به گزارش خبرگزاری ایمنا، در عصر دیجیتال کنونی، هوش مصنوعی دیگر یک مفهوم علمی-تخیلی نیست، بلکه به واقعیتی ملموس تبدیل شده که حضور آن در کلاسهای درس و میز تحریر دانشآموزان پررنگ است. این فناوری نوظهور مانند شمشیر دو لبهای عمل میکند که از یک سو میتواند پلی به سوی دانش بیپایان باشد و از سوی دیگر، اگر بدون آگاهی به کار گرفته شود، میتواند تواناییهای ذهنی نسل آینده را تضعیف کند. درک دقیق ماهیت این ابزار و تعریف مرزهای استفاده از آن، یکی از بزرگترین چالشهای تربیتی والدین و نظام آموزشی در دهه پیش رو محسوب میشود.
بنیانگذاران هوش مصنوعی و متخصصان آموزشی بر این باورند که این فناوری نباید جایگزین معلم یا تلاش دانشآموز شود، بلکه باید به عنوان یک معلم هوشمند دستیار در نظر گرفته شود. استفاده صحیح از این ابزار نیازمند آن است که دانشآموز ابتدا خودش برای حل مسئله تلاش کند و سپس از هوش مصنوعی برای بازخورد گرفتن، راهنمایی گرفتن یا دیدن زوایای دیگر مسئله استفاده کند و این رویکرد، فرایند یادگیری را از یک دریافت منفعل اطلاعات، به یک تعامل پویا و سازنده تبدیل میکند که در آن دانشآموز راننده اصلی مسیر یادگیری است.
یکی از مهمترین اصول استفاده از هوش مصنوعی، توسعه مهارت پرسشگری و مهندسی پرامپت است. دانشآموزان باید بیاموزند که برای گرفتن پاسخ دقیق و مفید، باید سوالات درست و ساختاریافته بپرسند که این مهارت به طور غیرمستقیم قدرت تفکر منطقی و تحلیل آنها را تقویت میکند. وقتی یک نوجوان یاد میگیرد چگونه با یک زبان منطقی با ماشین صحبت کند تا خروجی مطلوب را بگیرد، در واقع در حال تمرین یک مهارت ارتباطی و شناختی سطح بالا است که در آینده کاری او نیز بسیار کارآمد خواهد بود.
با این حال، خطر بزرگ و پنهانی که تهدیدی جدی برای آموزش محسوب میشود، اتکای شناختی است؛ وقتی دانشآموز برای کوچکترین سوالات یا حل مسائل ساده به هوش مصنوعی رجوع میکند، عضلات فکری او ضعیف میشود و توانایی تحلیل و استدلال مستقلش تحلیل میرود. مانند فردی که همیشه با ماشین سفر میکند و قدرت راه رفتن را از دست میدهد، دانشآموزی که مدام از هوش مصنوعی استفاده میکند، ممکن است توانایی حل مسئله بدون کمک ماشین را از دست بدهد، بنابراین تعیین زمانهایی برای قطع ارتباط با تکنولوژی و تمرین تفکر بدون کمک آن، ضروری است.
گشایش دروازههایی جدید به سوی دانش، خلاقیت و نوآوری با استفاده از هوش مصنوعی / خطر تقلب و وابستگی به هوش مصنوعی
ریحانه صادقی، روانشناس و مشاور و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه هوش مصنوعی امروزه به ابزاری قدرتمند و در دسترس تبدیل شده است که میتواند فرایند یادگیری را برای نوجوانان و دانشآموزان متحول کند، به خبرنگار ایمنا میگوید: استفاده صحیح از این فناوری میتواند دروازههای جدیدی به سوی دانش، خلاقیت و نوآوری بگشاید و با این حال، مانند هر ابزار دیگری، بهرهگیری از هوش مصنوعی نیازمند رعایت اصول، اخلاق و آگاهی نسبت به مزایا و معایب آن است تا دانشآموزان بتوانند از پتانسیلهای آن برای رشد شخصی و تحصیلی خود بهرهمند شوند.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین کاربردهای هوش مصنوعی در آموزش، نقش آن به عنوان یک دستیار هوشمند و معلم خصوصی است، میافزاید: دانشآموزان میتوانند برای درک بهتر مفاهیم پیچیده درسی، حل مسائل ریاضی یا یادگیری زبانهای جدید از این ابزار کمک بگیرند. هوش مصنوعی میتواند محتوای آموزشی را متناسب با سطح یادگیری دانشآموز شخصیسازی کند و به او کمک کند تا نقاط ضعف خود را شناسایی و بر آنها غلبه کند، اما شرط اساسی این است که دانشآموز در فرایند یادگیری غیرفعال نباشد و فقط پاسخها را کپی نکند.
روانشناس و مشاور و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه با وجود مزایای فراوان، خطر تقلب و وابستگی بیش از حد به هوش مصنوعی یکی از بزرگترین چالشها است، تصریح میکند: دانشآموزان باید بدانند که استفاده از این ابزار برای انجام تکالیف، نوشتن مقالات یا پروژهها به جای خود، نوعی خیانت به علم و تواناییهای ذهنی خودشان است. هوش مصنوعی باید به عنوان راهنما استفاده شود، نه جایگزین برای تفکر و تلاش و مدارس و والدین باید فرهنگی را ترویج کنند که در آن صداقت و تلاش شخصی بر گرفتن نمره یا تکمیل سریع کار اولویت داشته باشد.
پاسخهای هوش مصنوعی همیشه دقیق و واقعی نیست / هوش مصنوعی باید در خدمت ارتقای خلاقیت و مهارتهای حل مسئله باشد
صادقی ادامه میدهد: یادگیری سواد رسانهای و نحوه تعامل انتقادی با هوش مصنوعی، مهارتی ضروری برای نوجوانان امروزی است و آنها باید بدانند که پاسخهای ارائه شده توسط هوش مصنوعی همیشه دقیق یا واقعی نیستند و ممکن است شامل خطاها یا تعصبات باشند، بنابراین قبل از پذیرش هر اطلاعاتی، باید آن را بررسی، تحلیل و با منابع معتبر مقایسه کنند. این فرایند باعث تقویت مهارت تفکر انتقادی میشود و دانشآموز را به یک کاربر هوشمند و محتاط تبدیل میکند.
وی با بیان اینکه والدین و مربیان نقش مهمی در نظارت و راهنمایی نوجوانان برای استفاده سالم از هوش مصنوعی دارند، میگوید: آنها باید با قوانین و ابزارهای کنترل والدین آشنا باشند تا زمان استفاده از این فناوریها را مدیریت کنند و از محتوای نامناسب جلوگیری کنند و علاوه بر این، باید گفتوگوهای باز و صادقانه درباره خطرات فضای مجازی و اهمیت حفظ حریم خصوصی داشته باشند، هدف، ایجاد محدودیتهای سختگیرانه نیست، بلکه آموزش مسئولیتپذیری و تعادل در استفاده از ابزارهای دیجیتال است.
روانشناس و مشاور و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی باید در خدمت ارتقای خلاقیت و مهارتهای حل مسئله باشد، اضافه میکند: دانشآموزان میتوانند از این ابزار برای ایدهپردازی، برنامهنویسی، طراحی پروژههای هنری و یادگیری مهارتهای فنی استفاده کنند. با تکیه بر هوش مصنوعی به عنوان یک شریک فکری، نسل آینده میتواند تواناییهای خود را گسترش دهد و برای آیندهای که در آن تکنولوژی نقش محوری دارد، آماده شود و کلید موفقیت، استفاده آگاهانه، مسئولانه و متعادل از این فناوری است.
ورود هوش مصنوعی به زندگی دانشآموزان انقلابی در شیوه تفکر و پردازش اطلاعات است / ضرورت توجه به توسعه تفکر الگوریتمی در نوجوانان
فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی با اشاره به اینکه ورود هوش مصنوعی به زندگی دانشآموزان، فراتر از یک ابزار کمک آموزشی، نوعی انقلاب در شیوه تفکر و پردازش اطلاعات است، به خبرنگار ایمنا میگوید: این فناوری میتواند مرزهای کلاس درس را بشکند و به دانشآموزان اجازه دهد با سرعتی باورنکردنی به منابع جهانی دسترسی پیدا کنند، اما نکته حیاتی اینجا است که هوش مصنوعی باید به عنوان پلتفرم تسریعکننده یادگیری استفاده شود، نه جایگزین مغز و دانشآموز باید بیاموزد چگونه سوالات هوشمندانه بپرسد تا بتواند از این پتانسیل عظیم برای خلق ایدههای نو بهره ببرد.
وی با اشاره به اینکه یکی از جنبههای نادیده گرفته شده در استفاده از هوش مصنوعی، توسعه مهارتهای برنامهنویسی و تفکر الگوریتمی در نوجوانان است، میافزاید: دانشآموزان با کار کردن ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، به طور ناخودآگاه با منطق ورودی و خروجی و تحلیل دادهها آشنا میشوند که این آشنایی میتواند آنها را برای بازار کار آینده که مبتنی بر تکنولوژی است، آماده کند. والدین و مربیان باید تشویق کنند که فرزندان فقط مصرفکننده محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی نباشند، بلکه سعی کنند سازوکار کار آن را درک و حتی در توسعه آن مشارکت کنند.
روانشناس بالینی با بیان اینکه هوش مصنوعی میتواند به عنوان یک همتیمی بیخستگی در پروژههای گروهی عمل کند، تصریح میکند: دانشآموزان میتوانند برای ایدهپردازی اولیه، ساختاردهی به یک تحقیق یا حتی ویرایش متون خود از این ابزار کمک بگیرند و این کار باعث میشود بار کاری کاهش یابد و تمرکز دانشآموز روی بخشهای خلاقانه و تحلیلی کار معطوف شود، اما باید مراقب بود که این همکاری به وابستگی مطلق تبدیل نشود.
اهمیت توجه به امنیت سایبری و حفظ حریم خصوصی در استفاده از هوش مصنوعی / سواد دیجیتال را به نوجوانان آموزش دهید
خدادادی با بیان اینکه یکی از چالشهای مهم در این حوزه، حفظ اصالت و صداقت علمی است، ادامه میدهد: هوش مصنوعی قادر است متونی بسیار روان و منسجم تولید کند که تشخیص آن از کار انسان دشوار است. دانشآموزان باید آموزش ببینند که استفاده از این ابزار بدون ذکر منبع، نوعی دزدی ادبی و نقص اخلاقی است. مدرسه باید محیطی باشد که در آن تلاش و فرایند رسیدن به پاسخ، ارزشمندتر از خود پاسخ دانسته شود و دانشآموز باید بیاموزد که ارزش واقعی در مسیر یادگیری است، نه فقط تحویل دادن یک تکلیف بینقص.
وی با بیان اینکه مسئله امنیت سایبری و حفظ حریم خصوصی در استفاده از هوش مصنوعی برای نوجوانان بسیار حیاتی است، میگوید: بسیاری از ابزارهای هوش مصنوعی رایگان، اطلاعات کاربران را جمعآوری و ذخیره میکنند. دانشآموزان باید آگاه باشند که نباید اطلاعات شخصی، عکسهای خصوصی یا دادههای حساس مدرسه را وارد این پلتفرمها کنند و آموزش قوانین فضای مجازی و خطرات نشت اطلاعات، بخشی از سواد دیجیتال است که والدین باید به فرزندان خود منتقل کنند تا آنها را در برابر تهدیدات امنیتی مصون نگه دارند.
روانشناس بالینی اضافه میکند: باید به جنبه انسانی و اجتماعی استفاده از هوش مصنوعی توجه کرد و بیش از حد استفاده از ابزارهای دیجیتال میتواند مهارتهای اجتماعی و ارتباط چشمی را در نوجوانان تضعیف کند. هوش مصنوعی هرچند هوشمند است، اما احساسات، همدلی و درک عمیق انسانی را ندارد و دانشآموزان باید تشویق شوند که تعادل را رعایت کنند؛ استفاده از تکنولوژی برای پیشرفت تحصیلی خوب است، اما نباید جایگزین گفتوگوهای واقعی، بازیهای گروهی و تجربیات مستقیم زندگی شود و باید توجه داشت که تکنولوژی باید در خدمت انسان باشد.
جنبه اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی نیز بحثی است که نباید از نظر دور بماند. هوش مصنوعی میتواند متون، تصاویر و حتی کدهایی تولید کند که متعلق به خود دانشآموز نیست و آموزش صداقت علمی و مسئولیتپذیری در استفاده از این ابزارها، بخشی از تربیت اخلاقی نوجوانان است. آنها باید بدانند که ارائه خروجی هوش مصنوعی به عنوان کار خود، نوعی تقلب است و ارزش واقعی در تلاش شخصی و خلاقیت انسانی نهفته است و مدارس باید سیاستهای روشنی در خصوص استفاده از این ابزارها تدوین کنند تا مرز بین کمک و تقلب مشخص شود.
والدین در این میان نقش ناظر و همراه را دارند؛ آنها باید با ابزارهای هوش مصنوعی آشنا باشند تا بتوانند راهنماییهای لازم را به فرزندان ارائه دهند. ایجاد قوانین خانوادگی برای زمان استفاده از این ابزارها، نظارت بر نوع محتوایی که با آن کار میکنند و تشویق آنها به استفاده از هوش مصنوعی برای پروژههای خلاقانه مانند نوشتن داستان، طراحی هنری یا یادگیری مهارتهای جدید، میتواند مسیر استفاده را به سمت مثبت سوق دهد و والدین باید به جای ایجاد ترس از تکنولوژی، حس کنجکاوی و مسئولیتپذیری را در فرزندان خود تقویت کنند.
هوش مصنوعی فرصتی بینظیر برای شخصیسازی آموزش است و هوش مصنوعی میتواند برنامهای متناسب با سرعت یادگیری، علایق و نقاط ضعف هر دانشآموز ارائه دهد. این ابزار میتواند به عنوان یک معلم خصوصی شبانهروزی عمل کند که هرگز خسته نمیشود و همیشه آماده پاسخگویی است. استفاده از این پتانسیل میتواند به دانشآموزانی که در مدارس عقب میمانند یا کسانی که نیاز به چالشهای بیشتری دارند، کمک شایانی کند تا شکافهای تحصیلی را پر کنند.
هدف نهایی از تکنولوژی، ارتقای سطح انسان است و هوش مصنوعی باید به دانشآموزان کمک کند تا زمان بیشتری برای فعالیتهای انسانی، خلاقانه و اجتماعی داشته باشند، نه اینکه آنها را در دنیایی از دادهها و الگوریتمها حبس کند. دانشآموز آینده، کسی است که میتواند با هوش مصنوعی همکاری کند، اما هرگز جایگزین شدن با آن را نمیپذیرد و تعادل میان استفاده از ابزارهای دیجیتال و تقویت مهارتهای انسانی، کلید طلایی برای تربیت نسلی هوشمند، خلاق و بااخلاق در عصر هوش مصنوعی است.
نظر شما