به گزارش خبرگزاری ایمنا، ورود کودکان و نوجوانان به جهان دیجیتال، دیگر یک انتخاب فردی یا خانوادگی نیست، بلکه واقعیتی اجتماعی و جهانی است. از بازیهای آنلاین گرفته تا شبکههای اجتماعی و ابزارهای آموزشی، نسل جدید در محیطی رشد میکند که مرز میان زندگی واقعی و فضای مجازی روزبهروز کمرنگتر میشود و این تغییر بنیادین، ضرورت بازاندیشی در حقوق آنان را به وجود آورده است که باید همگام با فناوریهای نوین تعریف و تضمین شوند.
حقوق دیجیتال کودکان تنها به حفاظت از دادههای شخصی محدود نمیشود، بلکه مجموعهای گسترده از اصول و قواعد است که باید امنیت، سلامت روانی و فرصتهای برابر آنان را در فضای مجازی تضمین کند و در واقع، همانطور که کودکان در دنیای واقعی نیازمند حمایت قانونی هستند، در جهان دیجیتال نیز باید چارچوبهایی وجود داشته باشد که مانع از سوءاستفاده، تبعیض یا آسیبهای احتمالی شود.
یکی از مهمترین چالشها، مسئله ردپای دیجیتال است؛ کودکان در سنین پایین، بدون آگاهی از پیامدهای بلندمدت، اطلاعات شخصی و رفتاری خود را در فضای آنلاین منتشر میکنند که این دادهها ممکن است سالها بعد بر آینده تحصیلی، شغلی یا اجتماعی آنان اثر بگذارد، بنابراین حق پاکسازی و کنترل دادهها باید به عنوان یک اصل بنیادین در حقوق دیجیتال کودکان شناخته شود.
از سوی دیگر، فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی و متاورس محیطهایی خلق کرده است که کودکان در آنها حضور فعال دارند و این فضاها فرصتهای آموزشی و سرگرمی بینظیری فراهم میکنند، اما در عین حال خطراتی چون مواجهه با محتوای نامناسب، تبعیض الگوریتمی یا حتی استثمار اقتصادی را نیز در پی دارند و قوانین باید به طور شفاف مشخص کنند که چه مسئولیتهایی بر عهده شرکتهای فناوری و چه حقوقی برای کودکان محفوظ است.
کودکان نه تنها مصرفکنندگان فناوری هستند، بلکه دادههای شخصی آنها نیز بهطور مستمر توسط پلتفرمها جمعآوری میشود
زهرا عالیپور، حقوقدان، کارشناس و پژوهشگر حوزه حقوق با بیان اینکه در عصر دیجیتال، کودکان و نوجوانان بیش از هر نسل دیگری در معرض فضای مجازی قرار دارند، به خبرنگار ایمنا میگوید: این حضور گسترده، ضرورت توجه به حقوق دیجیتال آنان را دوچندان کرده است. از دید حقوقی، کودکان نه تنها مصرفکنندگان فناوری هستند، بلکه دادههای شخصی آنها نیز بهطور مستمر توسط پلتفرمها جمعآوری میشود و بنابراین، نخستین اصل در حقوق دیجیتال این گروه، حفاظت از حریم خصوصی و جلوگیری از سوءاستفاده از اطلاعات آنان است.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین چالشها، موضوع رضایت آگاهانه است، میافزاید: در بسیاری از کشورها، قوانین ایجاب میکند که والدین یا سرپرستان قانونی برای استفاده کودکان از خدمات آنلاین رضایت دهند و با این حال، در عمل، کودکان اغلب بدون نظارت وارد شبکههای اجتماعی یا بازیهای آنلاین میشوند که این وضعیت، خلأیی حقوقی ایجاد میکند که باید با تدوین مقررات دقیقتر و ابزارهای نظارتی کارآمد پر شود.
حقوقدان، کارشناس و پژوهشگر حوزه حقوق با بیان اینکه از منظر حقوقی، کودکان حق دارند در برابر محتوای نامناسب یا آسیبزا محافظت شوند، تصریح میکند: این حق شامل جلوگیری از دسترسی به تبلیغات هدفمند، محتوای خشونتآمیز یا اطلاعات گمراهکننده است و مسئولیت اصلی در این زمینه بر عهده پلتفرمها و شرکتهای فناوری است که باید با استفاده از الگوریتمهای ایمن و سیاستهای شفاف، محیطی سالم برای کاربران خردسال فراهم کنند.
حق آموزش دیجیتال ایمن به منظور استفاده از فناوری برای یادگیری و رشد / حقوق دیجیتال کودکان و نوجوانان بخشی از حقوق بشر در عصر فناوری محسوب میشود
عالیپور با بیان اینکه موضوع دیگر، حق آموزش دیجیتال ایمن است و کودکان و نوجوانان باید بتوانند از فناوری برای یادگیری و رشد استفاده کنند، بدون اینکه در معرض خطرات امنیتی یا نقض حقوق قرار گیرند، ادامه میدهد: این امر مستلزم همکاری میان نظام آموزشی، والدین و قانونگذاران است تا چارچوبی حقوقی برای استفاده مسئولانه از ابزارهای دیجیتال در مدارس و خانهها ایجاد شود.
وی با اشاره به اینکه در حوزه دادهها، مسئله مالکیت و کنترل اطلاعات کودکان اهمیت ویژه دارد، میگوید: بسیاری از اپلیکیشنها و بازیها دادههای رفتاری و شخصی کودکان را ذخیره میکنند که از دید حقوقی، این دادهها باید تحت حمایت ویژه قرار گیرند و تنها با رضایت والدین و برای اهداف مشخص و محدود استفاده شوند و نقض این اصل میتواند به مسئولیت مدنی و کیفری شرکتها منجر شود.
حقوقدان، کارشناس و پژوهشگر حوزه حقوق با بیان اینکه حقوق دیجیتال کودکان و نوجوانان بخشی از حقوق بشر در عصر فناوری محسوب میشود، اضافه میکند: قانونگذاران باید با نگاه آیندهنگر، مقرراتی تدوین کنند که هم نوآوریهای دیجیتال را حمایت کند و هم از آسیبپذیرترین گروههای جامعه محافظت کند و ایجاد تعادل میان آزادی دسترسی به فناوری و حفاظت از حقوق بنیادین کودکان، چالش اصلی نظامهای حقوقی در دهههای پیش رو خواهد بود.
رد پای دیجیتال؛ بُعدی کمتر مورد توجه قرار گرفته در حوزه حقوق دیجیتال کودکان / ضرورت توجه به حق دسترسی برابر به فناوری
پریا آراسته، حقوقدان، کارشناس حقوقی و پژوهشگر حوزه حقوق با بیان اینکه یکی از ابعاد کمتر مورد توجه در حقوق دیجیتال کودکان، مسئله ردپای دیجیتال است، به خبرنگار ایمنا میگوید: هر کلیک، جستوجو یا فعالیت آنلاین کودکان میتواند اثری ماندگار در فضای مجازی بر جای بگذارد و از منظر حقوقی، باید قوانینی وجود داشته باشد که این ردپاها قابل کنترل و پاکسازی باشند تا آینده کودکان تحت تأثیر دادههای گذشته قرار نگیرد.
وی با بیان اینکه موضوع دیگر، حق مشارکت ایمن در فضای آنلاین است، میافزاید: کودکان و نوجوانان باید بتوانند در جوامع دیجیتال، بازیها و شبکههای اجتماعی حضور داشته باشند، اما این مشارکت نباید آنان را در معرض استثمار اقتصادی یا سوءاستفاده تبلیغاتی قرار دهد و قوانین باید تضمین کنند که حضور آنان در فضای مجازی به رشد اجتماعی و آموزشی کمک کند.
حقوقدان، کارشناس حقوقی و پژوهشگر حوزه حقوق با اشاره به اینکه از دید حقوقی، باید به حق دسترسی برابر به فناوری توجه کرد، تصریح میکند: برخی از کودکان در مناطق محروم یا خانوادههای کمدرآمد، دسترسی محدود به ابزارهای دیجیتال دارند و این نابرابری میتواند به شکاف آموزشی و اجتماعی منجر شود، بنابراین حقوق دیجیتال کودکان شامل تضمین دسترسی عادلانه به اینترنت و ابزارهای آموزشی نیز میشود.
یکی از چالشهای نوین، هوش مصنوعی در تعامل با کودکان است
آراسته با بیان اینکه یکی از چالشهای نوین، هوش مصنوعی در تعامل با کودکان است، ادامه میدهد: رباتها و دستیارهای هوشمند میتوانند نقش آموزشی یا سرگرمی داشته باشند، اما اگر الگوریتمها رفتار تبعیضآمیز یا محتوای نامناسب تولید کنند، حقوق کودکان نقض میشود و مسئولیت قانونی در این حوزه هنوز به طور کامل تعریف نشده و نیازمند مقررات دقیقتر است.
وی با بیان اینکه در حوزه امنیت، کودکان باید از حق محافظت در برابر حملات سایبری برخوردار باشند، میگوید: برخی از نوجوانان قربانی فیشینگ، سرقت هویت یا آزار آنلاین میشوند که قوانین باید شرکتهای فناوری را ملزم کنند تا ابزارهای حفاظتی ویژه برای کاربران خردسال طراحی کنند و والدین نیز آموزش ببینند که چگونه امنیت فرزندان خود را در فضای مجازی تضمین کنند.
حقوقدان، کارشناس حقوقی و پژوهشگر حوزه حقوق اضافه میکند: حقوق دیجیتال کودکان و نوجوانان باید به عنوان بخشی از سیاستهای کلان حمایت از نسل آینده دیده شود و این حقوق نه تنها به امنیت و رفاه فردی آنان مربوط است، بلکه به سلامت اجتماعی و فرهنگی جامعه نیز گره خورده است و تدوین چارچوبهای بینالمللی و همکاری میان کشورها میتواند تضمین کند که کودکان در هر نقطهای از جهان، از فضای دیجیتال ایمن و عادلانه بهرهمند شوند.
در حوزه اقتصادی، مسئله خریدهای درونبرنامهای و تبلیغات هدفمند اهمیت ویژه دارد. کودکان اغلب بدون درک ارزش پولی، اقدام به خرید آیتمهای دیجیتال میکنند یا تحت تأثیر تبلیغات هوشمند قرار میگیرند که این وضعیت میتواند به آسیبهای مالی و روانی منجر شود. از دید حقوقی، باید سازوکارهایی برای محدودسازی این نوع تراکنشها و حمایت از کودکان در برابر فشارهای تجاری طراحی شود.
نابرابری در دسترسی به فناوری نیز یکی از دغدغههای حقوقی است؛ بسیاری از کودکان در مناطق محروم یا خانوادههای کمدرآمد، امکان استفاده از اینترنت پرسرعت یا ابزارهای آموزشی دیجیتال را ندارند و این شکاف دیجیتال میتواند به نابرابری آموزشی و اجتماعی گسترده منجر شود، بنابراین حق دسترسی برابر به فناوری باید به عنوان بخشی از حقوق بنیادین کودکان در نظر گرفته شود.
در کنار این مسائل، نقش والدین و نظام آموزشی در حمایت از حقوق دیجیتال کودکان بسیار حیاتی است و قوانین باید تعادلی میان استقلال کودکان و نظارت والدین ایجاد کنند. اگر نظارت بیش از حد باشد، آزادی کودک نقض میشود و اگر نظارت کم باشد، خطرات فضای مجازی افزایش مییابد. آموزش والدین و معلمان درباره حقوق دیجیتال میتواند این تعادل را برقرار کند.
حقوق دیجیتال کودکان و نوجوانان تنها یک موضوع ملی نیست، بلکه مسئلهای جهانی است، چراکه فضای مجازی مرز نمیشناسد و کودکان در سراسر جهان با چالشهای مشابه روبهرو هستند و همکاری بینالمللی و تدوین استانداردهای جهانی میتواند تضمین کند که نسل آینده، فارغ از محل زندگی، از فضای دیجیتال ایمن، عادلانه و سازنده بهرهمند شود و حقوق دیجیتال کودکان نه یک موضوع فرعی، بلکه بخشی جداییناپذیر از سیاستهای کلان اجتماعی و حقوقی در عصر فناوری است.
نظر شما