به گزارش خبرگزاری ایمنا از زنجان، هنر مسگری در زنجان یکی از شاخصترین جلوههای صنایعدستی کشور به شمار میرود، هنری ریشهدار که نام این استان را در سطح ملی با ظروف مسی اصیل و دستساز گره زده است.
مسگری در زنجان تنها یک شغل یا هنر سنتی نیست، بلکه بخشی جداییناپذیر از هویت تاریخی و فرهنگی این شهر کهن به شمار میرود، صدای منظم و آهنگین چکشها بر سطح ظروف مسی، سالهاست که در راستههای قدیمی بازار زنجان شنیده میشود و همچون یک زبان مشترک، روایتگر داستان زندگی نسلهایی از مسگران این دیار است.
زنجان از دیرباز بهعنوان یکی از قطبهای اصلی مسگری در ایران شناخته شده و تولید ظروف مسی با کیفیت بالا، طرحهای اصیل و پرداختهای دقیق، این شهر را به نامی معتبر در میان علاقهمندان صنایعدستی تبدیل کرده است.
هنر مسگری در زنجان نهتنها پاسخگوی نیازهای روزمره مردم بوده، بلکه جلوهای از خلاقیت، صبر و زیباییشناسی ایرانی را در خود جای داده است، هنری که در کنار کارکرد اقتصادی، حامل ارزشهای فرهنگی و اجتماعی عمیقی نیز است.
پرداختن به مبحث مسگری در زنجان در حقیقت تلاشی برای بازشناسی ظرفیتهای مغفولمانده، حمایت از هنرمندان بومی و تقویت پیوند میان گذشتهای پر افتخار و آیندهای پویا و پایدار است، آیندهای که در آن، این هنر اصیل همچنان زنده بماند و نقش خود را در اقتصاد، گردشگری و هویت فرهنگی شهر ایفا کند.
اینجا هنوز نبض هنر مسگری سنتی در آن میتپد
بازار مسگرهای زنجان با پیشینهای کهن، معماری منحصربهفرد و تنوع چشمگیر محصولات، یکی از شاخصترین فضاهای فرهنگی و تاریخی این شهر به شمار میرود، بازاری که بهدلیل ارزشهای تاریخی و هنری در فهرست آثار تاریخی ایران نیز به ثبت رسیده و همچنان نبض هنر مسگری سنتی در آن میتپد.
این بازار قدیمی نمادی روشن از پیوند عمیق هنر و صنعت است؛ جایی که ظروف مسی زنجان از دوران سلجوقیان تاکنون، حضوری مداوم در زندگی و آشپزخانههای مردم داشتهاند، دستساختههایی که نهتنها کاربردی بودهاند، بلکه بازتابی از ذوق، مهارت و فرهنگ ایرانی به شمار میروند.
بازار مسگران بالا که در خیابان سعدی جنوبی و محدوده محله راهآهن واقع شده، بیشتر به عرضه ظروف مسی آماده و متنوع اختصاص دارد، در این بخش از بازار، علاقهمندان میتوانند انواع ظروف مسی را مشاهده و خریداری کنند و حتی سفارش ساخت ظروف با ابعاد، طرح و کاربرد دلخواه خود را به استادکاران بسپارند.
در سوی دیگر، بازار مسگران پایین در خیابان امام خمینی (ره) و پیش از چهارراه امام کبیر قرار گرفته است، بازاری که حدود ۶۰ کارگاه فعال مسگری و سفیدگری را در خود جای داده و یکی از دیدنیترین بخشهای بازار به شمار میرود، در این قسمت، بازدیدکنندگان میتوانند از نزدیک شاهد فرایند ساخت، تعمیر و پرداخت ظروف مسی باشند و با شیوههای سنتی این هنر اصیل آشنا شوند.
مهدی باقری، رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان زنجان با اشاره به فعالیت حرفهای بازار مسگران زنجان به خبرنگار ایمنا میگوید: بازارهای مسگری زنجان تنها محل عرضه کالا نیستند، بلکه کانون تولید، مرمت و انتقال دانش و مهارتهای سنتی به نسلهای بعدی محسوب میشوند و استادکاران مجرب در آنها مشغول فعالیت هستند.
وی میافزاید: گردشگران با حضور در این بازارها، علاوهبر خرید ظروف مسی زیبا و کاربردی، میتوانند تجربهای نزدیک و ملموس از هنر مسگری زنجان به دست آورند و از فضای تاریخی و اصیل بازار لذت ببرند.
باقری تصریح میکند: بازار مسگرهای زنجان بهعنوان یکی از مراکز مهم اقتصادی و فرهنگی شهر، فرصتی کمنظیر برای آشنایی با فرهنگ، هنر و سبک زندگی ایرانی فراهم میکند و تجربهای متفاوت و ماندگار را برای بازدیدکنندگان رقم میزند.
رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان زنجان ادامه میدهد: در مجموع خیابان و بازار مسگرهای زنجان فراتر از یک بازار سنتی بهعنوان یک جاذبه برجسته گردشگری فرهنگی و تاریخی شناخته میشود، جایی که هنر، صنعت و تاریخ در کنار هم، هویت اصیل زنجان را به نمایش میگذارند.
۳ هزار هنرمند مسگری در زنجان فعالیت دارند
سید میکائیل موسوی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان زنجان نیز به خبرنگار ایمنا میگوید: تولیدات مسی این استان از نظر کیفیت، تنوع و مهارت ساخت، جایگاهی ممتاز در کشور دارد و زنجان را میتوان بدون اغراق، قلب تپنده مسگری سنتی ایران است.
وی با اشاره به نظام صدور مجوزها در حوزه مسگری میافزاید: فعالیت کارگاههای مسگری در زنجان بر اساس نوع و ماهیت تولید، تحت نظارت دستگاههای مختلف انجام میشود.
موسوی ادامه میدهد: کارگاههایی که با شیوههای سنتی از جمله چکشکاری و سفیدگری به تولید ظروف مسی میپردازند، برای دریافت مجوز به ادارهکل میراث فرهنگی مراجعه میکنند، در حالی که واحدهایی با رویکرد صنعتی و تولید انبوه، مشمول قوانین و مجوزهای ادارهکل صنعت، معدن و تجارت هستند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان زنجان میگوید: فرایند صدور مجوز برای فروشگاههای عرضه محصولات مسی صنایعدستی نیز از طریق اتاق اصناف صورت میگیرد.
موسوی در تشریح فرایند تولید ظروف مسی با اشاره به پیچیدگی و ظرافت این هنر میافزاید: تولید ظروف مسی در زنجان بر پایه استفاده از ورق مس و به روشهای سنتی چکشکاری گرم و سرد انجام میشود.
وی اضافه میکند: در این فرایند، ابتدا ورق مس فرمدهی شده و لبهها دندانهدار میشود، سپس قطعات با دقت چفت شده و تحت چند مرحله چکشکاری قرار میگیرند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان زنجان با اشاره به اینکه افزودن رتنهکار و برنج، گرم کردن مجدد و چکشکاری نهایی انجام میشود تا ظرف به استحکام و شکل مطلوب برسد، ادامه میدهد: هر یک از این مراحل نیازمند مهارت، تجربه و دقتی است که تنها از استادکاران کهنهکار برمیآید.
موسوی با تأکید بر ضرورت حمایت هدفمند از این هنر صنعت میگوید: برای حفظ جایگاه مسگری زنجان و تقویت نقش آن در اقتصاد استان، لازم است رویکردهای جدیدی در دستور کار قرار گیرد که از جمله آن حضور مؤثر در بازارهای بینالمللی، تولید محصولات متنوع متناسب با ذائقه روز و استانداردهای جهانی و نیز رفع چالشهای فنی تولید همچون مشکلات مربوط به روکش ظروف و نیاز مداوم به سفیدگری است.
وی میافزاید: ساماندهی تأمین مواد اولیه از طریق تشکیل اتحادیه تخصصی و ایجاد هلدینگهای عرضه و فروش محصولات میتواند نقش مهمی در پایداری این هنر ایفا کند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان زنجان با اشاره به اینکه در حال حاضر سه هزار هنرمند در حوزه مسگری فعالیت دارند، اضافه میکند: بر اساس آمار بیش از ۵۰۰ کارگاه مسگری در استان زنجان فعال است.
هنرمند مس نداریم، فروشنده مس زیاد است
محمود احمدی از هنرمندان مسگری در زنجان در ارتباط با فعالیت هنرمندان در این حوزه به خبرنگار ایمنا میگوید: یکی از مشکلات هنرمندان مسگری افزایش مواد اولیه است، در شرایط فعلی قیمت هر قطعه مس حدود دو میلیون تومان افزایش پیدا کرده و این فشار بهطور مستقیم بر دوش تولیدکننده و فروشنده افتاده است.
وی میافزاید: امروزه هنرمندان مس خام را کیلویی حدود یک میلیونودویست هزار تومان تهیه میکنند و اگر شرایط بازار اجازه بدهد، در نهایت آن را یک میلیون و چهارصد هزار تومان میفروشند که این موضوع هم بستگی به وجود مشتری است.
این هنرمند زنجانی با اشاره به اینکه سفیدگری مس کیلویی حدود ۱۵۰ هزار تومان خرج دارد، کوبیدن آن هم ۵۰ هزار تومان دیگر هزینه برمیدارد، اضافه میکند: مس خام را هم از کارخانه حدود یک میلیون تومان میخریم، در نهایت اگر همه چیز طبق روال پیش برود، سود واقعی ما برای هر کیلو شاید بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان باشد.
احمدی با اشاره به اینکه نبود بازار فروش در مسگری از مشکلات اصلی این عرصه است، میگوید: وضعیت بازار مس با وجود هزینههای متعدد کارگاه و بیمه کارگران بسیار بالاست و موجب بروز مشکلات متعددی برای کارگاههای مس شده است.
وی با اشاره به اینکه این روزها هنرهای اصیل شهر زنجان از جمله مسگری، چاقوسازی، چارقدوزی و ملیلهکاری که جزو هویت شهر هستند در حال از بین رفتن هستند، میافزاید: یکی دیگر از عوامل این موضوع تعدد فروشگاههای مس است، امروز دیگر همه مسفروش شدهاند؛ بقال سلمانی هر کسی که فکرش را بکنید. مسگری یک تخصص بود، اما الان هر کسی هر چیزی پیدا کند، میآورد و میفروشد.
احمدی تصریح میکند: کار تخصصی مسگری در زنجان تبدیل به خرید و فروش شده است و تعداد کارگاهها بسیار کم و تعداد فروشگاهها بسیار زیاد است.
به گزارش ایمنا، مسگری زنجان هنوز زنده است، تا زمانی که صدای چکش بر سطح مس در راستههای قدیمی بازار طنینانداز میشود، میتوان به تداوم این هنر اصیل امیدوار بود، هنری که قرنها نهتنها معیشت مردم این دیار، بلکه هویت فرهنگی و تاریخی زنجان را شکل داده و نام این شهر را بهعنوان یکی از قطبهای اصلی مسگری ایران تثبیت کرده است.
با این حال، بقای این میراث ارزشمند نیازمند نگاه جدیتر و حمایتی هدفمند است؛ نگاهی که از سطح خرید و فروش فراتر رفته و به حفظ مهارتهای سنتی، پشتیبانی از استادکاران، تأمین مواد اولیه، ایجاد بازارهای پایدار و پیوند این هنر با گردشگری فرهنگی و بازارهای نوین توجه داشته باشد، مسگری زنجان زمانی میتواند همچنان پویا بماند که هنر در کنار اقتصاد قرار گیرد و جایگاه هنرمند دوباره بهعنوان محور اصلی این چرخه احیا شود.
اگر امروز برای پاسداشت و تقویت این هنر دیرینه برنامهریزی شود، مسگری زنجان میتواند نهتنها به حیات خود ادامه دهد، بلکه به فرصتی مؤثر برای توسعه فرهنگی، اشتغال پایدار و معرفی هویت ایرانی در سطح ملی و حتی بینالمللی تبدیل شود؛ فرصتی که حفظ آن در حقیقت پاسداشت بخشی از تاریخ زنده این سرزمین است.
نظر شما