به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهرها در دهههای اخیر با چالشهای متعدد اجتماعی، زیستمحیطی و سلامت عمومی روبهرو بودهاند که افزایش تراکم جمعیت، آلودگی هوا، کاهش فضاهای سبز و سبک زندگی کمتحرک از جمله مهمترین آنهاست. در پاسخ به این چالشها، مفهوم تلفیق امکانات تفریحی و ورزشی در فضاهای شهری تبدیل به یک راهکار مؤثر، پایدار و مردممحور شده است.
این رویکرد نهتنها به افزایش کیفیت فضاهای عمومی میانجامد، بلکه منجر به تحرک بیشتر شهروندان، ارتقای سلامت جسمی و ذهنی، تقویت تعاملات اجتماعی و بهرهبرداری بهینه از زمینهای شهری میشود. چنین تلفیقی بهطور معمول از طریق طراحی هوشمند، برنامهریزی مشارکتی و در نظر گرفتن نیازهای متنوع گروههای سنی و فرهنگی تحقق پیدا میکند.
در گذشته، فضاهای ورزشی و تفریحی بهصورت جداگانه و با کارکردهای منفصل در بافت شهری اجرا میشدند: زمینهای چمن ورزشی در یکی از انتهای شهر، پارکهای تفریحی در نقطهای دیگر، مسیرهای دوچرخه در خیابانهای خاص و باشگاههای ورزشی در ساختمانهای بسته. این تفکیک کارکردی موجب میشد که این فضاها کمتر مورد استفاده عموم قرار گیرند، به یکدیگر متصل نشوند و برای کارکردهای چندمنظوره مناسب نباشند. با توجه به رشد جمعیت شهری و کاهش منابع مالی و زمینی، امروز دیگر این رویکرد کارآمد نیست و طراحی شهری معاصر به سمت ترکیب کاربریها حرکت کرده است.
یکپارچهسازی امکانات تفریحی و ورزشی در فضاهای شهری به معنای ایجاد مکانهایی است که میتوانند بهصورت همزمان به فعالیتهای ورزشی، گردش، استراحت، تعامل اجتماعی و فعالیتهای فرهنگی خدمت کنند. برای نمونه، یک فضای سبز شهری میتواند با مسیرهای پیادهروی و دوچرخهسواری، منطقهای برای یوگا و حرکات بدنی سبک، فضاهای نشستن و استراحت، بخشهای بازی برای کودکان و سکوهای نمایش کوچک برای اجراهای خیابانی تلفیق شود. این تلفیق موجب میشود که فضاها در ساعات مختلف روز و برای گروههای مختلف جمعیتی قابل استفاده باشند، بازدیدکننده بیشتری داشته باشند و به یک نقطه فعال اجتماعی در شهر تبدیل شوند.
علاوه بر این، چنین طراحیهایی میتواند به ارتقای سلامت عمومی کمک کند؛ پژوهشها نشان دادهاند که دسترسی به فضاهای فعال شهری میزان تحرک روزانه افراد را افزایش میدهد، خطر ابتلا به بیماریهای مزمن را کاهش میدهد و سلامت روانی و احساس رضایت از زندگی را تقویت میکند. فراهم کردن امکان انجام ورزشهای غیررسمی و خیابانی پرهیجان همچون پارکور، اسکیت، دوچرخهسواری و حرکات آزاد در فضاهای عمومی میتواند بهطور چشمگیری طیف گستردهتری از جوانان را برای حضور در صحنههای اجتماعی جذب کند.
از سویی، ترکیب امکانات تفریحی و ورزشی منجر به ایجاد شبکههای حرکتی ایمنتر برای پیادهروی و دوچرخهسواری در شهر میشود که به کاهش آلایندههای هوا و بهبود کیفیت محیطزیست شهری کمک میکند. از سوی دیگر، این رویکرد میتواند محرکی برای عدالت اجتماعی باشد. در بسیاری از شهرها، دسترسی به امکانات ورزشی و تفریحی بهصورت نابرابر توزیع شده است و این نابرابری خود را در جوامع کمدرآمدتر بیشتر نشان میدهد. طراحی و اجرای فضاهای تلفیقی در مناطق مختلف شهری میتواند با توزیع عادلانهتر این امکانات، فرصتهای برابر برای همه شهروندان فراهم کند. مشارکت جامعه محلی در فرایند طراحی و برنامهریزی این فضاها اهمیت زیادی دارد تا نیازها و خواستههای واقعی ساکنان در نظر گرفته شود و فضاها به گونهای طراحی شوند که حس مالکیت و تعلق را تقویت کنند. تلفیق امکانات تفریحی و ورزشی در فضاهای شهری یک راهبرد چندوجهی است که همزمان به نیازهای فیزیکی و سلامت شهروندان پاسخ میدهد و به پویایی اجتماعی، کیفیت محیط زندگی، عدالت شهری و پایداری شهری کمک میکند.
احیای فضاهای شهری به کمک شبکه جهانی Re-Gen URBACT
شبکه «Re-Gen URBACT» یکی از سازمانهای فعال و موفق در این مسیر و متشکل از ۹ شهر اروپایی است که با هدف احیای فضاهای شهری متروکه و فرسوده، آنها را به مراکز ورزشی چندمنظوره تبدیل میکنند. این پروژه بر پایه رویکردی پایدار در توسعه شهری و ارتقای شمول اجتماعی شکل گرفته و جوانان ۱۰ تا ۱۸ ساله بهویژه از گروههای کمبرخوردار، در طراحی و مدیریت این فضاها مشارکت فعال دارند. این مشارکت به آنها امکان میدهد تا برنامههای ورزشی و فرهنگی متنوعی را برگزار کنند و حس تعلق و مسئولیتپذیری نسبت به محیط زندگی خود داشته کنند.
مراکز ورزشی شبکه Re-Gen تنها به فعالیتهای ورزشی محدود نمیشوند، بلکه کارکردهای چندگانهای دارند؛ این فضاها میزبان بازارهای محلی، جشنوارهها و فعالیتهای آموزشی خیابانی نیز هستند که موجب افزایش تعاملات اجتماعی و فرهنگی در جامعه میشوند.
نمونههای موفق این شبکه شامل پارک لینیا در الباسته اسپانیا است که فضای متروکهای را به یک مرکز ورزشی و فرهنگی با تمرکز بر ورزشهای خیابانی تبدیل کرده است. در کورفوی یونان نیز پارک زندان در نزدیکی زندان قدیمی این شهر به فعالیتهای ورزشی و آموزشی جوانان اختصاص پیدا کرده است. شهر لژای آلبانی پس از زلزله، فضاهای باز را برای ورزشهای خیابانی و بسکتبال بازسازی کرد. این نمونهها نشان میدهند که چگونه میتوان با بهرهگیری از مشارکت جوانان و طراحی چندمنظوره، فضاهای فرسوده شهری را به مراکز زنده و پویا تبدیل کرد که هم سلامت جسمی و روانی جوانان را ارتقا میدهند و هم به انسجام اجتماعی کمک میکنند.
کپنهاگ؛ شبکههای فعال شهری و پارکهای چندمنظوره
در شهر کپنهاگ، طراحی شهری به شدت بر افزایش پیادهروی، دوچرخهسواری و فضاهای عمومی چندمنظوره تمرکز دارد. برنامه جامع این شهر شامل توسعه مسیرهای دوچرخهسواری جداشده از مسیرهای موتوری، ایجاد پلهای مخصوص دوچرخهسواران و تلفیق فضاهای ورزشی با پارکهای عمومی است. فضاهایی همچون «محوطه سوپرکیلن» نمونهای برجسته از این رویکرد است: در این پارک مفاهیم فرهنگی، هنر، بازی و ورزش در یک فضای یکپارچه تلفیق شدهاند. مسیرهای دوچرخهسواری در کنار میدانهای بازی، مناطق تمرین ورزشی در فضای باز و فضاهای نشستن، یک شبکه پویا و فعال برای همه سنین ایجاد کردهاند که استفاده از فضا را در طول روز تضمین میکند.
طراحی این فضاها بر اساس تحلیل دادههای نحوه استفاده شهروندان از فضا، الگوهای حرکتی و نیازهای ساکنان انجام شده است. زیرساختهای دوچرخهسواری با رعایت استانداردهای ایمنی، روشنایی مناسب، ایستگاههای استراحت و اتصال به حملونقل عمومی موجب شدهاند که این مسیرها نهتنها برای ورزش و تفریح، بلکه برای رفتوآمد روزانه نیز کاربردی باشند. پارکها و فضاهای ورزشی دارای تجهیزاتی قابل تنظیم برای گروههای سنی مختلف هستند و مکانیسمهای نگهداری و تعمیرات دورهای موجب افزایش دوام و ایمنی آنها شده است.
وین؛ فضاهای سبز فعال و ورزش در پارکهای شهری
شهر وین در اتریش با برنامهریزی منسجم برای استفاده از فضاهای سبز بهعنوان پتانسیلهای ورزشی و تفریحی شناخته میشود. پارکهای بزرگ شهری به گونهای طراحی شدهاند که مسیرهای پیادهروی، دویدن و دوچرخهسواری با مناطق بازی کودکان، محلهای ورزش گروهی و سکوی تمرینات بدنسازی تلفیق شدهاند. در پروژههایی همچون بازآفرینی «دوناکانال» فضای کنار کانال تبدیل به یک مسیر فعال با امکانات ورزشی روباز، مناطق استراحت و فضای هنری شده است.
این طرحها مبتنی بر تحلیل ساختمان شهری، ترافیک پیاده و دوچرخه، آلودگی صوتی و کیفیت هوا هستند تا مناسبترین محلها برای چنین فضاهایی انتخاب شوند. زیرساختهای لازم برای نصب تجهیزات ورزشی مقاوم در فضای باز، طراحی آبنماها و پوششهای گیاهی مناسب با اقلیم، استفاده از مواد با دوام و قابل بازیافت و طراحی مبلمان شهری که استفاده چندمنظوره را ممکن کند، از جمله ویژگیهای شاخص این پروژهها هستند.
ملبورن؛ مسیرهای سبز متصل و ورزش همگانی
در ملبورن، توسعه مسیرهای سبز شهری به یک ابزار کلیدی برای ترویج سبک زندگی فعال تبدیل شده است. برنامه «گرینلاین» در این شهر شامل بازآفرینی مسیرهای قدیمی راهآهن به مسیرهای پیادهروی و دوچرخهسواری است که با فضاهای ورزشی روباز، ایستگاههای ورزشی و مناطق استراحت در فواصل مشخص ترکیب شدهاند. این مسیرها با استفاده از طراحی منظر، روشنایی مناسب، سایهبانها و اطلاعات مسیر به محلی امن و دلنشین برای ورزش همگانی تبدیل شدهاند.
جنبه فنی اجرای این پروژهها شامل مطالعات حرکت انسانی، تحلیل بارگذاری زمین، مدیریت آبهای سطحی و استفاده از پوشش گیاهی بومی برای کاهش نیاز به آب و نگهداری است، همچنین اتصال مسیریابهای هوشمند و تابلوهای اطلاعاتی دیجیتال موجب شده است که کاربران بتوانند بهسادگی مسیرها را دنبال کنند و اطلاعات مربوط به سلامت و ایمنی را دریافت کنند.
سئول؛ فضاهای فعال شهری در قلب متراکم
شهر سئول با تراکم بالای جمعیت و فضای محدود، نمونهای از تلفیق موفق امکانات تفریحی و ورزشی در فضاهای شهری کوچک و متصل به شبکه حملونقل عمومی ارائه داده است. پروژههایی همچون بازآفرینی «رودخانه چئونگیچئون» یک جریان آب شهری است که به یک مسیر فعال شهری با فضاهای دویدن، دوچرخهسواری، ورزشهای سبک و فضای سبز تبدیل شده است. این فضاها در کنار خیابانهای اصلی قرار دارند و با طراحی مسیرهای پیادهرو عریض، مبلمان شهری چندمنظوره و نورپردازی مناسب، به فضایی پرجنبوجوش برای ورزش و تفریح تبدیل شدهاند.
ابعاد فنی این پروژهها شامل تحلیل جریان تردد، مدیریت جریان آب و پایداری ساختاری، طراحی سازههای سبک برای نشستن و ورزش، انتخاب پوشش گیاهی مقاوم به آلودگی هوا و ایجاد اتصال پیادهروی امن به ایستگاههای حملونقل عمومی بوده است. نتیجه این رویکرد نهتنها افزایش تحرک شهروندان، بلکه بهبود کیفیت محیط شهری و ایجاد هویت جدید برای بخشهای متراکم شهر بوده است.
نظر شما