به گزارش خبرگزاری ایمنا، پرچم برای هر ملتی فقط یک نشان رسمی نیست؛ خلاصهای از تاریخ، هویت و تمامیت ارضی آن ملت است. اما برای ایرانیان، پرچم معنایی فراتر دارد. این همان پرچمی است که پیکر مطهر شهدا در آن پیچیده میشود؛ همان علمی که جوانان این سرزمین در دفاع از خاک و ناموس و استقلال کشور، جان خود را پای آن گذاشتهاند. رنگهای سبز و سفید و سرخ آن تنها ترکیب رنگ نیست؛ روایت خونهایی است که برای برافراشته ماندنش ریخته شده است.
از همین رو، وقتی در روزهای اخیر در تعداد معدودی از دانشگاههای کشور شاهد هتک حرمت و آتش زدن پرچم جمهوری اسلامی ایران بودیم، مسئله دیگر یک «رفتار اعتراضی» نبود؛ بلکه زخمی بر احساسات جمعی ملتی بود که پرچم را نماد عزت و شهادت میداند. پرسش اساسی اینجاست: در جهان با چنین رفتاری چگونه برخورد میشود؟ آیا بیحرمتی به پرچم در سایر کشورها بدون عنوان مجرمانه مشخص رها شده است؟
آمریکا؛ جدال میان قانون فدرال و آزادی بیان
در ایالات متحده، ماده 700 قانون فدرال (۱۸ U.S.C. § 700) صراحتاً اعلام میکند هر فردی که عمداً پرچم آمریکا را آتش بزند یا مورد بیاحترامی قرار دهد، میتواند با جریمه نقدی یا تا یک سال حبس مواجه شود.
اما این پایان ماجرا نیست. رأی تاریخی دیوان عالی آمریکا در پرونده Texas v. Johnson در سال ۱۹۸۹، آتش زدن پرچم را نوعی «بیان نمادین» دانست که تحت حمایت متمم اول قانون اساسی (آزادی بیان) قرار میگیرد. به این ترتیب، اجرای عملی ماده فدرال عملاً محدود شد.
دربا وجود این رویه قضایی، تلاشهای سیاسی برای تغییر وضعیت حقوقی همچنان ادامه داشته است. در اوت ۲۰۲۵، دونالد ترامپ دستور اجرایی برای پیگیری پروندههای مرتبط با هتک حرمت پرچم صادر کرد اما این دستور به تنهایی ظرفیت ایجاد عنوان کیفری جدید نداشت و با محدودیتهای ناشی از رأی دیوان عالی مواجه شد.
نتیجه؟ در آمریکا پرچمسوزی در مرز میان «جرمانگاری قانونی» و «حمایت از آزادی بیان» معلق مانده است؛ یک تناقض حقوقی که هنوز حل نشده است.
اروپا؛ جرمانگاری صریح و رویکرد سختگیرانهتر
بر خلاف آمریکا، بسیاری از کشورهای اروپایی رویکرد روشنتر و سختگیرانهتری اتخاذ کردهاند.
آلمان؛ تا سه سال زندان
در آلمان، طبق ماده 90a قانون جزا (StGB)، بیاحترامی علنی به پرچم ملی جرم است و میتواند تا سه سال حبس در پی داشته باشد. در برخی شرایط خاص، این مجازات حتی تا پنج سال افزایش مییابد. این سختگیری ریشه در تجربه تاریخی آلمان و سیاست «دموکراسی قابل دفاع» دارد.
فرانسه، یونان، لهستان
- در فرانسه، هتک حرمت پرچم در فضای عمومی میتواند به جریمههای چند هزار یورویی و حتی حبس منجر شود.
- در یونان، تا دو سال زندان پیشبینی شده است.
- در لهستان، جریمه یا حبس تا یک سال اعمال میشود.
بریتانیا؛ استثنا در اروپا
بریتانیا قانون مستقل کیفری برای پرچمسوزی ندارد و این رفتار بیشتر در چارچوب آزادی بیان بررسی میشود، مگر آنکه با تخریب اموال یا اخلال عمومی همراه باشد.
به طور کلی، در اروپا اصل بر این است که نماد ملی باید از حمایت کیفری مشخص برخوردار باشد.
روسیه و ترکیه؛ مجازات صریح و اجرای سختگیرانه
در روسیه، ماده ۳۲۹ قانون جزا، اهانت علنی به پرچم را جرم دانسته و تا یک سال حبس پیشبینی کرده است. در فضای امنیتی سالهای اخیر، حساسیت دستگاه قضایی نسبت به این موضوع افزایش یافته است.
در ترکیه نیز ماده ۳۰۰ قانون مجازات، سوزاندن یا بیاحترامی به پرچم را با یک تا سه سال حبس مجازات میکند؛ حتی اگر این رفتار در خارج از کشور توسط شهروند ترکیه انجام شود.
کشورهای عربی و آسیایی؛ پیوند نماد ملی با هویت دینی و امنیتی
در بسیاری از کشورهای منطقه، پرچم نهتنها نماد سیاسی بلکه حامل مؤلفههای هویتی و مذهبی است.
- در الجزایر، مجازات اهانت علنی به پرچم میتواند تا ۱۰ سال حبس باشد.
- در عراق نیز مجازات حبس پیشبینی شده است.
- در هند، قانون ۱۹۷۱ برای بیاحترامی به پرچم تا سه سال حبس مقرر کرده است.
- در چین، قوانین حمایت از پرچم در چارچوب امنیت ملی اجرا میشوند.
در این کشورها، پرچمسوزی نه تنها اعتراض، بلکه تعرض به نظم عمومی و هویت ملی تلقی میشود.
ایران و خلأ جرمانگاری مستقل
در ایران، برخلاف بسیاری از کشورها، عنوان مجرمانه مستقلی برای هتک حرمت پرچم ملی وجود ندارد. در قوانین فعلی از جمله قانون مجازات اسلامی، مادهای که بهطور صریح به سوزاندن یا پاره کردن پرچم اشاره کند، پیشبینی نشده است.
در عمل، دستگاه قضایی ممکن است از عناوین عامتری همچون:
- ماده ۶۱۸ (اخلال در نظم عمومی)،
- ماده ۵۰۰ (تبلیغ علیه نظام)،
- ماده ۶۱۰ (اجتماع و تبانی علیه امنیت)،
برای رسیدگی استفاده کند؛ اما این رویکرد مبتنی بر تفسیر است و فاقد صراحت قانونی مشخص است.
در سال ۱۳۹۵ پیشنهادی برای تعیین مجازات ۶ ماه تا ۲ سال حبس مطرح شد، اما به قانون تبدیل نشد.
چرا ایران باید قانون صریح داشته باشد؟
مرور تطبیقی نشان میدهد بخش قابل توجهی از کشورها از اروپا تا آسیا و خاورمیانه برای توهین به پرچم مجازات مشخص و بازدارنده تعیین کردهاند. حتی در آمریکا که آزادی بیان اصل بنیادین است، همچنان تلاش برای محدودسازی این رفتار ادامه دارد.
در ایران اما، نبود جرمانگاری مستقل باعث شده است رسیدگی به این موضوع در چارچوب مواد عام و تفاسیر قضایی انجام شود؛ وضعیتی که میتواند به برداشتهای متفاوت و ناهمگون منجر شود.
پرچم ملی نماد تمامیت ارضی، خون شهدا، استقلال تاریخی و هویت مشترک یک ملت است. اگر کشورهای مختلف با گرایشهای سیاسی گوناگون، برای صیانت از این نماد ضمانت اجرای کیفری پیشبینی کردهاند، منطقی است که در ایران نیز قانونی صریح، شفاف و بازدارنده برای هتک حرمت پرچم تدوین شود.
جهان امروز نشان میدهد که حتی نظامهای لیبرال نیز در برابر تعرض به نماد ملی بیتفاوت نیستند. اروپا بهصورت صریح جرمانگاری کرده، آسیا و خاورمیانه مجازاتهای سنگین تعیین کردهاند و آمریکا با وجود چالش آزادی بیان همچنان در کشمکش حقوقی است.
در چنین شرایطی، خلأ قانونی در ایران یک نقص تقنینی محسوب میشود. اگر قرار است نماد ملی از تعرض مصون بماند، جرمانگاری مستقل و تعیین مجازات بازدارنده، شفاف و متناسب ضرورتی اجتنابناپذیر است؛ همانگونه که در بسیاری از کشورهای جهان چنین ضمانت اجرایی وجود دارد.
نظر شما