به گزارش خبرگزاری ایمنا، شاید در زمانه و عصر ما، یکی از پرتکرارترین و جدیترین پرسشها درباره ماهیت، کارکرد و جامعیت قرآن مطرح میشود، این که آیا با وجود پیشرفتهای شگرف و بیسابقه در عرصههای گوناگون علم و فناوری و پیچیدهتر شدن ساختارهای زندگی فردی و اجتماعی انسان، این کتاب همچنان میتواند نقشه راهی معتبر و کارآمد برای زیست انسانی باشد یا خیر. دنیای امروز با شبکهای درهمتنیده از مسائل نوپدید روبهرو است، از چالشهای اخلاقی ناشی از هوش مصنوعی گرفته تا بحرانهای زیستمحیطی، تحولات اقتصادی جهانی و دگرگونیهای عمیق در سبک زندگی. در چنین شرایطی این پرسش طبیعی به نظر میرسد که آیا متنی که قرنها پیش نازل شده، توان پاسخگویی به این مسائل نو را دارد.
در کنار این نگاه، برخی نیز با رویکردی تاریخیتر میپرسند که قرآن در بستری خاص و برای مردمانی با شرایط فرهنگی و اجتماعی معین نازل شده است؛ مردمانی که بخش زیادی از زندگیشان در محیطی ساده و بهدور از پیچیدگیهای تمدن امروز میگذشت. اکنون با گذشت بیش از ۱۴۰۰ سال، جهان نهتنها از نظر ابزار و دانش، بلکه از نظر شیوه اندیشیدن، ساختارهای قدرت، روابط انسانی و نظامهای اقتصادی دگرگون شده است، بنابراین این تردید شکل میگیرد که آیا مفاهیم و گزارههای این متن میتوانند برای انسان معاصر در فرهنگها و جوامع گوناگون، همچنان الهامبخش و راهگشا باشند.
مرحوم محی الدین آیت الله حائری شیرازی درباره پاسخ به این سوالات صحبت زیبایی دارد. او نقل کرده است:
«یک نفر از من سؤال کرد: «این کتاب قرآن که هزار و چهار صد سال پیش آمده، آیا برای امروز هم میتواند مفید باشد؟!
گفتم: «این کره زمین، هزار و چهار صد سال پیش بود یا نبود؟»
گفت: «بود».
گفتم: «هزار و چهار صد سال پیش مردم از این زمین بیشتر میفهمیدند یا حالا؟»
گفت: «حالا».
گفتم: «آن خدایی که میتواند یک زمینی را خلق کند که هرچه علم مردم بیشتر شود، از آن بیشتر استفاده کنند، نمیتواند یک کتابی خلق کند که هرچه علم بشر بیشتر شود، از آن بیشتر استفاده کنند؟»
ببین! تو قبول داری که خدا زمینی ساخته است که هزارو چهارصد سال پیش، مردم با علم و درک خودشان از آن استفاده میکردند. حالا هزار برابر آن موقع، از آن استفاده میکنند، چون از این زمین، برق تولید میکنند، این صنعتهای متفاوت را ایجاد کردهاند. الان متوجه شده اید که در زمین چه عجایبی هست که آن موقع نمیدانستید. درست است؟ پس آن کسی که توانست این زمین را اینطوری خلق کند که هرچه علم تو بیشتر شود، از آن بیشتر بفهمی، نمیتواند یک کتابی خلق کند که هرچه تو عقلت بیشتر شود و عِلمت بیشتر شود، از آن بیشتر استفاده کنی؟!»
به گزارش ایمنا، در برابر این پرسشها، برخی معتقدند که باید میان «متن» و «فهم متن» تمایز قائل شد؛ یعنی شاید چالش اصلی نه در خود قرآن، بلکه در شیوه تفسیر و تطبیق آن با شرایط جدید باشد. از این منظر، ظرفیتهای معنایی و ارزشی قرآن میتواند فراتر از زمان و مکان خاصی باشد، به شرط آنکه خوانشی پویا، عقلانی و متناسب با مسائل روز از آن ارائه شود. در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که هر متن تاریخی، ناگزیر تا حدی با زمینه پیدایش خود گره خورده و نمیتوان از آن انتظار داشت که بهتنهایی پاسخ تفصیلی همه مسائل پیچیده دنیای مدرن را فراهم کند.
به همین دلیل، گفتوگو درباره نسبت قرآن با جهان معاصر، در واقع گفتوگویی گستردهتر درباره نسبت سنت و مدرنیته، ثبات و تغییر و نیاز انسان به معنا در جهانی پرشتاب و متحول است.
نظر شما