به گزارش خبرگزاری ایمنا، در روزگاری که خیابانهای شهرها زیر بار ترافیک سنگین نفس میکشند و آلودگی هوا به یکی از اصلیترین دغدغههای شهروندان و مدیران شهری تبدیل شده است، بازگشت به راهکارهای ساده اما کارآمد بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در میان همه گزینههای حملونقل، دوچرخه جایگاهی ویژه دارد؛ وسیلهای کمهزینه، در دسترس و بدون آلایندگی که میتواند نقشی کلیدی در بازتعریف الگوی جابهجایی شهری ایفا کند.
گسترش استفاده از خودروهای شخصی طی دهههای اخیر، سیمای شهرها را بهگونهای تغییر داده که بخش عمدهای از فضاهای عمومی به حرکت و توقف خودرو اختصاص یافته است و نتیجه این روند، افزایش زمان سفر، اتلاف سوخت، رشد تصادفات شهری و کاهش کیفیت زیست در محلهها بوده است. در چنین شرایطی، دوچرخهسواری نهتنها یک انتخاب فردی، بلکه ضرورت شهری بهشمار میرود؛ ضرورتی که میتواند بخشی از فشار وارد بر زیرساختهای حملونقل را کاهش دهد.
بخش قابل توجهی از سفرهای درونشهری، مسافتهایی کوتاه و کمتر از پنج تا هفت کیلومتر را شامل میشود؛ فاصلهای که بهراحتی با دوچرخه قابل طی کردن است. جایگزینی همین سفرهای کوتاه با دوچرخه میتواند سهم خودروهای شخصی در معابر را بهطور محسوسی کاهش دهد. هر سفر دوچرخهای بهمعنای یک خودروی کمتر در خیابان، سوخت کمترمصرفشده و آلایندههای کمتری در هواست. اگر این تغییر رفتار در مقیاس گسترده رخ دهد، اثر آن بر کاهش آلودگی هوا و بهبود جریان ترافیک بهطور کامل محسوس خواهد بود.
دوچرخهسواری تنها به مزایای زیستمحیطی محدود نمیشود. این شیوه جابهجایی با سلامت جسم و روان شهروندان ارتباط مستقیم دارد. فعالیت بدنی منظم، کاهش استرس ناشی از ترافیک و تحرک روزانه، از جمله دستاوردهای استفاده از دوچرخه در سفرهای شهری است. شهرهایی که بستر استفاده ایمن و گسترده از دوچرخه را فراهم کردهاند، بهطور معمول از سطح بالاتری از نشاط اجتماعی و سرزندگی فضاهای عمومی برخوردارند.
با این حال، توسعه دوچرخهسواری نیازمند زیرساخت مناسب و برنامهریزی هدفمند است. ایجاد مسیرهای ایمن و پیوسته، تأمین پارکینگهای استاندارد در نزدیکی ایستگاههای حملونقل عمومی، طراحی سفرهای ترکیبی «دوچرخه-مترو» یا «دوچرخه-اتوبوس» و بهرهگیری از سامانههای دوچرخه اشتراکی، از جمله اقداماتی است که میتواند دوچرخه را به گزینهای واقعی و رقابتی در برابر خودرو تبدیل کند. کنار این اقدامات، فرهنگسازی و آموزش نیز نقش تعیینکنندهای دارد؛ زیرا احساس امنیت و احترام متقابل میان رانندگان و دوچرخهسواران، پیششرط گسترش این شیوه حملونقل است.
تجربه بسیاری از شهرهای موفق جهان نشان میدهد که دوچرخه زمانی به بخشی پایدار از نظام حملونقل شهری تبدیل میشود که مدیریت شهری آن را نه بهعنوان یک طرح مقطعی، بلکه بهعنوان بخشی از راهبرد کلان توسعه پایدار دنبال کند. در چنین رویکردی، دوچرخه مکمل حملونقل عمومی است و سهم آن در سبد سفرهای شهری بهتدریج افزایش پیدا میکند.
امروز بیش از هر زمان دیگر روشن است که حل معضل ترافیک و آلودگی هوا تنها با توسعه بزرگراهها و افزایش ظرفیت معابر ممکن نیست؛ شهرهای آینده، شهرهایی انسانمحور خواهند بود؛ شهرهایی که در آنها خیابان فقط محل عبور خودرو نیست، بلکه فضایی برای زندگی، تعامل و تحرک سالم شهروندان است. در این مسیر، دوچرخه میتواند یکی از سادهترین و مؤثرترین ابزارها برای حرکت به سوی شهری پاکتر، سالمتر و پایدارتر باشد.
سهم دوچرخه در جابهجاییهای شهری اصفهان به حدود ۲ درصد رسیده است
ابوالفضل قربانی، رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان با اشاره به سابقه استفاده گسترده از دوچرخه در اصفهان به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: در گذشته بهدلیل کوچک بودن محدوده جغرافیایی شهر، استفاده از دوچرخه بسیار رایج بود، اما با توسعه شهر و انتقال نیازها و خدمات به نقاط دورتر، بهطور طبیعی میزان استفاده از دوچرخه کاهش پیدا کرده است.
وی با بیان اینکه استفاده از دوچرخه در مسافتهای طولانی هیچجای دنیا توصیه نمیشود، ادامه میدهد: دوچرخه برای ابتدا و انتهای سفر تعریف شده است نه برای کل مسیر، اما زیرساخت لازم برای این بخش از سفر در شهر اصفهان هنوز بهخوبی فراهم نشده و این مسئله یکی از موانع اصلی توسعه دوچرخهسواری است.
رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان با تأکید میکند: امروز اگر شهروندی بخواهد از دوچرخه استفاده کند، ابتدا باید آن را بهصورت شخصی خریداری کند، سپس برای رساندن آن به ایستگاه اتوبوس یا دیگر مدهای حملونقل عمومی، با نبود محل مناسب نگهداری و نگرانی از سرقت روبهرو میشود، در حالی که الگوی مطلوب این است که شهروندان دوچرخه را بهعنوان وسیله شخصی خریداری نکنند و دوچرخههای عمومی به تعداد کافی در سطح شهر بهویژه در محلات پرجمعیت مستقر باشد تا هر فرد بتواند آن را از یک نقطه بردارد و در نقطهای دیگر تحویل دهد.
قربانی اضافه میکند: تحقق این مدل نیازمند چند پیششرط اساسی است که از جمله آن میتوان به تعداد کافی دوچرخه، کیفیت و ایمنی مناسب، وجود سامانههای پرداخت و استفاده آسان، همچنین فرهنگسازی اشاره کرد که شهروندان احساس کنند این روش مقرونبهصرفه و کارآمد است.
رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان خاطرنشان میکند: استفاده از دوچرخه باید بهصورت کامل با سیستمهای حملونقل عمومی همچون اتوبوس و مترو پیوند بخورد، در حالی که این زیرساختها هنوز به شکل کامل در شهر اصفهان فراهم نشده است.
قربانی میگوید: هرچند در مقاطعی وضعیت استفاده از دوچرخه نسبت به گذشته بهبود پیدا کرد، اما بهدلیل برخی حواشی و مشکلات اجرایی، این روند دوباره کمرنگ شد، با این حال باید پذیرفت که راهکار مؤثر دیگری برای بهبود وضعیت حملونقل شهری و کاهش مشکلات موجود وجود ندارد.
وی ادامه میدهد: در حال حاضر مسیرهای ویژه دوچرخهسواری در اصفهان هم از نظر طول و هم از نظر پیوستگی وضعیت مطلوبی ندارند و آمار دقیقی از طول این مسیرها وجود ندارد، اما آنچه مشهود است ناپیوستهبودن مسیرها و محدود بودن آنهاست.
رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان تأکید میکند: در بسیاری از مسیرهای موجود، سایر مدهای حملونقل بهویژه خودروها به حریم دوچرخه احترام نمیگذارند و شاهد پارک خودرو یا حتی عبور آنها از مسیرهای دوچرخه هستیم که ایمنی این مسیرها را کاهش میدهد.
قربانی میگوید: استفاده از سیستمهای هوشمند، دوربینها و اعمال قانون میتواند نقش مؤثری در افزایش ایمنی مسیرهای دوچرخه داشته باشد، اما در کنار آن مدیران شهری باید بپذیرند که مسیر دوچرخه تنها نباید همیشه کنار ترافیک خودرویی تعریف شود و در بعضی نقاط به مسیرهای مجزا نیاز است.
وی اضافه میکند: جداکردن فیزیکی مسیر دوچرخه در همه نقاط شهر ممکن است خود به معضلات اضافه کند، در حالی که در بعضی معابر میتوان با خطکشی، آموزش، رعایت قوانین و برخورد قانونی با متخلفان، ایمنی مسیر را تأمین کرد و تنها در نقاط پرترافیک جداسازی کامل انجام داد.
رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان خاطرنشان میکند: نقش دوچرخه در کاهش آلودگی هوا و ارتقای سلامت شهروندان موضوعی اثباتشده است، اما سهم کنونی دوچرخه در جابهجاییهای شهری اصفهان بسیار پایین و حدود یک تا ۲ درصد برآورد میشود.
قربانی میگوید: در برخی مناطق شهر هنوز فرهنگ استفاده از دوچرخه بهویژه برای بانوان و کارکنان ادارات شکل نگرفته است و این موضوع نیازمند اقدامات فرهنگی، هماهنگی میان دستگاهها و حتی طراحی و استفاده از انواع خاصی از دوچرخهها متناسب با ملاحظات اجتماعی و شرعی است.
وی اضافه میکند: با این حال به نظر میرسد شهروندان بهتدریج به این نتیجه رسیدهاند که استفاده از خودروی شخصی برای سفرهای کوتاه چندان منطقی نیست و تغییر آرام الگوی انتخاب وسیله نقلیه میتواند در آینده نقش مهمی در بهبود وضعیت جابهجایی شهری اصفهان ایفا کند.
فاصلههای بالای ۱۰ کیلومتر، دوچرخه را از سفرهای روزمره اصفهانیها حذف کرده است
جمشید لقایی، مدیرکل مطالعات و برنامهریزی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان با اشاره به روند کاهش استفاده از دوچرخه در دهههای اخیر به خبرنگار ایمنا میگوید: این موضوع حاصل مجموعهای از عوامل اقتصادی و کالبدی است که بیش از هر چیز با توسعه فیزیکی شهر و افزایش طول سفرهای روزانه شهروندان ارتباط مستقیم دارد.
وی با بیان اینکه در گذشته دوچرخه یکی از اصلیترین وسایل نقلیه شهری بوده است، ادامه میدهد: زمانی که خودرو هنوز بهطور گسترده وارد زندگی شهری نشده بود، دوچرخه وسیله نقلیه غالب در بسیاری از شهرهای جهان بهشمار میرفت و اصفهان نیز به همین دلیل سالها با عنوان «شهر دوچرخهها» شناخته میشد.
مدیرکل مطالعات و برنامهریزی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان با تاکید میکند: تغییرات اقتصادی، افزایش قیمت زمین در مناطق مرکزی و رشد جمعیت باعث شد محدوده قانونی شهر توسعه پیدا کند و بخش قابل توجهی از جمعیت جدید به سکونت در شهرکها و مناطق پیرامونی همچون سپاهانشهر و بهارستان روی بیاورند.
لقایی میگوید: این جابهجاییهای جمعیتی موجب شد فاصله میان محل سکونت و محل کار شهروندان نسبت به گذشته بهمراتب بیشتر شود و در چنین شرایطی استفاده از دوچرخه برای سفرهای روزمره با محدودیتهای جدی روبهرو شود.
وی اضافه میکند: زمانی که فرد ناچار است هر روز مسافتی بیش از ۱۰ کیلومتر را برای رسیدن به محل کار یا تحصیل طی کند، استفاده از دوچرخه دیگر گزینهای منطقی و پایدار نیست، زیرا این نوع سفر میتواند بیش از یک ساعت زمان ببرد و انرژی زیادی از شهروندان بگیرد.
مدیرکل مطالعات و برنامهریزی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: با وجود این محدودیتها، در حال حاضر بیش از ۱۰۰ کیلومتر مسیر ایمن و فیزیکی دوچرخهسواری در سطح شهر اصفهان ایجاد شده که با جدول، جداکننده یا تمهیدات فیزیکی از جریان خودرو تفکیک شده است و بهعنوان مسیر استاندارد شناخته میشود.
لقایی میگوید: بر اساس مطالعات جامع حملونقل اصفهان، توسعه مسیرهای جدید دوچرخهسواری باید در مناطقی در اولویت قرار گیرد که طول سفرهای روزمره شهروندان در آنها کوتاهتر و منطقیتر است، زیرا در چنین نواحیای امکان استفاده واقعی و مستمر از دوچرخه بیشتر خواهد بود.
وی ادامه میدهد: در همین راستا، در تعدادی از ایستگاههای مترو از جمله ایستگاه کاوه، فضاهای ویژهای برای دوچرخهسواران پیشبینی و پایهها و گیرههای مخصوص نصب شده است تا شهروندان بتوانند مسیر خانه تا ایستگاه را با دوچرخه طی کنند و ادامه سفر خود را با مترو انجام دهند.
مدیرکل مطالعات و برنامهریزی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان تاکید میکند: این الگو در برخی ایستگاههای اتوبوس تندرو نیز اجرا شده و امکان انجام سفرهای ترکیبی همچون «دوچرخه-مترو» و «دوچرخه-اتوبوس» را برای شهروندان فراهم کرده است و شهرداری در تلاش است این مدل را به سایر ایستگاهها گسترش دهد.
لقایی میگوید: دوچرخه همواره یکی از ارکان اصلی برنامهریزی حملونقل شهری بهشمار میرود و در سالهای اخیر تلاش شده است با استفاده از فناوریهای نوین و ظرفیت بخش خصوصی، جایگاه این وسیله نقلیه دوباره در نظام حملونقل شهر تقویت شود.
وی اضافه میکند: هرچند روند اجرای این برنامهها در گذشته کند بوده است، اما طی یک تا دو سال اخیر با همکاری بخش خصوصی، راهاندازی و توسعه سامانه دوچرخه اشتراکی بر پایه نسل سوم و در صورت امکان نسل چهارم دوچرخههای هوشمند در دستور کار قرار گرفته است.
سرمایهگذاران سامانه اشتراک اسکوتر برقی را راهاندازی کردند
مدیرکل مطالعات و برنامهریزی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: این سامانهها به شهروندان اجازه میدهد از طریق اپلیکیشنهای آنلاین (برنامههای کاربردی برخط) و بدون دخالت اپراتور، دوچرخهها را بهصورت اشتراکی مورد استفاده قرار دهند و بخشی از دوچرخههای شهر نیز هماکنون در چرخه این سامانه قرار گرفته است.
لقایی میگوید: علاوهبر دوچرخه، زمینه برای مشارکت سرمایهگذاران در ارائه موتورسیکلت و اسکوتر برقی نیز فراهم شده است و چند شرکت خصوصی تاکنون سامانه اشتراک اسکوتر را در اصفهان راهاندازی کردهاند که شهروندان تجربه استفاده از آن را داشتهاند.
وی اضافه میکند: سیاست کنونی شهرداری، بهرهگیری از توان و سرمایه بخش خصوصی است، بهگونهای که اگر حدود ۱۰ سال پیش ایستگاههای دوچرخه تنها توسط شهرداری اداره میشد، اکنون نقش شهرداری بیشتر در صدور مجوز و تأمین زیرساختها خلاصه شده است.
مدیرکل مطالعات و برنامهریزی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: با وجود همه این اقدامات، سهم سفرهای انجامشده با دوچرخه در اصفهان در مقایسه با کل سفرهای شهری همچنان بسیار پایین است و در شرایط حاضر تأثیر مستقیم آن بر کاهش آلودگی هوا و ترافیک چندان محسوس نیست، با این حال نباید این سهم اندک موجب غفلت از نقش دوچرخه در حملونقل شهری شود، زیرا تجربه شهرهای موفق نشان میدهد دوچرخه در کنار حملونقل عمومی و بهعنوان بخشی از شبکه مکمل میتواند بهصورت غیرمستقیم وابستگی به خودروی شخصی را کاهش دهد.
لقایی ادامه میدهد: تحقق این هدف نیازمند توسعه شبکه مسیرهای ایمن دوچرخهسواری و اتصال مؤثر آن به سیستمهای مترو و اتوبوس است تا شهروندان بتوانند سفرهای ترکیبی و کمهزینهتری را تجربه کنند.
مدیرکل مطالعات و برنامهریزی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان تاکید میکند: اصفهان شهری با پهنه وسیع و بافتهای متنوع است و بههمین دلیل نمیتوان الگوی واحدی را برای تمام مناطق نسخهپیچی کرد، بلکه لازم است برای هر محدوده الگوی بومی و متناسب طراحی شود.
لقایی میگوید: افزایش سهم دوچرخه در سفرهای شهری بخشی از چشمانداز حملونقل پایدار اصفهان است و در این مسیر، شهرداری علاوه بر توسعه زیرساختها، اقداماتی همچون راهاندازی جایگاههای شارژ خودروها و موتورسیکلتهای برقی و برنامههای فرهنگی را نیز دنبال کرده است.
وی اضافه میکند: برخی دستگاهها و سازمانها نیز با در نظر گرفتن مشوقهایی برای کارکنان خود، تلاش کردهاند استفاده از دوچرخه را ترویج دهند که این اقدامات میتواند در بلندمدت اثرگذار باشد.
مدیرکل مطالعات و برنامهریزی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: اگر قرار است دوچرخهسواری به رفتاری پایدار در شهر تبدیل شود، این فرهنگ باید از سطح خانوادهها آغاز شود و همزمان جایگاه دوچرخه بهعنوان وسیلهای قابل اعتماد برای سفرهای روزمره تثبیت شود.
لقایی میگوید: آموزش و آگاهسازی رانندگان خودرو نسبت به حقوق دوچرخهسواران، رعایت فاصله و سرعت مناسب و ایجاد احساس امنیت از عوامل کلیدی در توسعه این فرهنگ است و تجربه کشورهایی مانند هلند نشان میدهد آموزش از سنین کودکی نقش تعیینکنندهای دارد.
وی اضافه میکند: شکلگیری چنین فرهنگی در اصفهان نیز نیازمند آموزش مستمر و گذر زمان است و اگر نسل جدید با دوچرخهسواری مأنوس شود، در آینده هم استفاده از این وسیله افزایش خواهد یافت و هم رفتار رانندگان با احترام و درک متقابل همراه میشود.
به گزارش ایمنا، دوچرخه بیش از آنکه یک وسیله حملونقل ساده باشد، نمادی از سبک زندگی شهری سالم و پایدار است. هر مسیر کوتاه که با دوچرخه طی میشود، به معنای کاهش مصرف سوخت، کاهش آلایندهها و کاستن از فشار روانی ناشی از ترافیک است. این تغییرات کوچک در مقیاس شهر، تأثیرات بزرگی بر کیفیت زندگی و سلامت شهروندان دارد و شهر را به فضایی انسانمحور و کمآلاینده تبدیل میکند.
علاوه بر مزایای زیستمحیطی، دوچرخهسواری فرصتهای اقتصادی و اجتماعی نیز ایجاد میکند. مسیرهای امن و پیوسته دوچرخه، تعامل اجتماعی در فضاهای شهری را افزایش میدهند و امکان توسعه گردشگری پایدار را نیز فراهم میکنند. ادغام دوچرخه با حملونقل عمومی، قابلیت حرکت ترکیبی و سریعتر را برای شهروندان فراهم میکند و وابستگی به خودروهای شخصی را کاهش میدهد.
برای تحقق این اهداف، توسعه زیرساختهای ایمن، فرهنگسازی و حمایت مدیریتی ضروری است. آموزش شهروندان، ایجاد سامانههای دوچرخه اشتراکی و طراحی مسیرهای ایمن، شهرها را به سمت آیندهای پاکتر، سالمتر و پایدار هدایت میکند؛ آیندهای که در آن دوچرخه نقشی محوری در حرکت به سمت زندگی شهری بهتر ایفا خواهد کرد.
نظر شما