به گزارش خبرگزاری ایمنا، شیرابه بهعنوان محصول جانبی پسماندهای شهری، صنعتی و کشاورزی، یکی از مهمترین چالشهای محیطزیستی محسوب میشود که میتواند به سلامت شهروندان و پایداری اکوسیستم آسیب برساند. این مایع غنی از مواد شیمیایی و زیستی، در صورت دفع نادرست، خاک، آبهای زیرزمینی و منابع سطحی را آلوده کرده و هزینههای سنگین پاکسازی به مدیریت شهری تحمیل میکند.
تولید شیرابه بیشترین ارتباط را با محلهای دفن غیرمجاز و مراکز جمعآوری پسماند دارد. وقتی مواد آلی و صنعتی در تماس با رطوبت قرار میگیرند، فرایند تجزیه بیولوژیکی آغاز میشود و شیرابه حاصل از این واکنشها، حاوی ترکیبات خطرناکی است که با نفوذ به خاک، اثرات بلندمدت بر محیطزیست برجای میگذارد و کیفیت زمینهای کشاورزی و منابع آب را کاهش میدهد.
شیرابه میتواند موجب ایجاد مشکلات زیستمحیطی متعددی شود. این مایع نه تنها ترکیبات شیمیایی سمی و میکروارگانیسمهای خطرناک را در خود دارد، بلکه با نفوذ به شبکههای آب، اکوسیستمهای آبی را تهدید کرده و موجب کاهش کیفیت آب شرب و کشاورزی میشود. در نتیجه، شهرها نیازمند برنامههای جامع و راهبردی برای جمعآوری، انتقال و تصفیه شیرابه هستند.
روشهای سنتی دفع شیرابه، همچون ریختن آن در زمین یا آبهای سطحی، بهشدت آسیبزا و غیرقابل قبول است؛ مدیریت مدرن و پایدار این مایع، نیازمند سیستمهای کنترل و تصفیه مکانیزه، پایش مداوم و سرمایهگذاری در فناوریهای نوین است که علاوه بر کاهش آلودگی، امکان بازیابی مواد قابل استفاده و حتی تولید انرژی را فراهم کند.
در بسیاری از کلانشهرها، ایجاد محوطههای ایمن برای جمعآوری شیرابه و خطوط انتقال تحت کنترل، نخستین گام در مدیریت این بحران بوده است. این اقدامات به همراه تصفیه فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی، میتوانند اثرات منفی شیرابه را کاهش داده و آن را به یک منبع قابل کنترل تبدیل کنند، تا به جای تهدید، بخشی از راهکارهای اقتصاد سبز شود.
شیرابه، علاوه بر تهدید محیطزیست، هزینههای اقتصادی قابل توجهی بر دوش مدیریت شهری میگذارد. پرداخت برای جمعآوری، انتقال، تصفیه و جلوگیری از نفوذ آن به منابع طبیعی، بخش قابل توجهی از بودجه شهری را به خود اختصاص میدهد و هرگونه کوتاهی در این زمینه، موجب افزایش بار مالی و فشار بر خدمات شهری میشود.
توسعه فناوریهای نوین تصفیه شیرابه، امکان بازیابی بخشی از مواد مفید و حتی تولید انرژی را فراهم کرده است. روشهای بیولوژیکی و هاضمهای بیهوازی میتوانند ترکیبات آلی شیرابه را به بیوگاز و کمپوست تبدیل کنند، امری که هم ارزش اقتصادی ایجاد میکند و هم به کاهش آلایندگی کمک میکند و چرخه مدیریت پسماند را هوشمندتر میسازد.
مدیریت یکپارچه شیرابه نیازمند همکاری میان شهرداری، سازمانهای محیطزیست، شرکتهای بازیافت و شهروندان است. بدون هماهنگی و برنامهریزی دقیق، خطر نفوذ به منابع آب، تخریب خاک و انتشار گازهای مضر ادامه خواهد داشت و اثرات بلندمدت بر سلامت عمومی و کیفیت زندگی شهروندان باقی میماند.
در بسیاری از کشورها، ایجاد شبکههای هوشمند پایش و سنجش کیفیت شیرابه، امکان شناسایی نقاط بحرانی و واکنش سریع به نشتها را فراهم کرده است. استفاده از حسگرها، سیستمهای جمعآوری داده و سامانههای پردازش هوشمند، بخش مهمی از راهکارهای مدیریت مدرن این مایع به شمار میرود و میتواند جلوی بحرانهای گسترده زیستمحیطی را بگیرد.
سرمایهگذاری در زیرساختهای مدیریت شیرابه، علاوه بر فواید محیطزیستی و اجتماعی، فرصتهای شغلی جدید ایجاد میکند. نیروهای متخصص در جمعآوری، تصفیه و پایش این مایع، میتوانند در مسیر توسعه اقتصاد سبز و پایدار شهری نقش مؤثری ایفا کنند و زنجیره اشتغال در حوزه مدیریت پسماند را تقویت کند.
مدیریت هوشمند شیرابه پسماند؛ تولید آب قابل استفاده در قلب کارخانههای اصفهان
غلامرضا ساکتی، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان با اشاره به اقدامات انجامشده برای مدیریت شیرابه پسماندهای شهر اصفهان طی سالهای گذشته به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: یکی از مهمترین محورهای فعالیت این سازمان، مدیریت اصولی شیرابه در سالن دریافت پسماند کارخانه بوده است، چراکه روزانه حجم بالایی پسماند وارد کارخانه میشود و بخش قابلتوجهی از آن منجر به تولید شیرابه در فرایند پردازش و انتقال میشود.
وی ادامه میدهد: این شیرابهها از طریق کانالهای انتقال استاندارد به سه لاگون کاملاً ایزوله و بنهای جمعآوری شیرابه هدایت میشود تا از هرگونه نشت، آلودگی محیطی و آسیب به خاک و منابع آب جلوگیری شود و کنترل اولیه بهصورت متمرکز انجام گیرد.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان با تأکید بر استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان، تأکید میکند: در کنار این اقدامات، با همکاری یک شرکت دانشبنیان، پکیج تصفیه شیرابه با ظرفیت ۲۰ مترمکعب در روز احداث شده که هماکنون بهصورت فعال در حال بهرهبرداری است و نتایج قابلتوجهی به همراه داشته است.
ساکتی میگوید: این پکیج تصفیه از فناوری کاملاً دانشبنیان بهره میبرد و بهصورت همزمان سه حوزه فرایندهای شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی را در یک مجموعه کوچک و فشرده به کار گرفته است که همین موضوع موجب افزایش راندمان و کاهش فضای مورد نیاز شده است.
وی اضافه میکند: خروجی این فرایند تصفیه، آبی با کیفیت قابلقبول است که در حال حاضر در بخشهایی همچون آبیاری فضاهای سبز، بهویژه در نقاطی که امکان استفاده از آب شور وجود دارد، همچنین در حوزه نخالههای ساختمانی و آبپاشی مجموعه مورد استفاده قرار میگیرد.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: میزان تولید آب تصفیهشده روزانه بین ۱۰ هزار تا ۱۵ هزار لیتر متغیر است که این مقدار بسته به ظرفیت ورودی شیرابه و شرایط تصفیهخانه تغییر میکند و نقش مهمی در کاهش مصرف منابع آبی دارد.
ساکتی میگوید: یکی از نکات جالب توجه این پروژه، ارتقای کیفیت شیرابه تصفیهشده تا سطحی است که دیگر هیچگونه آسیب زیستمحیطی ایجاد نمیکند و حتی در برخی نقاط مشاهده شده که پرندگان نیز بدون مشکل از این آب استفاده میکنند.
وی ادامه میدهد: پروژه تصفیه شیرابه کارخانه پسماند بهطور کامل اجرا شده و هماکنون در مدار فعالیت قرار دارد و میتوان گفت چرخه کنترل، جمعآوری و تصفیه شیرابه در کارخانه هزار تنی پسماند شهرداری اصفهان بهصورت کامل و پایدار برقرار شده است.
مدیریت شیرابه از منزل تا لندفیل با هدف دستیابی به افق ۱۴۱۰ دنبال میشود
فرشاد مستأجران، کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست با اشاره به ماهیت تولید شیرابه به خبرنگار ایمنا میگوید: بهطور کلی شیرابه در چندین محل تولید میشود و اساس شکلگیری آن یک فرایند بیولوژیک است که بر اثر فعالیت میکروارگانیسمها، بخش ارگانیک و فسادپذیر زباله دچار هیدرولیز شده و آب میانبافتی آن تخلیه میشود.
وی ادامه میدهد: این فرایند طبیعی است و به میزانی که مواد ارگانیک یا فسادپذیر در زباله وجود داشته باشد، حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد آن میتواند به شیرابه تبدیل شود و این روند از لحظه تولید زباله در منزل یا مراکز تولیدی آغاز شده و حتی ممکن است چند سال به طول بینجامد.
کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست با تأکید بر گستردگی نقاط تولید شیرابه تأکید میکند: شیرابه تنها محدود به یک نقطه نیست، بلکه در منزل یا محل تولید زباله، در مسیر جمعآوری، در کارخانه پردازش پسماند و در محل دفن نهایی تولید میشود و در تمام مسیر تولید، جمعآوری، پردازش، بازیافت و دفن، حضور دارد.
مستأجران میگوید: در مرحله تولید خانگی، مدیریت شیرابه بر عهده شهروندان است و رعایت توصیههای تفکیک و کاهش رطوبت زباله اهمیت دارد، اما در مراحل بعدی، این وظیفه به سیستمهای جمعآوری و مدیریت شهری واگذار میشود که باید بهصورت فنی و مهندسیشده عمل کنند.
وی اضافه میکند: در مسیر جمعآوری، ماشینآلات حمل پسماند به مخازن مخصوص جمعآوری شیرابه مجهز شدهاند و در سکوهای انتقال نیز مخازن سپتیکی پیشبینی شده است تا شیرابه جمعآوریشده از خودروها بهصورت ایمن تخلیه و مدیریت شود.
کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست خاطرنشان میکند: در محل کارخانه پردازش پسماند، طی سالهای گذشته از لاگونهای تبخیری استفاده شد تا شیرابه تولیدی در این بخش در فاز نخست وارد این لاگونها شده و از طریق تبخیر مدیریت شود که این اقدام بهعنوان گام اول کنترل شیرابه انجام گرفت.
مستأجران میگوید: گام دوم مدیریت شیرابه از حدود سال ۱۴۰۲ آغاز شد و در سال ۱۴۰۳ به بهرهبرداری رسید که شامل تصفیه شیرابه بود و برای نخستینبار در کشور، این فرایند با استفاده از روش بایوفیلتر اجرایی شد که اقدامی ارزشمند و اثرگذار محسوب میشود.
وی ادامه میدهد: این سیستم هماکنون در حال فعالیت است و تصفیه شیرابه بهصورت مستمر انجام میشود و توانسته بخش قابلتوجهی از نگرانیهای زیستمحیطی مرتبط با شیرابه کارخانه پردازش پسماند را برطرف کند.
کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست با تأکید بر برنامههای آینده تأکید میکند: گام بعدی، مدیریت شیرابه در محل دفن است که در فاز نخست مشابه کارخانه، لاگونهای تبخیری برای آن پیشبینی شده و همزمان طراحی و احداث یک لندفیل کاملاً مهندسیشده در دستور کار قرار گرفته است.
مستأجران میگوید: پروژه احداث لندفیل مهندسیشده تاکنون بیش از ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته و پیشبینی میشود تا پایان سال به بهرهبرداری برسد که پس از آن، شیرابه تولیدی در محل دفن بهصورت کاملاً مهندسیشده جمعآوری، جداسازی و به لاگونهای اختصاصی منتقل خواهد شد.
وی اضافه میکند: پس از بهرهبرداری از این پروژه، امکان بازچرخانی و مدیریت کامل شیرابه لندفیل فراهم میشود و این اقدام حلقه نهایی زنجیره مدیریت شیرابه از مبدأ تا مقصد خواهد بود که نقش مهمی در کاهش آثار زیستمحیطی دارد.
کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست خاطرنشان میکند: مجموعه این اقدامات از حدود دو تا سه سال گذشته آغاز شده و با برنامهریزی انجامشده تا افق ۱۴۱۰ ادامه خواهد داشت و تحقق کامل آن وابسته به تأمین مالی، شرایط اقتصادی کشور و محدودیتهای ناشی از تحریمها است، با این حال امید میرود اهداف پیشبینیشده محقق شود.
به گزارش ایمنا، مدیریت شیرابه دیگر یک اقدام مقطعی یا واکنشی نیست، بلکه به یکی از ارکان اصلی پایداری محیطزیست شهری تبدیل شده است؛ تجربه اصفهان نشان میدهد که با نگاه علمی، برنامهریزی مرحلهبهمرحله و بهرهگیری از فناوریهای نوین، میتوان یکی از آلایندهترین محصولات پسماند را بهصورت کنترلشده مدیریت کرد و از تهدیدی زیستمحیطی، یک چالش قابل مهار ساخت؛ مسیری که از خانه شهروندان آغاز میشود و تا کارخانه پردازش و محل دفن نهایی ادامه پیدا میکند.
با تکمیل زنجیره مدیریت شیرابه از مبدأ تا لندفیل مهندسیشده و حرکت هدفمند به سوی افق ۱۴۱۰، چشمانداز کاهش آلودگی منابع آب، حفاظت از خاک و ارتقای سلامت عمومی بیش از گذشته دستیافتنی به نظر میرسد؛ استمرار این روند، علاوه بر تأمین زیرساختهای فنی و مالی، نیازمند همراهی شهروندان و تقویت فرهنگ تفکیک پسماند است؛ چراکه موفقیت مدیریت شیرابه، در نهایت حاصل پیوند دانش تخصصی، مدیریت شهری و مشارکت اجتماعی خواهد بود.
نظر شما