به گزارش خبرگزاری ایمنا، شهرک بازیافت بهعنوان یکی از مهمترین زیرساختهای نوین مدیریت پسماند شهری، امروز به نمادی از گذار شهرها از دفن و دفع سنتی زباله به سمت بازیافت، بازچرخانی منابع و اقتصاد سبز تبدیل شده است و این مجموعهها نهتنها پاسخی فنی به بحران روبه گسترش پسماند هستند، بلکه نقشی تعیینکننده در کاهش آسیبهای زیستمحیطی، ارتقای بهداشت شهری و ایجاد فرصتهای پایدار اقتصادی ایفا میکنند.
شهرک بازیافت، فضایی متمرکز و برنامهریزیشده است که در آن انواع پسماندهای خشک، تر، ساختمانی و صنعتی با رویکرد تفکیک، پردازش و بازیافت مدیریت میشوند که تمرکز فعالیتهای مرتبط با پسماند در یک محدوده مشخص، امکان نظارت دقیقتر، کاهش پراکندگی فعالیتهای آلاینده و افزایش بهرهوری فرآیندها را فراهم میکند و از شکلگیری مراکز غیرمجاز و آسیبزا در حاشیه شهر جلوگیری به عمل میآورد.
در سالهای اخیر، افزایش تولید زباله و محدودیت ظرفیت مراکز دفن، مدیریت پسماند را به یکی از چالشهای اصلی شهرها تبدیل کرده است و شهرکهای بازیافت در این میان، با کاهش حجم پسماند دفنی و افزایش نرخ بازیافت، نقش کلیدی در حفظ منابع طبیعی و کاهش هزینههای مدیریت شهری دارند و بهعنوان بازوی اجرایی سیاستهای کلان محیطزیستی شناخته میشوند.
یکی از مهمترین کارکردهای شهرک بازیافت، ساماندهی فعالیت فعالان حوزه تفکیک و بازیافت است و استقرار واحدهای رسمی و مجوزدار در این مجموعهها، علاوه بر ارتقای ایمنی و بهداشت، به شفافیت اقتصادی و کاهش فعالیتهای زیرزمینی کمک میکند و امکان حمایت هدفمند مدیریت شهری از فعالان این حوزه را فراهم میسازد.
شهرک بازیافت، بستری مناسب برای توسعه فناوریهای نوین بازیافت بهشمار میرود. استفاده از خطوط پردازش مکانیزه، فناوریهای جداسازی هوشمند و تجهیزات کاهش آلایندگی، باعث افزایش کیفیت مواد بازیافتی و کاهش اثرات مخرب زیستمحیطی میشود و شهر را یک گام به تحقق اهداف توسعه پایدار نزدیکتر میکند.
از منظر زیستمحیطی، نقش شهرک بازیافت در کاهش آلودگی خاک، آب و هوا انکارناپذیر است و جلوگیری از رهاسازی پسماند در طبیعت، کاهش سوزاندن غیرمجاز زباله و مدیریت اصولی شیرابهها، به بهبود سلامت عمومی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان کمک میکند و شهر را در مسیر زیستپذیری پایدار قرار میدهد.
شهرکهای بازیافت همچنین ظرفیتی مهم برای ایجاد اشتغال پایدار محسوب میشوند که فعالیت در حوزه جمعآوری، تفکیک، پردازش و فروش مواد بازیافتی، فرصتهای شغلی متنوعی ایجاد میکند و میتواند به بهبود معیشت گروههایی که پیشتر در شرایط غیرایمن و غیررسمی فعالیت میکردند، منجر شود.
در بعد اقتصادی، بازیافت اصولی پسماند به کاهش هزینههای تأمین مواد اولیه صنایع کمک میکند و از وابستگی به منابع خام میکاهد و شهرک بازیافت با تبدیل زباله به ماده اولیه، حلقهای مؤثر در زنجیره اقتصاد چرخشی ایجاد میکند و ارزش افزودهای قابلتوجه برای مدیریت شهری و بخش خصوصی به همراه دارد.
آموزش و فرهنگسازی نیز از دیگر کارکردهای مهم شهرک بازیافت است که این مجموعهها میتوانند بهعنوان پایگاههای آموزشی برای شهروندان، دانشآموزان و فعالان اجتماعی عمل کنند و نقش مؤثری در نهادینهسازی فرهنگ تفکیک از مبدأ و مسئولیتپذیری زیستمحیطی ایفا کنند.
تجربه شهرهای پیشرو نشان میدهد که موفقیت شهرک بازیافت، نیازمند پیوند میان زیرساخت فیزیکی، سیاستگذاری هوشمند و مشارکت شهروندان است و بدون همراهی مردم در تفکیک پسماند و بدون حمایت قانونی و اقتصادی مدیریت شهری، ظرفیتهای این مجموعهها بهطور کامل محقق نخواهد شد.
با این حال، توسعه شهرکهای بازیافت با چالشهایی نیز همراه است. تأمین زمین مناسب، جذب سرمایهگذاری، مدیریت بوی نامطبوع، کنترل ترافیک خودروهای حمل پسماند و جلب اعتماد شهروندان از جمله مسائلی است که نیازمند برنامهریزی دقیق و نگاه بلندمدت مدیران شهری است.
شهرک بازیافت با ساماندهی ۴۰۰ واحد و حذف زبالهگردی، اقتصاد چرخشی پسماند را تقویت میکند
غلامرضا ساکتی، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان با اشاره به اهمیت شهرک بازیافت در مدیریت نوین پسماند، اظهار میکند: در هرم مدیریت سبز، بازگشت به استفاده از مواد بازیافتی و پرهیز از مصرف بیرویه مواد اولیه و منابع طبیعی در اولویت قرار دارد و شهرک بازیافت دقیقاً در همین مسیر تعریف شده است.
وی با بیان اینکه بخشی از صنایع بازیافت بهصورت پراکنده در سطح شهر شکل گرفتهاند، ادامه میدهد: برخی از این صنایع در صورت نرسیدن مواد اولیه تعطیل میشوند و در مقابل، کارگاهها و صنایع تبدیلی غیرمجاز، غیر استاندارد و خارج از امکان نظارت به وجود آمده که خود چالشهای متعددی برای مدیریت شهری ایجاد کرده است.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان با تأکید بر نقش شهرک بازیافت در ساماندهی این وضعیت تاکید میکند: ایجاد این شهرک باعث میشود ورودی و خروجی مواد، میزان بار، متریال و تفکیک پسماند بهصورت کامل ثبت و بهعنوان دادههای دقیق استخراج شود و برنامهریزیها بر اساس اطلاعات واقعی انجام گیرد.
ساکتی میگوید: بر مبنای همین دادهها میتوان در کنار مشارکت بخش خصوصی، صنایع تبدیلی مجاز و استاندارد را تعریف کرد تا بازگشت پسماند به چرخه تولید و همان اقتصاد گردشی که مدنظر ماست، بهصورت هدفمند و پایدار محقق شود.
وی اضافه میکند: در قالب اجرای این پروژه پیشبینی شده است که حدود ۴۰۰ واحد فعال در حوزه پسماند خشک که هماکنون بهصورت پراکنده در سطح شهر فعالیت دارند، طی چند فاز به شهرک بازیافت منتقل و بهصورت متمرکز ساماندهی شوند.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: اقدامات اولیه شهرک شامل دیوارکشی، اصلاحات اولیه و تکمیل فرآیندهای توپوگرافی بهطور کامل انجام شده و در حال حاضر عملیات نقشهبرداری برای احداث جادههای داخلی بین واحدها در دستور کار قرار دارد.
ساکتی میگوید: در صورت تأمین اعتبار و رفع برخی محدودیتهای مالی شهرداری، امیدواریم بتوانیم عملیات آسفالت معابر، اجرای تأسیسات زیربنایی و دیوارکشی اولیه پلاکها را آغاز کنیم تا فرآیند انتقال واحدهای واجد شرایط هرچه سریعتر انجام شود.
وی ادامه میدهد: در این شهرک، واحدهایی امکان فعالیت خواهند داشت که فاقد اشتغال اتباع باشند و سالها بهصورت حرفهای در این صنعت فعالیت کردهاند و مستندات لازم برای ادامه فعالیت قانونی آنها موجود است.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان با تأکید بر آثار اجتماعی و بهداشتی این طرح تاکید میکند: راهاندازی شهرک بازیافت میتواند پدیده زبالهگردی را بهطور کامل حذف کند و انبارهای غیرمجاز و خانههایی که از نظر بهداشتی و شرایط زیستمحیطی وضعیت نامناسبی دارند، از چرخه جمعآوری پسماند خشک خارج شوند.
ساکتی میگوید: در سالهای اخیر، برخی واحدهای جمعآوری پسماند خشک در فضاهای مسکونی و غیربهداشتی شکل گرفتهاند که هم برای شهروندان و هم برای محیطزیست آسیبزا بوده و شهرک بازیافت پاسخی ساختاری به این معضل است.
وی اضافه میکند: با تکمیل و بهرهبرداری از این شهرک، تمامی فعالیتهای مربوط به جمعآوری و تفکیک پسماند خشک در سطح شهر اصفهان بهصورت کامل ساماندهی میشود و در سالهای آتی شاهد حذف تدریجی این فعالیتها از بافتهای شهری خواهیم بود.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: شهرک بازیافت، علاوه بر ایجاد فرصتهای جدید برای کسبوکارهای سبز، امکان نظارت، برنامهریزی هدفمند و مدیریت یکپارچه در حوزه پسماند خشک را فراهم میکند و گامی اساسی در مسیر توسعه پایدار و اقتصاد چرخشی شهر اصفهان به شمار میرود.
ساکتی میگوید: با تحقق این پروژه، نهتنها ساماندهی کامل حوزه پسماند خشک در شهر اصفهان انجام میشود، بلکه بستر مناسبی برای توسعه صنایع بازیافت، کاهش آسیبهای اجتماعی و ارتقای شاخصهای زیستمحیطی شهر فراهم خواهد شد.
شهرک بازیافت با ساماندهی مراکز غیررسمی و حذف تخلفات، مدیریت پسماند شهری را متحول میکند
حامد شریفی، کارشناس مدیریت پسماند با اشاره به اهداف راهاندازی شهرک بازیافت به خبرنگار ایمنا میگوید: این شهرک با هدف ساماندهی مراکز خرید، فروش و تفکیک پسماند خشک قابل بازیافت طراحی شده تا امکان نظارت و مدیریت کامل و مؤثر بر این فعالیتها فراهم شود.
وی با بیان اینکه در سطح کشور به دلیل افزایش ارزش اقتصادی بازیافت، فعالیتهای غیررسمی رشد یافته است، ادامه میدهد: در حال حاضر در نقاط مختلف شهرها، مراکزی شکل گرفتهاند که اقدام به خرید، فروش، انبارسازی و تفکیک مواد بازیافتی میکنند و محصولات حاصل را به صنایع تبدیلی ارسال میکنند.
کارشناس مدیریت پسماند با تأکید بر غیررسمی بودن بخش عمدهای از این مراکز تاکید میکند: این واحدها اغلب بدون نظارت فعالیت میکنند و تخلفات متعددی دارند که آثار منفی آن مستقیماً متوجه شهروندان و کل شهر میشود.
شریفی میگوید: یکی از مهمترین تبعات این مراکز غیرمجاز، خرید و فروش اموال سرقتی است که بهویژه در حوزه کابلهای برق، دریچههای فلزی، تابلوها و حتی اموال خصوصی شهروندان مشاهده میشود و عملاً نظارتی بر این فرآیند وجود ندارد.
وی اضافه میکند: علاوه بر این، فرآیند انبارسازی و تفکیک مواد در این مراکز فاقد حداقل شرایط بهداشتی، ایمنی و زیستمحیطی است و در محیطهایی غیراستاندارد انجام میشود که کیفیت مواد بازیافتی را بهشدت کاهش میدهد.
کارشناس مدیریت پسماند خاطرنشان میکند: کاهش کیفیت مواد اولیه بازیافتی باعث میشود محصول نهایی صنایع تبدیلی نیز از استاندارد لازم برخوردار نباشد و از آنجا که این محصولات به مصرف شهروندان میرسد، تبعات منفی برای سلامت و کیفیت زندگی مردم به همراه دارد.
شریفی میگوید: از سوی دیگر، انبارهای ضایعات طبق قانون در زمره مشاغل مزاحم شهری قرار میگیرند و باید خارج از محدوده شهر مستقر شوند، اما به دلیل نبود مکان مشخص، این فعالیتها بهصورت پراکنده در بافت شهری گسترش یافته و روزبهروز در حال افزایش است.
وی ادامه میدهد: بر همین اساس، شهرداری اصفهان و سازمان مدیریت پسماند تصمیم گرفتند مکانی در حاشیه شهر برای ساماندهی این فعالیتها اختصاص دهند و به همین منظور پروژه شهرک بازیافت و صنایع تبدیلی در دستور کار قرار گرفت.
کارشناس مدیریت پسماند با تأکید بر روند اجرایی این پروژه، تاکید میکند: این طرح از حدود دو سال پیش آغاز شده، مجوزهای لازم را دریافت کرده، تخفیف زمین انجام شده و اکنون در مرحله اجرا قرار دارد.
شریفی میگوید: با راهاندازی شهرک بازیافت، تمامی مراکز غیررسمی فعال در سطح شهر ناچار خواهند بود به این شهرک منتقل شوند و تمام فعالیتهای خرید، فروش و تبدیل مواد بازیافتی تحت نظارت مراجع قانونی و کنترل شهرداری انجام خواهد شد.
وی اضافه میکند: در این شرایط، تخلفاتی مانند خرید و فروش اموال مسروقه حذف میشود، انبارسازی و تفکیک مطابق ضوابط بهداشتی و زیستمحیطی انجام میگیرد و فروش مواد بازیافتی صرفاً به مراکز مجاز و صنایع دارای مجوز صورت خواهد گرفت.
کارشناس مدیریت پسماند خاطرنشان میکند: هدف نهایی از اجرای این پروژه، ایجاد محیطزیست شهری سالمتر، بهبود کیفیت هوا و خاک، ارتقای شرایط زیست شهروندان و جلوگیری از آثار مخرب ناشی از مدیریت نادرست پسماند در سطح شهر است.
شریفی میگوید: اگرچه در برخی شهرها اقداماتی مشابه انجام شده، اما این طرحها عمدتاً به ضایعات فلزی محدود بوده است، در حالی که شهرک بازیافت اصفهان همه انواع ضایعات و مواد بازیافتی را پوشش میدهد و در بررسیهای انجامشده، نمونه مشابه داخلی کاملی برای آن شناسایی نشده است.
به گزارش ایمنا، شهرک بازیافت تنها یک مرکز صنعتی یا خدماتی نیست، بلکه زیرساختی راهبردی برای آینده شهرها محسوب میشود که میتواند همزمان به حفاظت از محیطزیست، ارتقای سلامت عمومی و تقویت اقتصاد شهری کمک کند و نقش مؤثری در تحقق مدیریت یکپارچه پسماند ایفا کند.
سرمایهگذاری هدفمند در توسعه شهرکهای بازیافت، همراه با سیاستهای تشویقی، نظارت مستمر و فرهنگسازی اجتماعی، مسیری مطمئن برای عبور از بحران پسماند و حرکت بهسوی شهری پاک، پایدار و هوشمند است؛ شهری که در آن زباله نه تهدید، بلکه فرصتی برای توسعه و آیندهای سبز تلقی میشود.
نظر شما