به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهرها به کانون اصلی چالش و در عین حال راهحل بحرانهای اقلیمی تبدیل شدهاند. بیش از ۷۰ درصد انتشار گازهای گلخانهای جهان بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به فعالیتهای شهری مرتبط است؛ از گرمایش و سرمایش ساختمانها گرفته تا حملونقل، مصرف برق، ساختوساز و مدیریت پسماند. در چنین شرایطی، مفهوم «کربنخنثی» به یک راهبرد محوری در برنامهریزی شهری بدل شده است. شهر کربنخنثی شهری است که میزان انتشار سالانه گازهای گلخانهای آن با مقدار جذب یا جبران کربن برابر شود. گام پیشرفتهتر، «شهر انرژیمثبت» است که بیش از مصرف خود، انرژی پاک تولید میکند و مازاد آن را به شبکه بازمیگرداند.
تحقق کربنخنثی در مقیاس شهری نیازمند تغییرات ساختاری عمیق است. نخستین محور، گذار به انرژیهای تجدیدپذیر و افزایش بهرهوری انرژی در ساختمانهاست. محور دوم، تحول در حملونقل شهری است. خودروهای شخصی بنزینی یکی از منابع اصلی انتشار در شهرها هستند. محور سوم، سیاستگذاری اقلیمی و تأمین مالی است؛ تعیین اهداف زمانی مشخص، قیمتگذاری کربن، انتشار اوراق قرضه سبز، مشوقهای مالیاتی برای ساختمانهای کممصرف و مشارکت بخش خصوصی از ابزارهای کلیدی این مسیر هستند.
کپنهاگ؛ آزمایشگاه مهندسی اقلیم در مقیاس شهری
کپنهاگ از سالها پیش هدف تبدیل شدن به نخستین پایتخت کربنخنثی جهان را دنبال میکند. برنامه جامع اقلیمی این شهر شامل صدها پروژه در حوزه انرژی، حملونقل و بازسازی شهری است و مجموع سرمایهگذاری آن طی یک دهه به چندین میلیارد یورو رسیده است.
دانمارک پیشگام جهانی انرژی بادی است و کپنهاگ بخش عمده برق خود را از مزارع بادی فراساحلی در دریای شمال و بالتیک تأمین میکند. این مزارع با ظرفیت چند گیگاوات، از طریق سرمایهگذاری مشترک دولت، شهرداری و بخش خصوصی توسعه پیدا کردهاند. علاوه بر آن، نیروگاههای تولید همزمان برق و حرارت (CHP) با سوخت زیستتوده جایگزین زغالسنگ شدهاند. این تبدیل سوخت، هزینهای بالغ بر صدها میلیون یورو داشته اما انتشار کربن را بهشدت کاهش داده است.
شبکه گرمایش منطقهای کپنهاگ یکی از پیشرفتهترین نمونههای جهان است. بیش از ۹۵ درصد ساختمانها به این شبکه متصل هستند. این سیستم از ترکیب زیستتوده، بازیافت حرارت مازاد صنایع و انرژی بادی استفاده میکند و راندمان آن به بیش از ۸۰ درصد میرسد. شهرداری برای نوسازی خطوط انتقال و دیجیتالسازی کنترل مصرف، سرمایهگذاری کلانی انجام داده است.
بیش از ۶۰ درصد سفرهای روزانه کاری در کپنهاگ با دوچرخه انجام میشود که حاصل چند دهه برنامهریزی منسجم برای کاهش انتشار کربن در بخش حملونقل است. این شهر با هدف تبدیل شدن به کربنخنثی، شبکهای از «ابرراههای دوچرخه» را میان حومه و مرکز شهر توسعه داده که با بودجهای معادل دهها میلیون یورو اجرا شده است. این مسیرها با عرض استاندارد، نورپردازی هوشمند، اولویتدهی در تقاطعها و خدماتی همچون ایستگاههای تعمیر، رفتوآمد روزانه را سریعتر و ایمنتر کردهاند و وابستگی به خودروی شخصی را بهطور چشمگیری کاهش دادهاند.
از سوی دیگر، ناوگان اتوبوسرانی شهری بهتدریج برقی شده و با حذف اتوبوسهای دیزلی، انتشار دیاکسید کربن و آلایندههای محلی کاهش پیدا کرده است. توسعه متروی خودکار شهری با سرمایهگذاری چند میلیارد یورویی نیز سهم حملونقل پاک را افزایش داده و با اتصال یکپارچه به دوچرخه و قطارهای منطقهای، الگوی «تردد کمکربن» را تثبیت کرده است.
کپنهاگ در سطح حکمرانی مالی و مدیریتی، از ابزارهایی همچون اوراق قرضه سبز شهری برای جذب سرمایه پروژههای انرژی پاک، بهینهسازی ساختمانها و زیرساختهای سازگار با اقلیم استفاده میکند. این شهر گزارشهای سالانه انتشار کربن را با جزئیات بخشی (حملونقل، گرمایش، پسماند و برق) منتشر میسازد و پیشرفت خود را در مسیر کربنخنثی شدن بهصورت شفاف پایش میکند. سرمایهگذاری در نیروگاههای تولید همزمان برق و حرارت، گسترش گرمایش ناحیهای کمکربن و افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر در شبکه برق، مکمل سیاستهای حملونقلی هستند.
این ترکیب مهندسی انرژی، سیاستگذاری مبتنی بر داده و تأمین مالی پایدار، کپنهاگ را به یکی از دقیقترین و قابلتکرارترین الگوهای گذار اقلیمی در جهان تبدیل کرده است که نشان میدهد همافزایی زیرساخت، رفتار شهروندان و شفافیت سازمانی چگونه میتواند مسیر دستیابی به کربنخنثی را هموار کند.
استکهلم؛ اقتصاد بدون فسیل با چهارچوب قانونی سختگیرانه
استکهلم از دهه ۱۹۹۰ مسیر کاهش انتشار را آغاز کرده و اکنون یکی از کمکربنترین پایتختهای اروپاست. برق این شهر بهطور کامل از منابع تجدیدپذیر، بهویژه انرژی آبی و بادی، تأمین میشود. شبکه گرمایش منطقهای استکهلم مبتنی بر زیستتوده و بازیافت انرژی پسماند است. زبالههای شهری پس از پردازش، به سوخت تبدیل شده و در نیروگاههای CHP استفاده میشوند. این چرخه بسته، نیاز به دفن زباله را کاهش داده است و علاوه بر آن، انرژی حرارتی نیز تولید میکند. سرمایهگذاری در این زیرساخت طی سالهای گذشته به چند میلیارد یورو رسیده است.
استکهلم یکی از نخستین شهرهای جهان است که عوارض ترافیکی برای ورود خودرو به مرکز شهر را بهعنوان ابزاری اقلیمی به اجرا گذاشت؛ سیاستی که نهتنها ازدحام را کاهش داد، بلکه انتشار دیاکسیدکربن و آلایندههای محلی را نیز بهطور محسوسی کم کرد. این عوارض سالانه بیش از صد میلیون یورو درآمد ایجاد میکند و منابع حاصل بهصورت هدفمند صرف توسعه حملونقل عمومی کمکربن، از جمله گسترش مترو و نوسازی ناوگان اتوبوسهای پاک میشود. بخش بزرگی از اتوبوسهای شهری با سوختهای زیستی پیشرفته و برق کار میکنند و زیرساخت شارژ سریع در پایانهها و مسیرهای پرتردد بهسرعت در حال توسعه است. این رویکرد «بازسرمایهگذاری سبز» موجب شده است شهر همزمان تقاضای خودروی شخصی را مدیریت و گزینههای پایدار را تقویت کند. این مدل بهطور مستقیم به هدف کربنخنثی شدن پیوند خورده است.
در حوزه ساختمان که سهم بالایی از مصرف انرژی شهری را تشکیل میدهد، استانداردهای سختگیرانه بهرهوری انرژی اعمال میشود. بازسازی عمیق ساختمانهای قدیمی با عایقهای پیشرفته، پنجرههای چندجداره و سامانههای هوشمند مدیریت انرژی، مصرف را تا ۴۰ درصد کاهش داده است. شبکه گرمایش ناحیهای نیز با اتکا به منابع تجدیدپذیر و بازیافت حرارت، میزان کربن ناشی از تأمین گرما را پایین آورده و وابستگی به سوختهای فسیلی را محدود کرده است.
پروژه شاخص هاماربی شوستاد نمونهای از توسعه حلقهبسته شهری است که در آن انرژی، آب و پسماند بهصورت یکپارچه مدیریت میشود؛ پسماندهای شهری به بیوگاز تبدیل میشوند، گرمای بازیافتی به شبکه بازمیگردد و مصرف آب با سامانههای کارآمد کاهش مییابد. این همافزایی زیرساختی، انتشار را در مقیاس محله به حداقل میرساند و الگویی قابلتکرار برای سایر مناطق فراهم میکند.
هدف رسمی استکهلم حذف کامل سوختهای فسیلی تا سال ۲۰۴۰ است؛ که با چهارچوب قانونی مشخص، اهداف میانمدت قابلسنجش و گزارشدهی شفاف پشتیبانی میشود. تأمین مالی از طریق اوراق قرضه سبز و مشارکت فعال بخش خصوصی، پشتوانه اجرای پروژههای انرژی پاک، نوسازی ساختمانها و توسعه حملونقل برقی است. این ترکیب سیاستگذاری قاطع، ابزارهای مالی نوآورانه و برنامهریزی مبتنی بر داده، استکهلم را به یکی از پیشگامان گذار به اقتصاد شهری کمکربن تبدیل کرده و مسیر دستیابی به کربنخنثی شدن را واقعبینانه و عملیاتی ساخته است.
ونکوور؛ شهر سبز آمریکای شمالی با استاندارد صفرخالص
ونکوور بهعنوان یکی از برجستهترین شهرهای قاره آمریکا در مسیر گذار به کربنخنثی شدن، برنامهای جامع تحت عنوان «اقدامات سبزترین شهر» را اجرایی کرده است که محور اصلی آن رسیدن به صد درصد استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر است. این شهر با تمرکز بر کاهش انتشار گازهای گلخانهای، نقش کلیدی در مقابله با تغییرات اقلیمی ایفا میکند.
یکی از مهمترین دستاوردهای ونکوور، تأمین بیش از ۹۰ درصد برق مورد نیاز خود از منابع برقآبی است که به دلیل پایین بودن انتشار کربن، تاثیر قابلتوجهی در کاهش ردپای کربنی شهر دارد. این رویکرد، پایهای برای سیاستهای گستردهتری است که در حوزه ساختمانها اجرا میشود. استاندارد «ساختمان کربنخنثی» برای تمام ساختمانهای جدید اجباری شده است و ساختمانها باید به گونهای طراحی شوند که در چرخه عمر خود، انتشار خالص کربن آنها صفر باشد. روشهای کلیدی در این استاندارد شامل استفاده از پمپهای حرارتی با راندمان بالا، نصب پنلهای خورشیدی جهت تولید برق پاک و بهکارگیری عایقهای پیشرفته برای کاهش نیاز انرژی گرمایشی و سرمایشی است.
از سوی دیگر، برای ساختمانهای قدیمی که از این استاندارد برخوردار نیستند، برنامههای بازسازی گستردهای تعریف شده است که با ارائه یارانههای قابلتوجه، صاحبان ساختمانها را به استفاده از فناوریهای کمکربن تشویق میکند. سرمایهگذاری سالانه دولت و شهرداری ونکوور در پروژههای اقلیمی به صدها میلیون دلار کانادا میرسد و این میزان منابع مالی، زمینه را برای تحقق اهداف بلندمدت کربنخنثی فراهم میکند.
یکی دیگر از عوامل بزرگ انتشار کربن در بخش حملونقل است و ونکوور با سرمایهگذاری چند میلیارد دلاری اقدام به توسعه شبکههای حملونقل عمومی پایدار کرده است. توسعه قطارهای هوایی و خطوط اتوبوسهای تندرو، علاوه بر کاهش استفاده از خودروهای شخصی، آلودگی ناشی از سوختهای فسیلی را کاهش میدهد. هدف این شهر، رساندن سهم سفرهای انجامشده با حملونقل عمومی، دوچرخه و پیادهروی به بیش از دو سوم کل سفرها تا سال ۲۰۳۰ است. در این چهارچوب، زیرساختهای وسیع برای شارژ خودروهای برقی و مسیرهای دوچرخه نقش مهمی ایفا میکنند.
ونکوور از ابزارهای مالی از جمله مالیات کربن استانی و صندوقهای سرمایهگذاری سبز بهره میبرد که منابع پایداری برای پروژههای انرژی پاک فراهم میآورد. علاوه بر نقش دولت، مشارکت فعال شهروندان و بخش خصوصی در پروژههای انرژیهای تجدیدپذیر و کاهش کربن، پشتوانه اجتماعی قوی برای این تغییرات زیستمحیطی است که مسیر شهر برای رسیدن به کربنخنثی شدن را هموار میکند. ونکوور با مدیریت هوشمند منابع انرژی، سیاستهای مقرون به صرفه و سرمایهگذاری در فناوریهای نوین، نمونهای موفق در حرکت به سوی شهری با رد پای کربن صفر است که میتواند الگویی برای سایر شهرهای جهان باشد.
نظر شما