به گزارش خبرگزاری ایمنا، نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (ندسا) در میانه جنگ هشتساله و در سال ۱۳۶۴، به دستور امام خمینی (ره) شکل گرفت؛ زمانی که تهدیدات دریایی در خلیج فارس به یکی از محورهای اصلی تقابل نظامی تبدیل شده بود. پیش از این تاریخ، فعالیتهای دریایی سپاه در قالب یگانهایی محدود و ذیل قرارگاه «نوح» انجام میشد، اما از سال ۱۳۶۴ با سازمانیابی مستقل، نیروی دریایی سپاه بهتدریج به بازیگری مؤثر در معادلات دریایی جنگ بدل شد.
دفاع نامتقارن؛ هسته اولیه دکترین دریایی سپاه
فرماندهی این نیرو در دوران دفاع مقدس، بهویژه با هدایت سردار حسین علایی بر توسعه شناورهای رزمی سبک و بهرهگیری از تاکتیکهای نامتقارن همچون مینریزی دریایی متمرکز بود؛ رویکردی که با وجود محدودیتهای فنی، توانست توازن قوا را در خلیج فارس تا حدی به چالش بکشد و بعدها به شناسنامه عملیاتی نیروی دریایی سپاه تبدیل شود.
گذار از شناورهای سبک به ناوهای سنگین رزمی
پس از پایان جنگ، نیروی دریایی سپاه مسیر توسعه خود را بر پایه افزایش تحرک، قدرت موشکی و بومیسازی تجهیزات ادامه داد. این مسیر در دهههای اخیر وارد مرحلهای جدید شد؛ مرحلهای که تنها بر شناورهای تندرو متکی نیست و بهدنبال ایجاد توان دریانوردی پایدار و دوربرد است.
ناو «شهید ابومهدی المهندس»؛ نماد ورود سپاه به دریانوردی راهبردی
رونمایی از ناو بزرگ سپاه با نام «شهید ابومهدی المهندس» در دی ۱۴۰۱، نشانهای روشن از این تحول راهبردی است. این شناور با قابلیت رادارگریزی، توان دریانوردی چهاردهروزه، برد عملیاتی بیش از ۲۰۰۰ مایل و برخورداری از موشکهای کروز ضدکشتی و سامانههای پدافند هوایی «کوثر»، نشان میدهد سپاه بهدنبال تکمیل زنجیره نبرد دریایی در ابعاد سطحی و هوایی است. در کنار آن، ناوگان شناورهای تندرو کلاس طارق، عاشورا و مهاجر نیز با موشکهای جدید پدافندی و سطحبهسطح ارتقا یافتهاند.
قدرت موشکی دریایی؛ ستون فقرات بازدارندگی سپاه در خلیج فارس
توان موشکی، مهمترین مؤلفه قدرت نیروی دریایی سپاه به شمار میرود. بهکارگیری موشکهای کروز «قادر» و موشکهای بالستیک نقطهزن «فتح» در رزمایشها و استقرار آنها در جزایر راهبردی، بیانگر تمرکز سپاه بر ایجاد بازدارندگی فعال و چندلایه در محیط دریایی است.
موشکهای بومی و نقطهزن؛ پاسخ سریع به تهدیدات فرامنطقهای
رونمایی از سامانههای موشکی جدید با برد ۳۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر در مرداد ۱۴۰۲، همراه با تأکید فرماندهان سپاه بر تولید بهطور کامل بومی قطعات، نشاندهنده تلاش برای افزایش تابآوری دفاعی و حفظ توان پاسخدهی مؤثر در شرایط فشار و تحریم است.
پهپادها و جنگ هوشمند؛ چشم همیشه بیدار سپاه در دریا
در کنار موشکها، پهپادهای رزمی و شناسایی نقش فزایندهای در دکترین دریایی سپاه یافتهاند. رصد مستمر ناوگروههای دشمن، بهویژه ناوهای آمریکایی، با پهپادهای بومی امکان اشراف اطلاعاتی پیوسته بر تحرکات دریایی منطقه را فراهم کرده است.
شناورهای بدون سرنشین و هوش مصنوعی؛ آینده نبرد دریایی ایران
بهکارگیری شناورهای بدون سرنشین مجهز به هوش مصنوعی در رزمایش «اقتدار دریایی» و توسعه شناورهای زیرسطحی خودران-بهویژه در حوزه مینروبی- نشاندهنده حرکت سپاه بهسوی جنگ شبکهمحور و رباتیک در محیطهای دریایی است.
جنگ الکترونیک و رادارهای سهبعدی؛ افزایش بقاپذیری در میدان نبرد
سامانههای پیشرفته جنگ الکترونیک، رادارهای سهبعدی و هوشمندسازی شناورها، ضریب بقا و قدرت کشف و درگیری نیروی دریایی سپاه را بهطور محسوسی افزایش داده است. این سامانهها امکان هماهنگی همزمان میان شناورها، پهپادها و سامانههای موشکی را فراهم میکنند.
تنگه هرمز؛ کانون مأموریتهای راهبردی نیروی دریایی سپاه
مأموریت اصلی این نیرو، حفاظت از آبهای سرزمینی ایران و جزایر خلیج فارس، بهویژه تنگه هرمز است. ترکیب قایقهای تندرو، موشکهای ساحلبهدریا، پهپادها و جنگال، به سپاه این توان را میدهد که در زمانی کوتاه، هزینه حضور هر نیروی متخاصم را بهشدت افزایش دهد.
از امنیت آبهای سرزمینی تا عملیاتهای فرامنطقهای
در کنار مأموریتهای دفاعی، نیروی دریایی سپاه در رصد کشتیهای دشمن، عملیاتهای امنیت دریایی، مقابله با قاچاق و تهدیدات نامتقارن و حتی توقیف نفتکشهای متجاوز نیز نقشآفرینی میکند.
رزمایشهای دریایی سپاه؛ نمایش عملی قدرت و آمادگی رزمی
رزمایشهای منظم دریایی، ابزار اصلی نمایش آمادگی و ارسال پیام بازدارندگی سپاه هستند. این رزمایشها با سناریوهای ترکیبی موشکی، پهپادی و جنگ الکترونیک اجرا میشوند.
رزمایش «اقتدار دریایی»؛ پیام بازدارندگی به بازیگران منطقهای
رزمایش «اقتدار دریایی» در آبان ۱۴۰۲، با اجرای عملیات در جزایر راهبردی و نمایش تسلیحات جدید، تصویری عملی از دکترین نبرد دریایی سپاه ارائه داد و توجه رسانههای منطقهای و بینالمللی را به خود جلب کرد.
نیروی دریایی سپاه و تثبیت موازنه قدرت در خلیج فارس
نیروی دریایی سپاه از یک نیروی نوپا و محدود در سالهای جنگ، به ساختاری چندلایه، فناورمحور و متکی بر قدرت موشکی و جنگ نامتقارن تبدیل شده است؛ ساختاری که امروز یکی از عوامل تعیینکننده در موازنه قدرت دریایی خلیج فارس محسوب میشود.
علیرضا تقوینیا، کارشناس و تحلیلگر مسائل سیاسی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا، با اشاره به افزایش تنشها در منطقه اظهار کرد: در شرایط فعلی، بهوضوح بوی تنش در منطقه به مشام میرسد و تحلیلهای مختلفی نیز در این زمینه مطرح میشود. در همین چارچوب، سردار اکبرزاده، معاون سیاسی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، بهتازگی سخنرانی داشتند که حاوی نکات بسیار مهمی بود، ایشان تأکید کردند که تنگه هرمز بهصورت هوشمند تحت کنترل جمهوری اسلامی ایران قرار دارد و دیگر نیازی به مینریزی به شیوههای سنتی وجود ندارد، همچنین بر قدرت بالای ایران در خلیج فارس تأکید داشتند که این سخنان بهطور درست و برپایه واقعیت است.
بوی تنش در منطقه و واقعیتهای میدانی خلیج فارس
وی با تبریک روز پاسدار به پاسداران نیروی دریایی سپاه افزود: بنده به واسطه حضور خودم برای برخی سخنرانیها، ارتباط نزدیکی با نیروهای نیروی دریایی سپاه دارم و از بسیاری از واقعیتها مطلع هستم، البته بخش قابل توجهی از این اطلاعات، بهدلیل طبقهبندی محرمانه، قابل بیان نیست، اما در همین حد میتوان گفت جمهوری اسلامی ایران دارای تسلیحات و شناورهایی است که هنوز رونمایی نشدهاند و دشمن تاکنون آنها را مشاهده نکرده است.
ایران دارای تسلیحاتی است که هنوز رونمایی نشدهاند
این کارشناس مسائل سیاسی با بیان اینکه رونمایی نکردن از تمام توان نظامی، یک اصل پذیرفتهشده در دکترین دفاعی کشورها است، تصریح کرد: هیچ کشوری تسلیحات واقعی و نهایی خود را بهطور کامل معرفی نمیکند و همواره بخشی از توانمندیهای خود را برای شرایط اضطراری و روز مبادا حفظ میکند تا دشمن نتواند تصویر دقیقی از توان واقعی آن کشور داشته باشد. ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست و تسلیحاتی در ذخایر موشکی، شهرهای موشکی و شهرهای شناوری وجود دارد که تنها در شرایط جنگی مورد استفاده قرار میگیرند.
اصل پنهانسازی توان واقعی؛ راهبرد ثابت قدرتهای نظامی
تقوینیا با اشاره به تغییر شیوههای مینریزی گفت: همانطور که معاون سیاسی نیروی دریایی سپاه اشاره کردند، دیگر از روشهای سنتی مینریزی استفاده نمیشود. امروز تسلیحاتی وجود دارد که بهصورت هوشمند عمل میکنند؛ برای مثال اژدرهایی که پس از رهاسازی، خودشان به نقطه مورد نظر رفته و عملیات مینریزی را انجام میدهند یا تسلیحاتی شبیه راکت که بدون نیاز به حضور قایق، منطقه هدف را مینریزی میکنند.
پایان مینریزی سنتی و حرکت بهسوی کنترل هوشمند تنگه هرمز
وی با تأکید بر اهمیت جغرافیای خلیج فارس اظهار کرد: خلیج فارس از نظر مناطق قابل کشتیرانی برای کشتیهای بزرگ بسیار محدود است و بهراحتی میتوان آن را مسدود کرد. به همین دلیل، آمریکا هیچگاه وارد تنش مستقیم با ایران در خلیج فارس نشده است. حتی در اوج درگیریها در سایر مناطق، آمریکا از ورود به تقابل مستقیم در خلیج فارس خودداری کرده، چرا که میداند ایران در خلیج فارس و دریای عمان دست برتر دارد.
چرا آمریکا از درگیری مستقیم در خلیج فارس پرهیز میکند؟
این تحلیلگر مسائل سیاسی افزود: یکی از مهمترین دلایل این برتری، عامل جغرافیا است. سواحل شمالی خلیج فارس که متعلق به ایران است، دارای رشتهکوههای مرتفع و سنگهای بسیار مقاوم است که امکان ایجاد شهرهای موشکی و شناوری را بهصورت طبیعی فراهم کرده و تجهیزات اصلی را از آسیب مصون نگه میدارد، قابلیتی که در سواحل جنوبی خلیج فارس از اساس وجود ندارد.
برتری جغرافیایی ایران؛ کوهستان و حفاظت طبیعی از تجهیزات
تقوینیا با اشاره به نقش جزایر ایرانی در معادلات منطقهای گفت: جزایری همچون قشم، تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی جزایر کوچکی نیستند که بهراحتی قابل تصرف یا نابودی باشند. همه نفتکشها و کشتیهای بزرگ برای ورود و خروج از خلیج فارس ناچارند از محدوده این جزایر عبور کنند، چراکه سایر نقاط خلیج فارس بهدلیل عمق کم، برای تردد کشتیهای بزرگ مناسب نیست.
جزایر ایرانی؛ گلوگاه راهبردی عبور نفتکشها
وی ادامه داد: شیب خلیج فارس به سمت سواحل ایران است و این موضوع موجب میشود کشتیهای عظیمالجثه ناچار باشند در آبهای نزدیک به ایران تردد کنند. این مسئله اشراف کامل ایران بر مسیرهای کشتیرانی را فراهم میکند. افزون بر این، ایران حدود ۱۸۰۰ کیلومتر خط ساحلی در خلیج فارس دارد که در هر نقطه از آن امکان استقرار و بهکارگیری تجهیزات نظامی وجود دارد.
شیب خلیج فارس به سمت ایران و اشراف کامل بر مسیرهای کشتیرانی
این کارشناس مسائل سیاسی با اشاره به توان بالای شناورهای تندرو سپاه گفت: راهبرد دریایی آمریکا برپایه شناورهای بزرگ است و این شناورها در محیطی همچون خلیج فارس بهشدت آسیبپذیر هستند. در مقابل، نیروی دریایی سپاه با شناورهای کوچک، تندرو، پرشمار و مجهز به موشکهای کروز، زیردریاییهای کوچک و موشکهای ساحل به دریا، توان بازدارندگی بسیار بالایی ایجاد کرده است.
شناورهای تندرو و دکترین نبرد نامتقارن دریایی
تقوینیا با تأکید بر نقش عامل انسانی خاطرنشان کرد: جمعیت و نیروی انسانی آموزشدیده یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت است. جمهوری اسلامی ایران از نیروی مردمی گسترده و آموزشدیدهای برخوردار است که در شرایط بحرانی میتواند نقش تعیینکنندهای ایفا کند. تجربههای دوران دفاع مقدس و پس از آن نشان داده است که این ظرفیت انسانی، نقطه قوت جدی ایران محسوب میشود.
نیروی انسانی؛ مؤلفه تعیینکننده در قدرت دفاعی ایران
وی در جمعبندی گفت: برتری ایران در خلیج فارس و دریای عمان حاصل مجموعهای از عوامل جغرافیایی، انسانی و تجهیزاتی است. به همین دلیل، آمریکا هرگز جرئت درگیری مستقیم با ایران در خلیج فارس را به خود نخواهد داد و در صورت هرگونه اقدام، ناچار به عملیات از فاصله دور خواهد بود. این همان نکتهای است که اظهارات معاون سیاسی نیروی دریایی سپاه نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است.
به گزارش ایمنا، تاریخچه نیروی دریایی سپاه نشان میدهد که این نیرو از دل محدودیتهای دوران دفاع مقدس و تاکتیکهای نامتقارن شکل گرفت و به مرور، با افزایش توان موشکی و بومیسازی تجهیزات، مسیر خود را از یک نیروی منطقهای به بازیگری تأثیرگذار در خلیج فارس تبدیل کرد. رونمایی از ناو «شهید ابومهدی المهندس» و توسعه شناورهای دوربرد و رادارگریز، نماد ورود سپاه به مرحله جدیدی از قدرت دریایی است که فراتر از نبردهای کوتاهبرد و تاکتیکی عمل میکند.
در واقع، نیروی دریایی سپاه امروز بهجای تکیه صرف بر شناورهای سبک، ترکیبی از موشکهای نقطهزن، پهپادها، جنگ الکترونیک و شناورهای بدون سرنشین را در یک ساختار شبکهمحور بهکار گرفته است. این تحول، قدرت بازدارندگی ایران را در خلیج فارس به سطحی ارتقا داده که هرگونه اقدام فرامنطقهای را با هزینهسنگین روبهرو میکند، بنابراین میتوان گفت سپاه با این تغییر رویکرد، درعمل معادلات امنیتی و موازنه قدرت دریایی در منطقه را به نفع خود بازتعریف کرده است.
نظر شما