به گزارش خبرگزاری ایمنا، همزمان با فرارسیدن دهه فجر انقلاب اسلامی، موضوع فرهنگ ترافیک و نسبت آن با ارزشهایی همچون قانونمداری، مسئولیتپذیری و احترام به حقوق دیگران بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است؛ ایامی که علاوه بر گرامیداشت یک رویداد تاریخی، میتواند به فرصتی اجتماعی برای بازخوانی رفتارهای فردی و جمعی در عرصههای مختلف از جمله رانندگی و نظم شهری تبدیل شود. کارشناسان حوزه ترافیک معتقدند دهه فجر به دلیل بار معنایی و هویتی خود، ظرفیت آن را دارد که رابطه پلیس و شهروندان را از چارچوبی صرفاً نظارتی و کنترلی به سطحی تعاملی، آموزشی و مبتنی بر اعتماد متقابل ارتقا دهد؛ رویکردی که در آن قانون نه به عنوان ابزار اجبار، بلکه به عنوان تضمینکننده امنیت، جان و کرامت انسانها معرفی میشود.
در این میان، پلیس راهور با تکیه بر مأموریت اجتماعی خود میتواند از فضای همدلی و انسجام ملی این ایام برای ترویج پیامهای هنجاری و اصلاحی بهره ببرد. دهه فجر به واسطه افزایش توجه رسانهها، حساسیت افکار عمومی و تقویت روحیه مشارکت اجتماعی، بستری مناسب برای طرح گفتمان «ترافیک ایمن، جامعه مسئول» فراهم میکند؛ گفتمانی که در آن هر راننده، عابر پیاده و کاربر راه به عنوان عضوی از یک کل اجتماعی دیده میشود و رفتار او تأثیر مستقیم بر امنیت و آرامش دیگران دارد. بر این اساس، رعایت مقررات رانندگی تنها یک تکلیف قانونی نیست، بلکه مصداقی از حقالناس و نشانهای از پایبندی به ارزشهای اخلاقی و اجتماعی به شمار میرود.
از سوی دیگر، دهه فجر میتواند زمینهساز اجرای سیاستهای فرهنگی و تشویقی در حوزه ترافیک باشد؛ سیاستهایی که هدف آنها تقویت ارتباط موثر میان مردم و پلیس، تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش اعتماد عمومی است. در این چارچوب، طرحهایی همچون بخشودگی هدفمند و مشروط برخی جرائم رانندگی، اگر با پیام آموزشی روشن و استثنا کردن تخلفات پرخطر همراه باشد، میتواند به عنوان «فرصت اصلاح رفتار» تعریف شود نه نادیده گرفتن قانون. چنین رویکردی پیام روشنی به شهروندان مخابره میکند و آن پیام این است که قانون پابرجاست، اما نظام اجرایی کشور به اصلاح رفتار و بازگشت داوطلبانه به مسیر قانونمداری باور دارد.
تجربههای اجتماعی نشان میدهد مناسبتهای ملی میتواند به تغییر پایدار رفتار منجر شود که اقدامات انجامشده به طور مستمر ادامه پیدا کند و با برنامهریزی مستمر و پیوست رسانهای همراه شود. بنابراین، بهرهگیری از ظرفیت رسانههای رسمی و فضای مجازی برای روایتسازی از پیامدهای مثبت رعایت قوانین، معرفی الگوهای صحیح رانندگی و تبیین آثار انسانی تخلفات پرخطر، نقش تعیینکنندهای در موفقیت این سیاستها دارد. تولید محتواهای آموزشی، گفتوگوهای تخصصی، پویشهای مردمی و مشارکت نهادهای آموزشی میتواند دامنه اثرگذاری این پیامها را افزایش دهد و به جریان دائمی فرهنگسازی تبدیل کند.
در نهایت، آنچه دهه فجر را به فرصتی راهبردی در حوزه فرهنگ ترافیک بدل میکند، پیوند میان آرمانهای انقلاب اسلامی با رفتارهای روزمره شهروندان است. اگر قانونمداری، عدالتخواهی و مسئولیتپذیری اجتماعی به عنوان ارزشهای بنیادین در ذهن و عمل جامعه نهادینه شود، خیابانها و جادهها نیز به عرصهای برای تجلی این ارزشها تبدیل خواهند شد. در چنین شرایطی، پلیس راهور نه صرفاً ضابط قانون، بلکه شریک اجتماعی مردم در ساخت شهری ایمن، منظم و انسانی خواهد بود؛ شهری که در آن رعایت قانون نشانه اجبار نیست، بلکه انتخابی آگاهانه برای پاسداشت جان خود و دیگران است، دهه فجر فرصتی برای بازتعریف رابطه پلیس و مردم است، این مناسبت ملی میتواند نقطه گذار از نگاه صرفاً کنترلی به رویکرد تعاملی، آموزشی و مشارکتی در حوزه ترافیک باشد، در این زمینه با علیاصغر زارع، معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور فراجا گفتوگویی داشته ایم که شرح آن را در ادامه میخواخوانید:
ایمنا: دهه فجر چه فرصتی برای بازتعریف رابطه پلیس راهور با شهروندان و ارتقای فرهنگ ترافیک فراهم میکند؟
زارع: دهه فجر یک فرصت نمادین-اجتماعی کمنظیر است که میتواند رابطه پلیس راهور و شهروندان را از «رابطه صرفاً کنترلی» به «رابطه تعاملی، آموزشی و مشارکتی» بازتعریف کند. در این ایام، جامعه آمادگی ذهنی و عاطفی بیشتری برای پذیرش پیامهای هنجاری دارد؛ بنابراین پلیس راهور میتواند خود را نه فقط مجری قانون، بلکه همراه مردم در حفظ جان، نظم اجتماعی و حقوق شهروندی معرفی کند. دهه فجر این امکان را فراهم میآورد که پلیس از موضع اقتدار صرف به سمت اقتدار مشروع همراه با همدلی حرکت کند و قانون بهعنوان یک «ارزش اجتماعی» نه یک «اجبار اداری» معرفی شود؛ در چنین فضایی مشارکت داوطلبانه شهروندان در رعایت قوانین ترافیکی نیز تقویت خواهد شد.
ایمنا: چگونه میتوان ارزشهایی مانند قانونمداری و مسئولیتپذیری اجتماعی را در حوزه ترافیک نهادینه کرد؟
زارع: ارزشهایی چون قانونمداری، مسئولیتپذیری و احترام به حقوق دیگران از اصول بنیادین انقلاب اسلامی است و حوزه ترافیک یکی از عینیترین عرصههای بروز این ارزشها به شمار میرود. برای نهادینهسازی این مفاهیم باید پیوند معنایی میان قانون و اخلاق اجتماعی برقرار شود؛ به این معنا که قانون برای حفظ جان و کرامت انسانهاست. روایتسازی فرهنگی با این پیام که «رعایت قانون ترافیک، احترام به حقالناس است» میتواند اثرگذار باشد. همچنین الگوسازی از رفتارهای صحیح رانندگی در رسانهها و آموزش مستمر از سنین کودکی تا بزرگسالی ضروری است. زمانی که شهروند احساس کند رعایت قانون ترافیک مشارکت در ساخت جامعهای امن و عادلانه است، قانونمداری به یک رفتار پایدار تبدیل میشود.
ایمنا: نقش مناسبتهای ملی مانند دهه فجر را در اصلاح رفتارهای ترافیکی چگونه ارزیابی میکنید؟
زارع: مناسبتهای ملی بهویژه دهه فجر، پنجرههای طلایی تغییر رفتار اجتماعی هستند. در این ایام پیامهای هنجاری اثربخشی بیشتری دارند، افکار عمومی حساستر و همراهتر است و ظرفیت رسانهای کشور در اوج قرار میگیرد. اگر اقدامات پلیس راهور در این مناسبتها صرفاً شعاری نباشد و با برنامه عملی، پیام روشن و استمرار پس از مناسبت همراه شود، میتواند آغازگر تغییرات واقعی در رفتارهای ترافیکی باشد و این تغییرات را به یک روند مستمر تبدیل کند.
ایمنا: فلسفه بخشودگی جرائم رانندگی در ایام دهه فجر چیست و چه اهدافی را دنبال میکند؟
زارع: فلسفه بخشودگی جرائم به معنای بخشش کور یا تضعیف قانون نیست، بلکه فرصتی برای بازنگری در رفتار شهروندان است. این اقدام پیام حسننیت و رویکرد تربیتی حاکمیت را منتقل میکند و به تقویت پیوند عاطفی مردم با نهاد پلیس میانجامد. اهداف اصلی آن کاهش تنش میان مردم و پلیس، تبدیل جریمه از «ابزار تنبیه» به «فرصت اصلاح» و افزایش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی است.
ایمنا: بخشودگی جرائم چگونه میتواند به تعامل مثبت میان پلیس و شهروندان منجر شود؟
زارع: زمانی که شهروند احساس کند پلیس شرایط او را درک میکند و صرفاً مجازاتگر نیست، بلکه به اصلاح رفتار بیش از تنبیه میاندیشد، تعامل از حالت تقابلی به تعامل مشارکتی تغییر میکند. این تغییر نگاه موجب افزایش همکاری داوطلبانه شهروندان در اجرای قانون خواهد شد و زمینه اعتماد متقابل را فراهم میسازد.
ایمنا: چه تمهیداتی لازم است تا بخشودگی جرائم به ارتقای قانونمداری منجر شود؟
زارع: برای جلوگیری از سوءبرداشت، بخشودگی باید مشروط، هدفمند و زمانمند باشد و همراه با پیام آموزشی و هشدار فرهنگی ارائه شود. جرائم پرخطر باید از شمول آن مستثنا شوند و اطلاعرسانی شفاف درباره اهداف آن صورت گیرد. بخشودگی باید بهعنوان فرصت اصلاح رفتار معرفی شود، نه پاداش تخلف؛ در غیر این صورت میتواند اثر معکوس داشته باشد.
ایمنا: اجرای سیاستهای تشویقی چه تأثیری بر اعتماد عمومی به پلیس راهور دارد؟
زارع: سیاستهای تشویقی هوشمندانه تصویر پلیس را انسانیتر و عادلانهتر میکند و احساس «عدالت توأم با رأفت» را در جامعه تقویت میسازد. اعتماد عمومی زمانی افزایش مییابد که مردم احساس کنند پلیس هم قانونمدار است و هم مردمدار و در کنار اقتدار، نگاه حمایتی و اصلاحی نیز دارد.
ایمنا: پلیس راهور چگونه میتواند پیام «فرصت اصلاح» را منتقل کند و نقش رسانهها در این مسیر چیست؟
زارع: انتقال این پیام نیازمند ادبیات ارتباطی دقیق و غیرشعاری، استفاده از رسانههای تعاملی و روایتسازی واقعی از پیامدهای مثبت اصلاح رفتار است. استمرار نظارت پس از دوره بخشودگی نیز اهمیت دارد. پیام کلیدی ما این است که «قانون پابرجاست، اما ما به اصلاح تو ایمان داریم». رسانهها و فضای مجازی بهعنوان پل ارتباطی میان سیاست و جامعه میتوانند این پیام را انسانی، قابل فهم و اثرگذار منتقل کنند و بستر گفتوگوی دوطرفه و اقناع اجتماعی را فراهم آورند.
نظر شما