به گزارش خبرگزاری ایمنا، برنامهریزی برای دانشآموزان تنها یک ابزار سازماندهی نیست، بلکه ضرورتی حیاتی برای مدیریت بار سنگین درسی و فعالیتهای روزمره در دوران تحصیل است. دانشآموزان با چالشهای متعددی از جمله تنوع دروس، پروژهها، فعالیتهای فوقبرنامه و نیاز به استراحت روبهرو هستند و بدون داشتن یک نقشه راه دقیق، دانشآموزان دچار سردرگمی، اضطراب شب امتحان و افت تحصیلی میشوند. برنامهریزی به آنها کمک میکند تا بر زمان مسلط باشند و به جای اینکه زمان آنها را مدیریت کند، آنها بر زندگی خود تسلط داشته باشند.
یکی از مهمترین فواید برنامهریزی، ایجاد حس مسئولیتپذیری و استقلال در دانشآموز است. وقتی دانشآموز یاد میگیرد برای مطالعه خود زمانبندی کند و به آن متعهد باشد، در واقع مهارتهای زندگی را تمرین میکند. این مهارت باعث افزایش اعتمادبهنفس میشود، زیرا دانشآموز میبیند که میتواند به اهداف خود برسد و تعهدات خود را انجام دهد. این احساس موفقیت کوچک در مدیریت روزانه، مقدمهای برای موفقیتهای بزرگ در آینده شغلی و اجتماعی است.
برنامهریزی صحیح به دانشآموزان کمک میکند تا از اهمالکاری رهایی یابند، بسیاری از دانشآموزان به دلیل حجم زیاد دروس، مطالعه را به تعویق میاندازند که این امر منجر به انباشتگی تکالیف و استرس در لحظات آخر میشود. با تقسیم کردن دروس به بخشهای کوچک و مشخص کردن زمان برای هر بخش، مطالعه از یک کار ترسناک و بزرگ به فعالیتهای کوچک و قابل مدیریت تبدیل میشود که انجام آنها آسانتر و لذتبخشتر است.
یکی دیگر از مزایای کلیدی برنامهریزی، ایجاد تعادل میان مطالعه و سایر جنبههای زندگی است و دانشآموز نیاز به تفریح، ورزش، استراحت و وقت گذراندن با خانواده دارد. یک برنامه خوب زمانی را برای تمام این موارد در نظر میگیرد و مانع از میشود که دانشآموز تمام وقت خود را صرف درس کند یا برعکس، درگیر تفریحات شود و از درس غافل ماند. این تعادل سلامت روان و جسم دانشآموز را تضمین و از فرسودگی شغلی یا تحصیلی جلوگیری میکند.
برنامهریزی درست در فصل امتحانات فرایندی شناختی و روانشناختی است که باید با نحوه عملکرد مغز هماهنگ باشد
مریم ماهرالنقش، دکتری روانشناسی تربیتی و عضو سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور با اشاره به ویژگیهای برنامهریزی صحیح به خبرنگار ایمنا میگوید: برنامهریزی مؤثر با شناخت ریتم زیستی، سطح انرژی و توان تمرکز فرد انجام میشود و انعطافپذیری و واقعبینی در برنامهریزی، مانع احساس شکست میشود. برنامهریزی درست در فصل امتحانات، تنها به معنای تقسیم ساعات شبانهروز میان درسها نیست، بلکه یک فرایند شناختی و روانشناختی است که باید با نحوه عملکرد مغز هماهنگ باشد.
وی با بیان اینکه برنامهریزی مؤثر از شناخت ریتم زیستی هر فرد آغاز میشود، میافزاید: در واقع این موضوع به معنای آگاهی از اینکه چه ساعاتی از روز تمرکز بالاتر، انرژی بیشتر و توان یادگیری عمیقتری وجود دارد، است و باید توجه داشت که برخی دانشآموزان در ساعات ابتدایی روز بازدهی ذهنی بالاتری دارند و برخی دیگر در عصر یا شب.
دکتری روانشناسی تربیتی و عضو سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور با بیان اینکه نادیده گرفتن تفاوتهای فردی و تحمیل برنامههای یکسان، یکی از دلایل اصلی شکست در اجرای برنامههای مطالعاتی است، تصریح میکند: ویژگی مهم دیگر برنامهریزی درست، توجه به سطح انرژی ذهنی است، نه فقط زمان در اختیار و نشستن پای کتاب در حالی که ذهن خسته، مضطرب یا بی تمرکز است، اگرچه از نظر زمانی مطالعه محسوب میشود، اما از نظر یادگیری ارزشی ندارد.
برنامهریزی صحیح چه ویژگیهایی دارد؟
ماهرالنقش با اشاره به اینکه برنامهریزی مؤثر به دانشآموز کمک میکند درسهای دشوارتر را در ساعات اوج تمرکز و درسهای سبکتر یا مرور را در زمانهای افت انرژی قرار دهد، ادامه میدهد: انعطافپذیری، یکی از ارکان اساسی برنامهریزی در ایام امتحانات است و برنامههایی که بیش از حد فشرده، سختگیرانه و غیرقابل تغییر نوشته میشوند، اغلب پس از یکی دو روز شکست میخورند و احساس ناکامی و بیکفایتی ایجاد میکنند.
وی با اشاره به اینکه یک برنامه سالم باید امکان جابهجایی، جبران و اصلاح داشته باشد تا دانشآموز در صورت خستگی یا عقبماندن، دچار اضطراب مضاعف نشود، میگوید: در برنامهریزی صحیح، زمان استراحت، خواب و فعالیتهای کوتاه لذتبخش به عنوان بخشی از فرایند یادگیری در نظر گرفته میشود.
دکتری روانشناسی تربیتی و عضو سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور با تاکید بر اینکه مغز برای تثبیت اطلاعات به توقف و بازیابی نیاز دارد، اضافه میکند: برنامهای موفق است که واقعبینانه، قابل اجرا و متناسب با توان ذهنی فرد باشد و به جای ایجاد فشار، حس کنترل و آرامش را در فصل امتحانات تقویت کند.
برنامهریزی مؤثر نیازمند شناخت دقیق اهداف، اولویتبندی درست و واقعبینی در مورد تواناییهای فردی است
مائده سلیمی، روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه برنامهریزی صحیح، هنر مدیریت زمان و انرژی برای رسیدن به اهداف مشخص است و تنها نوشتن لیستی از کارها نیست، به خبرنگار ایمنا میگوید: یک برنامهریزی مؤثر نیازمند شناخت دقیق اهداف، اولویتبندی درست و واقعبینی در مورد تواناییهای فردی است. وقتی فردی بدون برنامه پیش میرود، درگیر فعالیتهای روزمره و بینظمی میشود که نتیجه آن کاهش بهرهوری و افزایش استرس است و برنامهریزی نقشهای است که افراد را از مبدا به مقصد میرساند و مانع از هدر رفتن منابع میشود.
وی با بیان اینکه اولین گام در برنامهریزی صحیح، تعیین اهداف شفاف و قابل دستیابی است، میافزاید: اهداف باید مشخص، قابل اندازهگیری، دستیافتنی، مرتبط و دارای زمانبندی معین باشند و وقتی دانشآموز میداند چه میخواهد و تا چه زمانی باید به آن برسد، انگیزه و تمرکز خود را به شدت افزایش میدهد و بدون هدف مشخص، برنامهریزی تنها یک لیست کارهای بیهدف است که فرد را در جای خود میچرخاند و مانع از پیشرفت میشود.
روانشناس بالینی کودک و نوجوان با اشاره به اینکه پس از تعیین اهداف، اولویتبندی وظایف بر اساس اهمیت و فوریت ضروری است، تصریح میکند: بسیاری از دانشآموزان وقت خود را صرف کارهای فوری، اما کماهمیت میکنند و فراموش میکنند که کارهای مهم، اما غیرفوری، کلید موفقیت بلندمدت هستند و استفاده از تکنیکهایی مانند ماتریس آیزنهاور کمک میکند تا فرد تشخیص دهد کدام کارها را باید فوری انجام دهد، کدامها را واگذار کند و کدامها را حذف کند.
واقعبینی و انعطافپذیری دو رکن اساسی در برنامهریزی صحیح است / برنامهریزی صحیح ابزاری برای رسیدن به تعادل است
سلیمی ادامه میدهد: واقعبینی و انعطافپذیری دو رکن اساسی در برنامهریزی صحیح هستند؛ یک برنامه خوب باید با توجه به محدودیتهای زمانی، فیزیکی و روحی فرد تنظیم شود و فضای خالی برای اتفاقات پیشبینینشده داشته باشد. در نظر نگرفتن زمان استراحت و تفریح یا پر کردن تمام ساعات روز برای مطالعه، منجر به فرسودگی و ناتوانی در ادامه مسیر میشود. برنامه باید چابک باشد تا در صورت بروز مشکلات، فرد بتواند بدون استرس آن را اصلاح کند و مسیر خود را ادامه دهد.
وی با بیان اینکه اجرای دقیق برنامه و نظارت بر پیشرفت آن به اندازه خود برنامهریزی مهم است و نوشتن برنامه بدون اقدام عملی، بیفایده است، میگوید: دانشآموز باید خود را ملزم به انجام کارها در زمان مقرر کند و در پایان هر روز یا هفته، عملکرد خود را ارزیابی کند و این ارزیابی کمک میکند تا نقاط ضعف شناسایی شوند و برای دوره بعدی، برنامهای دقیقتر و کارآمدتر تدوین شود.
روانشناس بالینی کودک و نوجوان اضافه میکند: برنامهریزی صحیح ابزاری برای رسیدن به تعادل است و این فرایند به دانشآموزان کمک میکند تا بین تحصیل، خانواده، تفریح و سلامتی تعادل برقرار کنند و از هیچیک غافل نشویم و با داشتن یک برنامه منسجم، فرد احساس کنترل بیشتری بر زندگی خود دارد و با اطمینان بیشتری به سمت آینده قدم برمیدارد.
برای نوشتن یک برنامه مؤثر، دانشآموزان باید نکته مهمی را رعایت کنند و آن واقعبینی است، برنامهای که بر اساس ایدهآلهای غیرقابل دستیابی نوشته شود، محکوم به شکست است. دانشآموز باید با توجه به تواناییهای یادگیری، سرعت مطالعه و شرایط زندگی خود برنامه را بنویسد و در نظر گرفتن زمانهای خالی برای اتفاقات پیشبینینشده و استراحتهای کوتاه بین دروس، از جمله واقعبینیهایی است که باعث میشود برنامه قابل اجرا و پایدار بماند.
نکته دیگر که باید در برنامهریزی دانشآموزی مورد توجه قرار گیرد، اولویتبندی دروس است؛ تمام دروس اهمیت یکسانی ندارند و برخی نیاز به زمان بیشتری برای مطالعه دارند یا نزدیک به امتحان هستند. دانشآموز باید یاد بگیرد که بر اساس فوریت و اهمیت، دروس را رتبهبندی کند و تمرکز بر دروس دشوار در زمانهایی که تمرکز ذهنی بالا است و سپردن دروس سبکتر به زمانهای کمانرژی، از تکنیکهای هوشمندانه برنامهریزی است.
تنوع در برنامهریزی نیز عاملی مهم برای جلوگیری از خستگی ذهنی است و تکرار مداوم یک درس یا یک نوع فعالیت باعث کاهش تمرکز و کلافگی میشود. دانشآموزان باید در برنامه خود تنوع ایجاد کنند و همچنین استفاده از تکنیکهای مطالعه مختلف مانند خلاصهنویسی، فلشکارتها و تستزنی، باعث میشود فرایند یادگیری پویاتر و کمخستگیتر باشد.
انعطافپذیری و ارزیابی مداوم، دو بال پرواز برای یک برنامه موفق هستند و دانشآموزان نباید خود را اسیر برنامهای کنند که دیگر کارآمد نیست. اگر برنامهای اجرا نشد، باید علت آن را بررسی کرد و آن را اصلاح کرد. ارزیابی هفتگی از پیشرفت تحصیلی و میزان انجام برنامه، به دانشآموز کمک میکند تا نقاط ضعف خود را بشناسد و برای هفته بعد برنامهای بهینهتر داشته باشد و این چرخه بهبود مستمر، تضمینکننده پیشرفت تحصیلی پایدار است.
نظر شما