باید به جای توزیع صرف منابع موجود، بر خلق منابع جدید و افزایش ظرفیتهای تولیدی کشور متمرکز شود. این امر نیازمند محیطی با حداقل موانع بروکراتیک برای فعالان اقتصادی است دوم ،مشارکت مردمی ، حکمرانی باید فضایی ایجاد کند که نخبگان، بخش خصوصی و عموم مردم احساس کنند در خط مقدم جهاد اقتصادی قرار دارند. این مشارکت، موتور محرکه مقاومت است و از ایجاد فساد در راهکارهای غیررسمی جلوگیری میکند و سوم،حمایت از معیشت، اگرچه هدف، توانمندسازی است، اما در عین حال، وظیفه حکومت است که در برابر فشارهای دشمن، معیشت مردم عادی را به طور ویژه مورد توجه قرار دهد و نگذارد اقشار آسیبپذیر تحت فشار بیش از حد قرار گیرند.
رویکرد استراتژیک کشور باید از (دور زدن تحریم) به (بیاثر ساختن تحریم)تغییر کند. این هدف از طریق اقتصاد مقاومتی، خودکفایی فناورانه و گسترش روابط اقتصادی متنوع تحقق پبدا میکند و خودکفایی در حوزههای کلیدی همچون فناوری و تجهیزات صنعتی موجب از بین رفتن اثر تحریمها میشود و اثر بازدارنده دشمن را کاهش میدهد و همکاری با شرکای متعدد منطقهای و غیرغربی، استفاده از ارزهای ملی و ایجاد زنجیرههای مقاومتی منطقهای، کشور را در برابر شوکهای تحریم مقاوم میسازد، مهندسی معکوس، توسعه فناوریهای داخلی (در حوزههایی همچون نانو، بایو، IT و صنعت نفت) و بومیسازی تجهیزات حیاتی، مسیر اصلی بیاثر شدن تحریمها است و برای جلوگیری از فساد در مسیرهای غیرشفاف دور زدن تحریم، تعادل بین محرمانگی و شفافیت ضروری است. نظارت مؤثر و عدالت اقتصادی باید تضمین کند که فشار تحریم به مردم تحمیل نشود.
اقتصاد مردم، اولویت اصلی و نتیجه نهایی مقاومت
رهبر شهید همواره بر این نکته تأکید دارند که هدف نهایی سیاستهای اقتصادی، حل مشکلات زندگی روزمره مردم است. اگرچه تولید علم و فناوری اهمیت حیاتی دارد، اما این اقدامات باید در خدمت (اقتصاد مردم) قرار گیرند.اقتصاد مردم به معنای رفع بیکاری، ثبات قیمتها، دسترسی به کالاها و خدمات اساسی و ایجاد رفاه پایدار است. در دوره تحریم، این مفهوم با چالشهایی همچون تورم و کاهش قدرت خرید روبرو میشود. بنابراین، استراتژی باید به گونهای تنظیم شود که توزیع عادلانه منابع، مانع از آن شود که منافع حاصل از مقاومت یا دور زدن تحریمها تنها به گروه خاصی برسد و کنترل سوداگری، با فساد و رانتخواری که اغلب در شرایط تحریم و محدودیتها فرصت رشد پیدا میکند، باید به شدت مقابله شود.
استراتژی مقابله با تحریمها بر اساس دیدگاه شهید آیتالله خامنهای، یک پروژه ملی است که نیازمند همدلی و همافزایی تمام ارکان حکومتی و مردمی است. این استراتژی، نه یک عقبنشینی تاکتیکی، بلکه یک جهاد اقتصادی برای اثبات پایداری و استقلال نظام جمهوری اسلامی است.
نکات کلیدی در این مسیر شامل، اتکای درونی به توانمندیهای خود، بهترین سد دفاعی در برابر فشارهای خارجی است و پرهیز از واکنشهای انفعالی و حرکت به سمت مدلهایی همچون زنجیره مقاومتی در سطح منطقهای که میتواند وابستگی به منابع پرریسک خارجی را کاهش دهد وحفظ ارزشهای انقلاب در ساختار اقتصادی، به عنوان تفاوت بنیادین با الگوهای مصرفزده غربی است و موفقیت در این مسیر، مستلزم یک حکمرانی جهادی است که با تکیه بر علم و ایمان، تحریم را نه تنها خنثی کند، بلکه آن را به فرصتی برای جهش و بومیسازی فناوریهای مورد نیاز تبدیل نماید و نتیجه نهایی این مجاهدت را در بهبود اقتصاد و معیشت مردم متبلور سازد.
نظر شما