به گزارش خبرگزاری ایمنا، در دهههای اخیر، ذائقه غذایی مردم در سراسر جهان به سمت مصرف غذاهای پرکالری، پرچرب و فراوری شده گرایش یافته است که این تغییر عمده به دلیل دسترسی آسان به فستفودها، نوشابههای شیرین، تنقلات ناسالم و غذاهای آماده رخ داده است و چنین رژیم غذایی که سرشار از قند، نمک و چربیهای ترانس است، باعث افزایش قابل توجه دریافت انرژی روزانه میشود.
ذائقه مدرن، که بر اساس طعمهای شدید، شیرینی زیاد و مواد نگهدارنده شکل گرفته، باعث شده است که افراد به غذاهای سالم، طبیعی و کمنمک کمتر علاقهمند شوند و این تغییر ذائقه نه تنها در بزرگسالان، بلکه در کودکان و نوجوانان نیز مشهود است و زمینهساز اضافه وزن و چاقی در سنین پایین شده است و شهرنشینی و صنعتی شدن جوامع نیز سبک زندگی مردم را به سمت کمتحرکی و نشستهخیزی سوق داده است.
استفاده گسترده از وسایل نقلیه، مشاغل نشسته و کاهش فعالیتهای بدنی روزانه باعث شده است که مصرف انرژی به طور قابل توجهی کاهش یابد و از سوی دیگر، دسترسی آسان به غذاهای ناسالم در شهرهای بزرگ، این مشکل را تشدید کرده است و ترکیب کمتحرکی و رژیم غذایی نامناسب، شهرنشینی را به یکی از عوامل اصلی شیوع چاقی در جوامع مدرن تبدیل کرده است، همچنین استرس ناشی از زندگی شهری و کمبود زمان برای تهیه غذای سالم، افراد را به سمت انتخابهای غذایی سریع و ناسالم سوق میدهد.
اضافه وزن و چاقی با افزایش خطر ابتلاء به طیف وسیعی از بیماریهای مزمن مرتبط است که از جمله این بیماریها میتوان به دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبی و عروقی، فشار خون بالا، برخی انواع سرطانها و مشکلات مفصلی مانند استئوآرتریت اشاره کرد و علاوه بر مشکلات جسمی، چاقی باعث کاهش کیفیت زندگی، افزایش خطر افسردگی و اضطراب میشود.
چاقی در کودکان و نوجوانان پیامدهای جدی و طولانی مدتی دارد و کودکان چاق در معرض خطر ابتلاء زودهنگام به دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبی، فشار خون بالا و مشکلات تنفسی مانند آپنه خواب هستند، همچنین چاقی در دوران کودکی اغلب تا بزرگسالی ادامه مییابد و خطر ابتلاء به بیماریهای مزمن را در آینده افزایش میدهد.
چه رفتارهایی موجب چاقی و اضافه وزن میشود؟
بهنام یوسفیان، پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه در طب سنتی، تغذیه نقش محوری در حفظ تعادل بدن و پیشگیری از بیماریها از جمله چاقی دارد، به خبرنگار ایمنا میگوید: چاقی اغلب ناشی از اختلال در سوختوساز بدن، تجمع خلطها (به ویژه خلط بلغم) و ضعف هضم است و مصرف غذاهای سرد و تر مانند لبنیات زیاد، شیرینیجات و غذاهای فراوریشده، باعث افزایش بلغم در بدن میشود و متابولیسم را کند میکند، همچنین پرخوری و خوردن غذا در زمان نامناسب (شبهنگام) از دیگر عوامل اصلی چاقی محسوب میشود.
وی با بیان اینکه طب سنتی بر اهمیت هضم صحیح غذا تأکید دارد، میافزاید: زمانی که دستگاه گوارش ضعیف شود، غذا به درستی هضم نمیشود و به جای تبدیل شدن به انرژی، به صورت چربی یا مواد زائد در بدن ذخیره میشود، میافزاید: مصرف غذاهای سنگین، ترکیب نامناسب مواد غذایی مانند خوردن میوه بعد از غذا و استرس هنگام خوردن، هضم را مختل میکند و این اختلال در طولانی مدت به چاقی و مشکلات مرتبط با آن میانجامد.
پزشک و متخصص طب سنتی با بیان اینکه تنظیم زمان و مقدار غذا از جمله موضوعاتی است که باید به منظور پیشگیری از اضافه وزن و چاقی مد نظر قرار گیرد، تصریح میکند: خوردن غذا در ساعات مشخص و پرهیز از پرخوری توصیه میشود و شام باید سبک و زودهنگام صرف شود تا بدن فرصت هضم کامل داشته باشد.
برای کنترل وزن، رعایت اصول زندگی سالم از جمله خواب کافی، مدیریت استرس و پرهیز از خوردن شبهنگام ضروری است
یوسفیان با بیان اینکه مصرف غذاهایی مانند ادویهجات از جمله زردچوبه و دارچین، سبزیجات گرم از جمله پیاز و سیر و حبوبات از جمله عدس و لوبیا به بهبود متابولیسم و کاهش بلغم کمک میکند، ادامه میدهد: مصرف چایهای گیاهی مانند زنجبیل، نعنا و گل گاوزبان هضم را بهبود میبخشد، همچنین استفاده از سرکه سیب طبیعی قبل از غذا به تقویت معده کمک میکند.
وی با بیان اینکه پرهیز از غذاهای سرد و تر، شیرینیجات زیاد، نوشابهها و غذاهای فراوری شده به منظور حفظ وزن در محدوده طبیعی ضروری است، میگوید: این غذاها باعث افزایش خلط بلغم و کندی متابولیسم میشوند، همچنین مصرف میوههای سرد و تر مانند هندوانه به ویژه در افراد با مزاج سرد، میتواند به چاقی منجر شود.
پزشک و متخصص طب سنتی اضافه میکند: اهمیت تحرک بدنی برای تعادل بدن همواره مورد تأکید است و ورزشهای ملایم مانند پیادهروی، شنا و یوگا به بهبود گردش خون، تقویت متابولیسم و سوزاندن چربیها کمک میکند و به طور کلی برای کنترل وزن از دیدگاه طب سنتی، رعایت اصول زندگی سالم مانند خواب کافی، مدیریت استرس و پرهیز از خوردن شبهنگام ضروری است.
نقش وراثت و ژنتیک در چاقی قابل انکار نیست / چاقی ژنتیکی را میتوان کنترل کرد؟
امید صادقی، متخصص تغذیه و رژیم درمانی درباره نقش ژنتیک در چاقی به خبر ایمنا میگوید: نقش وراثت و ژنتیک در چاقی قابل انکار نیست و حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد چاقی میتواند زمینه ژنتیکی داشته باشد، سابقه خانوادگی چاقی در این مسئله مؤثر است، اما این بههیچوجه به این معنا نیست که کاری نمیتوان انجام داد.
وی با بیان اینکه این تصور که چون چاقی ژنتیکی است امکان کنترل وزن وجود ندارد، اشتباه است، میافزاید: عوامل محیطی، مانند سبک زندگی، نوع تغذیه و کمتحرکی، باعث فعال شدن زمینه ژنتیکی میشود و اگر همین عوامل محیطی اصلاح شوند، میتوان حتی بر زمینه ژنتیکی غلبه و کاهش وزن را تجربه کرد، حتی در افرادی که سابقه خانوادگی چاقی دارند.
متخصص تغذیه و رژیم درمانی با بیان اینکه اگر به غذاهای سنتی ایرانی نگاه کنیم، بسیاری از آنها پرفیبر و به نسبت سالم بوده است، تصریح میکند: در عصر حاضر تمایل کودکان به سمت غذاهای پرچرب مانند فستفودها، پیتزا، ساندویچها و انواع اسنکها مانند چیپس و پفک افزایش یافته است که این مواد غذایی بسیار پرانرژی هستند، اما ارزش غذایی بالایی ندارند.
نقش والدین در اصلاح ذائقه غذایی کودکان
صادقی با بیان اینکه کودکی که یک یا دو وعده از وعدههای روزانه یا میانوعدههای خود را از این غذاها تأمین میکند، ممکن است در عین چاقی دچار کمبود مواد مغذی شود، ادامه میدهد: به همین دلیل امروز با کودکانی مواجه هستیم که چاق و دچار سوءتغذیه هستند و علت اصلی این اتفاق، مصرف بیش از حد غذاهای پرکالری با ارزش غذایی پایین است.
وی درباره نقش والدین در اصلاح ذائقه غذایی کودکان میگوید: اولین اقدام، مداخله روی خود خانواده است و اگر بتوانیم الگوی غذایی پدر و مادر را اصلاح کنیم، در آن خانواده تغییر ایجاد میشود. وقتی پدر نوشابه مصرف میکند یا مادر علاقه زیادی به فستفود دارد، نمیتوان انتظار داشت کودک از این الگو پیروی نکند.
متخصص تغذیه و رژیم درمانی با تاکید بر این ذائقه غذایی قابل تغییر است، اضافه میکند: بر همین اساس میتوان غذاهای پرطرفدار مانند فستفودها را به شکل سالمتر و کمکالریتر در خانه تهیه و در کنار این غذاها از سبزیجات استفاده کرد تا اثرات منفی آنها کاهش یابد.
از نظر روانی، کودکان درگیر چاقی و اضافه وزن ممکن است با مشکلاتی مانند کاهش اعتماد به نفس، افسردگی و اضطراب مواجه شوند و قلدری و طرد اجتماعی نیز از دیگر چالشهایی است که این کودکان با آن دست و پنجه نرم میکنند و برای مقابله با شیوع چاقی، اجرای راهکارهای جامع و چندوجهی ضروری است.
در مرحله نخست، ترویج تغذیه سالم از طریق آموزش خانوادهها و کودکان درباره اهمیت مصرف میوهها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئینهای سالم باید در اولویت قرار گیرد پ کاهش مصرف غذاهای فراوری شده نیز از طریق محدود کردن تبلیغات فستفودها و نوشابههای شیرین، به ویژه در رسانههای کودکانه، میتواند مؤثر باشد.
افزایش فعالیت بدنی با ایجاد فضاهای ورزشی، ترویج پیادهروی و دوچرخهسواری در شهرهای مدرن و گنجاندن آموزش تربیت بدنی در مدارس میتواند به سوزاندن کالری و پیشگیری از چاقی کمک و حمایت از تولید و توزیع غذاهای سالم میتواند محیطی سالمتر برای جامعه فراهم کند.
حفظ وزن در محدوده سالم نه تنها از بیماریهای مزمن پیشگیری میکند، بلکه به بهبود عملکرد جسمی و روانی نیز میانجامد و وزن مناسب باعث افزایش انرژی، بهبود کیفیت خواب، کاهش استرس و تقویت سیستم ایمنی میشود. در کودکان و نوجوانان، کنترل وزن پایهای برای سلامت طولانی مدت آنها فراهم میکند و از بروز مشکلات جسمی و روانی در آینده پیشگیری میکند.
خانوادهها نقش کلیدی در شکلدهی عادات غذایی و سبک زندگی کودکان ایفا میکنند و تهیه غذای سالم در خانه، محدود کردن زمان تماشای تلویزیون و ترویج فعالیتهای گروهی میتواند به پیشگیری از چاقی کمک کند و آموزش همگانی درباره اهمیت تغذیه سالم و فعالیت بدنی، همراه با سیاستهای حمایتی، میتواند گامی بزرگ در جهت کاهش شیوع چاقی و بهبود سلامت عمومی باشد.
به طور کلی، تغییر ذائقه غذایی و شهرنشینی از عوامل اصلی شیوع چاقی در جوامع مدرن هستند و پیامدهای چاقی، به ویژه در کودکان و نوجوانان، بسیار جدی و طولانیمدت است و با اجرای راهکارهای جامع مانند ترویج تغذیه سالم، افزایش فعالیت بدنی و سیاستگذاریهای مؤثر، میتوان این پدیده را کنترل کرد و سلامت جامعه را بهبود بخشید.
نظر شما