نادر آخوندی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: سالهاست که شهرها را با این پرسش اداره میکنیم که «چقدر بودجه داریم؟» در حالی که پرسش دقیقتر این است: چه میزان از منابع شهری، هر روز و بیصدا هدر میرود؟
وی افزود: واقعیت این است که بسیاری از چالشهای مالی شهرها نه از کمبود منابع، بلکه از هزینههای پنهان شهری (Hidden Urban Costs) ناشی میشود؛ هزینههایی که در ردیفهای رسمی بودجه ثبت نمیشوند، اما بهطور مستقیم بر بهرهوری، کیفیت خدمات و رضایت شهروندان اثر میگذارند.
مدیرکل درآمد شهرداری اصفهان و مشاور شهردار در حوزه اقتصادی و مشارکتهای مردمی تصریح کرد: از پروژههایی که با تأخیر مزمن به بهرهبرداری میرسند تا زیرساختهایی که پیش از فرسودگی فیزیکی، کارایی اقتصادی خود را از دست میدهند، بخش قابل توجهی از منابع شهری در سکوت مستهلک میشود.
آخوندی ادامه داد: بر اساس برآوردهای مختلف در مطالعات مدیریت شهری و تجربه کلانشهرهای پیشرو، این هزینهها میتوانند بین ۱۵ تا ۳۰ درصد منابع شهری را درگیر کنند؛ رقمی که نادیده گرفتن آن، عملاً به معنای چشمپوشی از بخش بزرگی از ظرفیت اداره هوشمند شهر است.
وی با اشاره به چگونگی شکلگیری هزینههای پنهان شهری اظهار داشت: هزینههای پنهان شهری را نمیتوان به یک خطای منفرد یا ضعف اجرایی محدود کرد؛ از منظر مدیریت شهری و اقتصاد بخش عمومی، این هزینهها حاصل زنجیرهای از تصمیمها، تأخیرها و عدمانطباقها هستند که در طول زمان انباشته میشوند.
مدیرکل درآمد شهرداری اصفهان و مشاور شهردار در حوزه اقتصادی و مشارکتهای مردمی تصریح کرد: بهطور تحلیلی، میتوان این پدیده را در چهار لایه بههمپیوسته صورتبندی کرد از جمله «لایه تصمیم» جایی که سیاستها و پروژهها بدون تحلیل جامع هزینه–فایده و بدون رویکرد تصمیمسازی مبتنی بر شواهد (Evidence-Based Decision Making) انتخاب میشوند، «لایه زمان» جایی که تأخیر در تصمیمگیری، اجرا یا نگهداشت داراییهای شهری، هزینهها را تصاعدی افزایش و فرصتهای اقتصادی و اجتماعی را از بین میبرد.
آخوندی گفت: «لایه بهرهبرداری» زمانی که زیرساختها و خدمات شهری بدون اتکا به الگوی واقعی استفاده و اصول مدیریت داراییهای شهری (Urban Asset Management) طراحی یا نگهداری میشوند و «لایه تعامل با شهروندان» جایی که ناهماهنگی میان خدمات ارائهشده و رفتار واقعی شهروندان، هم هزینه ارائه خدمات را بالا میبرد و هم سرمایه اجتماعی را تضعیف میکند.
وی خاطرنشان کرد: این چهار لایه مستقل از یکدیگر عمل نمیکنند؛ بلکه بهصورت سیستمی یکدیگر را تقویت میکنند و در صورت غفلت مدیریتی، به چرخهای پایدار از اتلاف منابع و کاهش کارایی شهری تبدیل میشوند.
مدیرکل درآمد شهرداری اصفهان و مشاور شهردار در حوزه اقتصادی و مشارکتهای مردمی در پاسخ به این سوال که چرا مدیریت واکنشی دیگر پاسخگو نیست؟ اظهار داشت: مدیریت شهری در بسیاری از موارد همچنان واکنشمحور است؛ یعنی مداخله پس از وقوع مشکل. این رویکرد، در شرایط پیچیدگی فزاینده شهرها، محدودیت منابع و افزایش انتظارات شهروندان، نهتنها پرهزینه بلکه ناکارآمد است.
تحلیل پیشبینانه تغییر پارادایم تصمیمسازی
آخوندی گفت: تحلیل پیشبینانه (Predictive Analytics) این امکان را فراهم میکند که پیش از تبدیلشدن یک مسئله به بحران، آن را شناسایی کنیم؛ با تحلیل دادههای تاریخی، دادههای لحظهای و دادههای رفتاری شهروندان، میتوان روند افزایش هزینههای نگهداری زیرساختها، نقاط اتلاف در فرایندهای خدمات شهری، پیامدهای مالی تأخیر یا تسریع پروژهها و الگوهای مصرف انرژی، آب و حملونقل را پیشبینی کرد.
وی افزود: با تحلیل دادههای تاریخی، دادههای لحظهای و دادههای رفتاری شهروندان، میتوان روند افزایش هزینههای نگهداری زیرساختها، نقاط اتلاف در فرایندهای خدمات شهری، پیامدهای مالی تأخیر یا تسریع پروژهها و الگوهای مصرف انرژی، آب و حملونقل را پیشبینی کرد؛ البته هیچ مدلی عاری از خطا و عدمقطعیت نیست و کیفیت پیشبینیها به کیفیت دادهها و طراحی مدلها وابسته است؛ اما حتی کاهش عدمقطعیت، خود یک دستاورد راهبردی در مدیریت شهری محسوب میشود.
مدیرکل درآمد شهرداری اصفهان و مشاور شهردار در حوزه اقتصادی و مشارکتهای مردمی تاکید کرد: این رویکرد، تصمیمگیری را از حالت شهودی و واکنشی به یک فرایند دادهمحور، اصلاحپذیر و آیندهنگر تبدیل میکند.
نقش هوش مصنوعی؛ از ابزار فناورانه تا اهرم حکمرانی
آخوندی با بیان اینکه هوش مصنوعی (AI) در این چارچوب نه جایگزین مدیران است و نه یک ابزار تزئینی، گفت: نقش آن، تحلیل دادههای پیچیده، شناسایی الگوهای پنهان و پشتیبانی از تصمیمسازی راهبردی است؛ از پیشبینی خرابی زیرساختها و تعمیرات پیشگیرانه گرفته تا مدیریت هوشمند مصرف انرژی، حملونقل و حتی پیشگیری از بحرانهای اجتماعی و محیطی، AI میتواند هزینههایی را آشکار کند که پیشتر دیده نمیشدند.
وی تاکید کرد: در این معنا، هوش مصنوعی زمانی ارزشآفرین است که در چارچوب حکمرانی داده و الگوریتم (Data & Algorithmic Governance) و با ملاحظات شفافیت و مسئولیتپذیری به کار گرفته شود.
مدیرکل درآمد شهرداری اصفهان و مشاور شهردار در حوزه اقتصادی و مشارکتهای مردمی اظهار داشت: تجربه شهرهایی همچون کپنهاگ، سنگاپور و هلسینکی نشان میدهد که ترکیب هوش مصنوعی و تحلیل پیشبینانه میتواند هزینه نگهداری زیرساختها را تا حدود ۲۰ درصد کاهش دهد، مصرف انرژی را ۱۰ تا ۱۵ درصد بهینه کند و بازده سرمایهگذاری پروژهها را افزایش دهد؛ بدون آنکه کیفیت خدمات کاهش پیدا کند.
آخوندی گفت: هیچ فناوریای، بدون حکمرانی مناسب، منجر به کاهش پایدار هزینههای پنهان نمیشود؛ شرط موفقیت، مدیریت شهری دادهمحور است: ایجاد واحدهای تحلیل تصمیم و بهرهوری، ارتقای سواد داده در بدنه مدیریتی، هماهنگی نهادی میان بخشها، شفافیت در تصمیمها و ارزیابی مستمر سیاستها، بنابراین فناوری زمانی اثرگذار است که در خدمت تصمیمسازی مسئولانه و پاسخگو قرار گیرد.
از کنترل هزینه تا خلق ارزش عمومی
وی تاکید کرد: کاهش هزینههای پنهان شهری صرفاً یک هدف مالی نیست؛ مسیری برای ارتقای کیفیت حکمرانی و زندگی شهری است؛ وقتی منابع بهدرستی تخصیص مییابند، پروژههای کمبازده حذف میشوند و زیرساختها بر اساس واقعیتهای بهرهبرداری مدیریت میشوند، شهر هم کمهزینهتر اداره میشود و هم کارآمدتر؛ در این نقطه، مدیریت شهری از «کنترل هزینه» عبور میکند و وارد مرحله خلق ارزش عمومی میشود.
مدیرکل درآمد شهرداری اصفهان و مشاور شهردار در حوزه اقتصادی و مشارکتهای مردمی تاکید کرد: اگر بخواهیم شهرهایی پایدار، پاسخگو و رقابتپذیر داشته باشیم، باید شجاعت دیدن هزینههایی را داشته باشیم که سالها پنهان ماندهاند؛ تحلیل پیشبینانه و هوش مصنوعی، اگر در چارچوب حکمرانی درست به کار گرفته شوند، این امکان را فراهم میکنند که پیش از آنکه هزینهها تثبیت شوند، تصمیم اصلاحی اتخاذ شود.
آخوندی معتقد است که پیشبینی امروز، صرفهجویی فرداست و این، نه یک شعار فناورانه، بلکه ضرورتی راهبردی برای آینده مدیریت شهری است.
نظر شما